मार्केट हादरणार! NSE चा बहुप्रतिक्षित IPO ‘या’ दिवशी येणार; गुंतवणूकदारांची दिवाळी आधीच साजरी होणार?

NSE: सेबी नियमांनुसार ही विक्री 'बुक-बिल्डिंग' प्रक्रियेद्वारे केली जात आहे. यामध्ये पात्र संस्थात्मक खरेदीदारांसाठी (QIBs) ५०% पेक्षा जास्त नाही, बिगर-संस्थात्मक गुंतवणूकदारांसाठी (NIIs) १५% पेक्षा कमी नाही आणि किरकोळ वैयक्तिक गुंतवणूकदारांसाठी (RIIs) ३५% पेक्षा कमी हिस्सा असणार नाही, अशी वर्गवारी राखीव ठेवण्यात आली आहे.

• ८ इक्विटी शेअर्स आणि त्यानंतर ८ इक्विटी शेअर्सच्या पटीत
• प्रति इक्विटी शेअरचा किंमतपट्टा ₹१,७०० ते ₹१,७८५ निश्चित
• ऑफर बंद होण्याची तारीख: २१ सप्टेंबर २०२६

​महाराष्ट्र: नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज ऑफ इंडिया लिमिटेडने आपल्या पहिल्या सार्वजनिक भागविक्रीसाठी ₹१ दर्शनी मूल्य असलेल्या प्रति इक्विटी शेअरसाठी ₹१,७०० ते ₹१,७८५ चा किंमतपट्टा निश्चित केला आहे. कंपनीचा हा आयपीओ सबस्क्रिप्शनसाठी १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी उघडेल आणि २१ सप्टेंबर २०२६ रोजी बंद होईल.

गुंतवणूकदार किमान ८ इक्विटी शेअर्ससाठी आणि त्यानंतर ८ इक्विटी शेअर्सच्या पटीत बोली (Bid) लावू शकतात. आजच्या तारखेनुसार आऊट स्टॅडिंग इक्विटी शेअर्सची संख्या ₹१ दर्शनी मूल्याचे २,४७५,०००,००० इक्विटी शेअर्स आहे. ₹ १ दर्शनी मूल्य असलेला हा आयपीओ कॉर्पोरेट भागधारक – स्टेट बँक ऑफ इंडिया, कॅनडा पेन्शन प्लॅन इन्व्हेस्टमेंट बोर्ड, अरंदा इन्व्हेस्टमेंट्स (मॉरिशस) पीटीई लिमिटेड, एमएस स्ट्रॅटेजिक (मॉरिशस) लिमिटेड, द न्यू इंडिया ॲश्युरन्स कंपनी लिमिटेड, एसबीआय कॅपिटल मार्केट्स लिमिटेड (एसएस), बँक ऑफ बडोदा, स्टॉक होल्डिंग कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड, जनरल इन्शुरन्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड आणि युनायटेड इंडिया इन्शुरन्स कंपनी लिमिटेड द्वारे १२६,४३६,६५० पर्यंतच्या इक्विटी शेअर्सची विक्री आहे.
​
सेबी नियमांनुसार ही विक्री ‘बुक-बिल्डिंग’ प्रक्रियेद्वारे केली जात आहे. यामध्ये पात्र संस्थात्मक खरेदीदारांसाठी (QIBs) ५०% पेक्षा जास्त नाही, बिगर-संस्थात्मक गुंतवणूकदारांसाठी (NIIs) १५% पेक्षा कमी नाही आणि किरकोळ वैयक्तिक गुंतवणूकदारांसाठी (RIIs) ३५% पेक्षा कमी हिस्सा असणार नाही, अशी वर्गवारी राखीव ठेवण्यात आली आहे.

छप्परफाड रिटर्न… Share Market कोसळलं, तरी या शेअर्सचा तुफान धमाका; अवघ्या 5 दिवसांत पैसे झाले दुप्पट
​
नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज ऑफ इंडिया (NSE) ने १९९४ मध्ये आपले कामकाज सुरू केले आणि इलेक्ट्रॉनिक किंवा स्क्रीन-आधारित ट्रेडिंग सुरू करणारे ते भारतातील पहिले एक्सचेंज ठरले. एनएसईकडे एक्सचेंज लिस्टिंग, ट्रेडिंग सर्व्हिसेस, क्लिअरिंग आणि सेटलमेंट सर्व्हिसेस, इंडेक्स आणि मार्केट डेटा फीड्स यांचा समावेश असलेले पूर्णपणे एकत्रित व्यवसाय मॉडेल आहे. एनएसई सेबी आणि एक्सचेंजच्या नियमांचे ट्रेडिंग, क्लिअरिंग मेंबर्स आणि लिस्टेड कंपन्यांकडून अनुपालन केले जात आहे की नाही यावर देखरेख ठेवते. एनएसई ही तंत्रज्ञानातील अग्रगण्य संस्था असून तंत्रज्ञानावरील संशोधन आणि गुंतवणुकीद्वारे प्रणालीची विश्वासार्हता टिकवून ठेवते. फ्युचर्स इंडस्ट्री असोसिएशन (FIA) कडील आकडेवारीनुसार, कॅलेंडर वर्ष २०२५ मधील ट्रेडिंग व्हॉल्यूमच्या (करारांनुसार) दृष्टीने एनएससी हे जगातील सर्वात मोठे डेरिव्हेटिव्ह एक्सचेंज आहे. वर्ल्ड फेडरेशन ऑफ एक्स्चेंजेस (WFE) च्या आकडेवारीनुसार, २०२५ मधील व्यवहारांच्या संख्येनुसार (इलेक्ट्रॉनिक ऑर्डर बुक) इक्विटी विभागात एनएससी जगात तिसऱ्या क्रमांकावर आहे.
​
रेडसीर रिपोर्टनुसार, आर्थिक वर्ष २०११ ते आर्थिक वर्ष २०२६ आणि ३० जून २०२६ रोजी संपलेल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत कॅश मार्केटमधील एकूण उलाढाल आणि इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्जमधील एकूण उलाढालीच्या बाबतीत एनएसई हे भारतातील सर्वात मोठे स्टॉक एक्सचेंज राहिले आहे. तसेच आर्थिक वर्ष २००९ ते आर्थिक वर्ष २०२६ आणि ३० जून २०२६ रोजी संपलेल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत एक्सचेंज-ट्रेडेड करन्सी डेरिव्हेटिव्ह्जमधील एकूण उलाढालीच्या बाबतीतही ते भारतातील सर्वात मोठे एक्सचेंज आहे.
​
वर्ल्ड फेडरेशन ऑफ एक्स्चेंजेसच्या माहितीनुसार, जागतिक स्तरावर आघाडीच्या सूचिबद्ध स्टॉक एक्सचेंज समूहांच्या तुलनेत, ही कंपनी आर्थिक वर्ष २०२६ आणि ३० जून २०२६ रोजी संपलेल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत कॅश इक्विटीमधील व्यवहारांच्या संख्येनुसार आणि इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्जमधील ट्रेडेड कॉन्ट्रॅक्ट्सच्या संख्येनुसार सर्वात मोठी ‘मल्टी-ॲसेट क्लास एक्सचेंज’ आहे. आर्थिक वर्ष २०२६ मध्ये कॅश इक्विटीमधील व्यवहारांच्या संख्येत ११.३८% आणि इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्जमध्ये ५१.१८% जागतिक बाजार हिस्सा राहिला आहे.
​
ही कंपनी भारतातील “प्रथम स्तराची नियामक” संस्था आहे. त्या भूमिकेत ती सर्व बाजार सहभागींना (गुंतवणूकदार, इश्यूअर्स आणि मध्यस्थ) शेअर बाजारात समान, अनियंत्रित, पारदर्शक आणि वाजवी प्रवेश प्रदान करण्यासाठी बांधील आहे. एनएसईच्या युनिक रजिस्टर्ड इन्व्हेस्टर्सचा पाया ३१ मार्च २०२० रोजीच्या ३०.८७ दशलक्षांवरून वार्षिक २६.२३% (CAGR) च्या चक्रवाढ दराने वाढून ३० जून २०२६ पर्यंत १३२.३७ दशलक्ष झाला आहे. त्याच कालावधीत त्यांच्या प्लॅटफॉर्मवर (मेनबोर्ड आणि इमर्ज) सूचिबद्ध संस्थांचे एकूण बाजार भांडवल (Market Capitalisation) २५.८९% च्या चक्रवाढ दराने वाढले आहे.
​
३० जून २०२६ रोजी संपलेल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत आणि आर्थिक वर्ष २०२६ मध्ये, त्यांच्या प्लॅटफॉर्मद्वारे अनुक्रमे ₹ ६.१९ ट्रिलियन आणि ₹ २०.३३ ट्रिलियनचे भांडवल उभारण्यात आले. ३० जून २०२६ पर्यंत, या स्टॉक एक्सचेंजवरील गुंतवणूकदार ९९% पेक्षा जास्त भारतीय पिन कोडमध्ये पसरलेले आहेत, ज्यामुळे आर्थिक संधींचे सार्वत्रिकीकरण झाले आहे. ३० जून २०२६ पर्यंत, कंपनीकडे २६१.३६ दशलक्ष नोंदणीकृत गुंतवणूकदार खाती, १,३२८ ट्रेडिंग मेंबर्स, १३२.३७ दशलक्ष युनिक रजिस्टर्ड इन्व्हेस्टर्स आणि ३,००५ सूचिबद्ध संस्था होत्या ज्यांचे एकत्रित बाजार भांडवल ₹ ४७४.०८ ट्रिलियन होते.

आता रात्रीपर्यंत चालणार Share Market? SEBI चा नवा प्रस्ताव; वेळापत्रकात मोठ्या बदलाची शक्यता

रेडसीर रिपोर्टनुसार, आर्थिक वर्ष २०२६ आणि जून २०२६ रोजी संपलेल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत, कंपनीने भारतातील प्रमुख मालमत्ता श्रेणींमध्ये अग्रगण्य बाजार हिस्सा राखला आहे.

​कॅश मार्केट: अनुक्रमे ९२.९९% आणि ९३.०५%
​इक्विटी फ्युचर्स: अनुक्रमे ९९.७९% आणि ९९.७२%
​इक्विटी ऑप्शन्स (प्रीमियम टर्नओव्हरनुसार): अनुक्रमे ७४.७१% आणि ६८.४८%
​एक्सचेंज ट्रेडेड करन्सी फ्युचर्स: अनुक्रमे ९९.४८% आणि १००.००%
​एक्सचेंज-ट्रेडेड करन्सी ऑप्शन्स: अनुक्रमे १००.००% आणि १००.००%

याशिवाय, सूचिबद्ध आणि असूचिबद्ध कॉर्पोरेट बाँड्सच्या व्यवहार मूल्यामध्ये कंपनीचा बाजार हिस्सा आर्थिक वर्ष २०२६ मध्ये ८५.६५% आणि जून २०२६ ला संपलेल्या तिमाहीत ८१.१५% होता. एकसंध इकोसिस्टम तयार करण्यासाठी आणि ट्रेडिंग, लिस्टिंग व सेटलमेंटसाठी ‘वन-स्टॉप प्लॅटफॉर्म’ म्हणून सेवा देण्यासाठी कंपनीने प्रमुख बाजार संस्था स्थापन केल्या आहेत. क्लिअरिंग आणि सेटलमेंट: भारतातील क्लिअरिंग आणि सेटलमेंट सेवा देण्यासाठी ऑगस्ट १९९५ मध्ये एनएससी क्लिअरिंग लिमिटेड (NCL) ची स्थापना केली. इंडेक्स: मे १९९८ मध्ये इंडेक्स सेवा देण्यास सुरुवात केली आणि सध्या ‘NSE Indices Limited’ द्वारे या सेवा प्रदान केल्या जातात.
​
डेटा ॲनालिटिक्स आणि वृत्त: संस्थात्मक गुंतवणूकदार आणि नियामकांना रिअल-टाइम मार्केट डेटा, बेंचमार्क डेटा आणि ॲनालिटिकल टूल्स प्रदान करण्यासाठी जून २००० मध्ये ‘NSE Data and Analytics Limited (NSE DAL)’ ची स्थापना केली. परकीय चलनातील ट्रेडिंग: भारतीय आणि परदेशी संस्थांना परकीय चलन-नियंत्रित रोखे आणि आर्थिक उत्पादनांमध्ये व्यवहार करता यावा यासाठी नोव्हेंबर २०१६ मध्ये गिफ्ट सिटी (GIFT City) येथे ‘NSE International Exchange (NSEIX)’ ची स्थापना केली. हा मंच दिवसातून सुमारे २१ तास व्यापारासाठी उपलब्ध असतो.
​
कंपनी बाजार सहभागी आणि गुंतवणूकदारांसाठी एक मजबूत आणि सुरक्षित प्लॅटफॉर्म प्रदान करते. १ एप्रिल २०२४ ते ३० जून २०२६ या कालावधीत कंपनीच्या प्लॅटफॉर्मवर दररोज सरासरी १२.४६ बिलियन संदेशांवर प्रक्रिया झाली. २४ मार्च २०२६ रोजी एकाच दिवसात सर्वाधिक २१.८९ बिलियन ऑर्डर संदेशांवर प्रक्रिया केली गेली, ज्या दिवशी २०१.०० दशलक्ष सौदे पार पडले. ४ जून २०२४ रोजी एकाच दिवसात २९३.८५ दशलक्ष सौद्यांचा उच्चांक नोंदवला गेला.
​
हा प्लॅटफॉर्म कॅश मार्केट, इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्ज आणि एक्सचेंज-ट्रेडेड करन्सी डेरिव्हेटिव्ह्जसाठी सूक्ष्मसेकंदांच्या (microsecond) प्रतिसाद वेळेसह प्रति सेकंद सुमारे ५ दशलक्ष संदेशांवर प्रक्रिया करू शकतो. ३० जून २०२६ रोजी संपलेल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत आणि आर्थिक वर्ष २०२६ मध्ये, कंपनीने इक्विटी भांडवलात अनुक्रमे ₹ १.२९ ट्रिलियन आणि ₹ ४.७८ ट्रिलियनपेक्षा जास्त भांडवल उभारणीस मदत केली, ज्यावरून भारतातील भांडवल निर्मिती रचनेत तिची केंद्रीय भूमिका स्पष्ट होते. जून २०२६ च्या तिमाहीत कंपनीचे ऑपरेशन्समधून आलेले उत्पन्न ₹ ४,५६० कोटी रुपये होते, जे मागील वर्षाच्या याच कालावधीत ₹ ४,०३२ कोटी रुपये होते. जून २०२६ च्या तिमाहीत कंपनीचा निव्वळ नफा (Net Profit) ₹ ३,१२१ कोटी रुपये होता, जो मागील वर्षी याच कालावधीत ₹ २,८११ कोटी रुपये होता.
​
कोटक महिंद्रा कॅपिटल कंपनी लिमिटेड, जेएम फायनान्शियल लिमिटेड, मॉर्गन स्टेनली इंडिया कंपनी प्रायव्हेट लिमिटेड, सिटी ग्लोबल मार्केट्स इंडिया प्रायव्हेट लिमिटेड, एचएसबीसी सिक्युरिटीज अँड कॅपिटल मार्केट्स इंडिया प्रायव्हेट लिमिटेड, जेपी मॉर्गन इंडिया प्रायव्हेट लिमिटेड, एसबीआय कॅपिटल मार्केट्स लिमिटेड, आनंद राठी ॲडव्हायझर्स लिमिटेड, अवेंडस कॅपिटल प्रायव्हेट लिमिटेड, ॲक्सिस कॅपिटल लिमिटेड, डॅम कॅपिटल ॲडव्हायझर्स लिमिटेड, एक्युरस कॅपिटल लिमिटेड, एचडीएफसी बँक लिमिटेड, आयसीआयसीआय सिक्युरिटीज लिमिटेड, आयडीबीआय कॅपिटल मार्केट्स अँड सिक्युरिटीज लिमिटेड, आयआयएफएल कॅपिटल सर्व्हिसेस लिमिटेड, मोतीलाल ओसवाल इन्व्हेस्टमेंट ॲडव्हायझर्स लिमिटेड, नुवामा वेल्थ मॅनेजमेंट लिमिटेड, पॅंटोमॅथ कॅपिटल ॲडव्हायझर्स प्रायव्हेट लिमिटेड आणि ३६० वन वॅम लिमिटेड हे या आयपीओचे ‘बुक-रनिंग लीड मॅनेजर्स’ आहेत. तर एमयूएफजी इनटाइम इंडिया प्रायव्हेट लिमिटेड (MUFG Intime India Private Limited) हे या इश्यूचे रजिस्ट्रार आहेत. हे इक्विटी शेअर्स बीएसई (BSE) वर सूचिबद्ध (List) करण्याचे प्रस्तावित आहे.