ncert BOOK
NCERT Class 9 New Book: नॅशनल कौन्सिल ऑफ एज्युकेशनल रिसर्च अँड ट्रेनिंग (NCERT) ने इयत्ता ९ वीसाठी सामाजिक शास्त्राच्या नवीन पुस्तकाचा भाग-२ जारी केला आहे. हा ग्रंथ २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी रिलीज झाला आहे, म्हणजेच हे पुस्तक बऱ्याच शाळांमध्ये सत्र परीक्षा जवळपास संपत आल्या आहेत, त्यावेळी रिलीज झाले आहे. या पुस्तकाचे नाव ‘Understanding Society: India and Beyond- Part 2’ असे आहे. पुस्तकांतील या बदलांमुळे नेमके काय साध्य होईल? पूर्वी इयत्ता ९ वीसाठी ‘इंडिया अँड द कंटम्पररी वर्ल्ड’ सारखी पुस्तके होती, ज्यामध्ये फ्रेंच राज्यक्रांती, रशियन राज्यक्रांती, युरोपमधील समाजवाद आणि नाझिवाद यांसारखे युरोपीय विषय शिकवले जात होते. आता त्यांची जागा भारताच्या मध्ययुगीन इतिहासाने घेतली आहे.
नवीन पुस्तकात सहा प्रकरणे आहेत, जी इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र आणि अर्थशास्त्र यांचा समावेश करतात. भूगोलमध्ये आता ‘Oceans and Life’ आणि ‘Life on Earth’ यांसारखे नवीन धडे समाविष्ट करण्यात आले आहेत.
यामधील सर्वात मोठा बदल म्हणजे आता इ.स. १००० ते १७०० दरम्यानच्या ७०० वर्षांच्या इतिहासाला ‘प्रतिरोध आणि लवचिकता’ या नावाने शिकवले जाणार आहे. आता मुलांना हे शिकवले जाईल की भारतीय समाजाने बाह्य आक्रमणांचा कसा मुकाबला केला आणि आपल्या परंपरा कशा टिकवून ठेवल्या.
तिसऱ्या क्रमांकावर ‘Resistance and Resilience (1000–1700 CE)’ हे नवीन प्रकरण जोडले गेले आहे. यात सांगण्यात आले आहे की ७ व्या शतकापासून भारतीय उपखंडावर सातत्याने आक्रमणे झाली, ज्यामागील हेतू प्रादेशिक विस्तार आणि धार्मिक उद्देश होता. अरबी, तुर्क, मुघल आणि युरोपीय शक्तींचा सामना भारतीय शासक आणि समुदायांनी केला.
पुस्तकात राजपूत, अहोम साम्राज्य, विजयनगर साम्राज्य, मराठे, शिख आणि जाट यांच्या प्रतिकाराच्या कथांचा समावेश आहे. यात अकबरविरुद्ध महाराणा प्रताप यांचा लढा, १६७१ च्या सरायघाटच्या युद्धात लाचित बोरफुकन यांनी मुघल फौजेचा पराभव करणे आणि मुघल अत्याचारांविरुद्ध शिखांचा विरोध यांचा समावेश आहे.
महिला शासक आणि सामान्य लोकांचे योगदान
या पुस्तकात केवळ राजांच्याच नव्हे, तर महिला शासक आणि सामान्य जनतेच्या प्रतिकाराचीही चर्चा करण्यात आली आहे. चालुक्य साम्राज्याची रानी नायकी देवी हिने ११७८ मध्ये माउंट अबूजवळ मुहम्मद गोरीचा पराभव केला होता. काकतीय साम्राज्याची रुद्रामा देवी हिचाही उल्लेख आहे, जिने १२६२ ते १२८९ पर्यंत दिल्ली सल्तनतविरुद्ध संघर्ष केला. उल्लालची रानी अब्बक्का चौटा हिने पोर्तुगीज नौदलाचा पराभव केला होता.
सामान्य लोकांमध्ये १६६९ मध्ये गोकुल जाट यांच्या नेतृत्त्वाखाली झालेला जाट विद्रोह नमूद केला आहे, जो भारी कर आणि औरंगजेबाच्या धार्मिक धोरणाविरुद्ध होता. १६८६ मधील सिनसिनी आणि सोगर येथील जमीनदारांच्या विद्रोहाचाही यात समावेश आहे.
पुस्तकात एक विशेष बॉक्स दिला आहे, ज्यामध्ये नमूद केले आहे की ७ व्या शतकापासून भारतात देवी पूजेची परंपरा राहिली आहे आणि राजे लोक काली, दुर्गा, भवानी यांसारख्या शक्तीच्या देवींची पूजा करत असत. यात लिहिले आहे की बस्तरचे शासक अन्नमराजा यांना माणिक्यदेवीकडून (दंतेश्वरी) तरवार मिळाली, विजयनगरच्या कुमार कंपन यांनी मदुराईमध्ये सल्तनत सैन्याविरुद्ध देवीने दिलेली तरवार वापरली आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांना तुळजाभवानीकडून तरवार प्राप्त झाली होती.
पुस्तकात भक्ती परंपरेला ‘लवचिकतेच्या भावनेची पुष्टी’ असे म्हटले आहे. त्यात लिहिले आहे की, जेव्हा मंदिरांच्या बांधकामावर बंदी होती, तेव्हा भक्तीने पूजाअर्चा सुरू ठेवले. चैतन्य महाप्रभु यांनी बंगालमध्ये काझीच्या बंदीविरुद्ध सार्वजनिक संकीर्तनाचे नेतृत्व केले होते.
सुफी परंपरेला इस्लामचे एक उदार रूप म्हणून वर्णन केले आहे, ज्याने इस्लामच्या प्रसारास मदत केली. मुस्लिम कवी रसखान आणि रहीम यांना भक्ती परंपरेचा एक भाग म्हणून स्थान देण्यात आले आहे.
पुस्तकात मंदिरे तोडल्याचा आणि पुन्हा बांधल्याचा उल्लेख आहे. उदाहरणार्थ, टोडरमल आणि मान सिंह यांनी काशी विश्वनाथ मंदिराचा पुनर्विकास केला, औरंगजेबाने ते पाडले आणि अहिल्याबाई होळकर यांनी ते पुन्हा बांधले.
Vice Chancellor: कुलगुरू पदाची निवड प्रक्रिया कशी असते? जाणून घ्या वेतन आणि सुविधांबाबत सविस्तर
NCERT चे प्रमुख दिनेश सकलानी यांच्या मते, या वयात सामाजिक शास्त्राच्या अभ्यासाचा उद्देश मुलांमध्ये विश्लेषणात्मक क्षमता, चिकित्सक विचार (critical thinking), आंतर-सांस्कृतिक समज आणि नागरिक जीवनात आत्मविश्वासाने सहभाग घेण्याची क्षमता विकसित करणे हा आहे. या बदलामुळे राजकीय वर्तुळात चर्चा सुरू आहे. विरोधी आणि सरकारमध्ये मतमतांतरे समोर येत आहेत.
केवळ इतिहासच नव्हे, तर इतर विषयांमध्येही बदल झाले आहेत. ‘Authority’ नावाचे प्रकरण काढून टाकून त्याऐवजी ‘Governance and Public Policy’ हा भाग आणण्यात आला आहे. यामध्ये सरकार कसे काम करते, कर (टॅक्स) कसा भरला जातो आणि नागरिकांची भूमिका काय असते, हे शिकवले जाईल.
अर्थशास्त्रात मुलांना इन्कम-टॅक्स स्लॅब, गुंतवणुकीचे धोके आणि बिझनेस प्लॅनिंग शिकवले जाईल. ‘आयुष्मान भारत’चे उदाहरण आरोग्य विम्यासाठी दिले जाईल. ‘India and the World’ हे प्रकरण इयत्ता ९ वीतून काढून इयत्ता १० वीत पाठवण्यात आले आहे.
.png "Videos"){kind=small}
