
बर्ड फ्लूवर आता लवकरच लगाम लागणार? पहिली स्वदेशी लस झाली विकसित
विशेष म्हणजे, या लसीच्या एका डोसमुळे कोंबड्यांना सुमारे सहा महिने संरक्षण मिळण्याची अपेक्षा आहे. केंद्रीय कृषिमंत्री शिवराज सिंह चौहान यांच्या हस्ते भोपाळ येथे आयोजित कार्यक्रमात ही लस देशाला समर्पित करण्यात आली. या संशोधनामुळे बर्ड फ्लूवरील लसींसाठी भारताचे परदेशावरील अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होणार आहे. तसेच देशातील कुक्कुटपालन उद्योगाला मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. या स्वदेशी लसीच्या निर्मितीसाठी आठ शास्त्रज्ञांच्या पथकाने काम केले. सप्टेंबर २०२५ मध्ये या संशोधनाला सुरुवात झाली होती.
प्रमुख शास्त्रज्ञ डॉ. एस. नागराजन यांच्या नेतृत्वाखाली हे संशोधन पूर्ण करण्यात आले. या पथकामध्ये डॉ. मनोज कुमार, डॉ. सी. तोश, डॉ. एच. व्ही. मुरुगकर, डॉ. अनिकेत सन्याल, डॉ. सेंथिलकुमार डी., डॉ. नवीन कुमार आणि डॉ. योगीशारध्य आर. यांचा समावेश होता.
एका डोसमुळे सहा महिने संरक्षण
या लसीचे सर्वांत महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे एका डोसमुळे कोंबड्यांना सुमारे सहा महिने संरक्षण मिळण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः अंडी उत्पादन करणाऱ्या लेअर कोंबड्या आणि प्रजननासाठी वापरल्या जाणाऱ्या ब्रीडर कोंबड्यांसाठी ही लस उपयुक्त ठरू शकते. या लसीमुळे बर्ड फ्लूचा धोका कमी करणे, मोठ्या प्रमाणावरील पक्ष्यांची कत्तल टाळण्यास मदत करणे आणि पोल्ट्री उद्योगाचे आर्थिक नुकसान कमी करणे शक्य होऊ शकते.
बर्ड फ्लू किती घातक आहे?
H5N1 हा अत्यंत घातक प्रकारचा बर्ड फ्लू विषाणू आहे. त्याचा संसर्ग झाल्यास कोंबड्यांच्या संपूर्ण फार्ममध्ये रोगाचा वेगाने प्रसार होऊ शकतो. काही प्रादुर्भावग्रस्त फार्ममध्ये कोंबड्यांचा मृत्यूदर १०० टक्क्यांपर्यंत पोहोचू शकतो. बर्ड फ्लूचा प्रसार रोखण्यासाठी अनेकदा संक्रमित पक्ष्यांना मारून नष्ट करावे लागते. त्यामुळे पोल्ट्री व्यावसायिक आणि शेतकऱ्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान होते. अशा परिस्थितीत प्रतिबंधात्मक लसीकरणामुळे कुक्कुटपालन क्षेत्राला संरक्षण मिळण्यास मदत होऊ शकते.
प्रश्न १ : भारताने कोणत्या आजारावर स्वदेशी लस विकसित केली आहे?
उत्तर : H5N1 या अत्यंत संसर्गजन्य बर्ड फ्लू विषाणूविरोधात भारताने पहिली स्वदेशी लस विकसित केली आहे.
प्रश्न २ : ही लस कोणी विकसित केली?
उत्तर : भोपाळ येथील भारतीय कृषी संशोधन परिषदेच्या राष्ट्रीय उच्च सुरक्षा पशुरोग संस्थेतील शास्त्रज्ञांनी ही लस विकसित केली आहे.
प्रश्न ३ : एका डोसने किती काळ संरक्षण मिळणार आहे?
उत्तर : या लसीच्या एका डोसने कोंबड्यांना सुमारे सहा महिने संरक्षण मिळण्याची अपेक्षा आहे.