शुक्रवार, 7 ऑगस्ट 2026
सावजी मटण नेमकं कसं बनतं (फोटो सौजन्य- सोशलमीडिया)
सावजी मटणाची खरी ओळख म्हणजे त्याचा खास मसाला. प्रत्येक घरात आणि प्रत्येक हॉटेलमध्ये मसाला बनवण्याची पद्धत थोडी वेगळी असते. त्यामुळे एका ठिकाणी मिळणारी चव दुसऱ्या ठिकाणी तशीच मिळेल, याची खात्री नसते. हाच वेगळेपणा या पदार्थाला खास बनवतो. अनेक खवय्ये नवीन ठिकाणी जाऊन सावजी मटणाची वेगवेगळी चव अनुभवायला आवर्जून जातात.
अनेकांना वाटतं की सावजी मटण म्हणजे फक्त खूप तिखट जेवण. पण प्रत्यक्षात त्याची खरी मजा मसाल्याच्या संतुलनात असते. योग्य प्रमाणात वापरलेले मसाले, त्यांचा सुगंध आणि हळूहळू शिजलेले मटण यामुळे प्रत्येक घास स्वादिष्ट लागतो. लालसर दिसणारा रस्सा पाहून तिखटपणाची कल्पना येते, पण त्यात मसाल्याचा एक वेगळाच गोडवा आणि खोलीही जाणवते.
या पदार्थासाठी तयार होणारा मसाला हा त्याचा आत्मा मानला जातो. धणे, जिरे, बडीशेप, काळी मिरी, दालचिनी, तमालपत्र, वेलची, जावित्री आणि चक्रीफूल यांसारखे मसाले मंद आचेवर भाजले जातात. काही ठिकाणी सुकी लाल मिरची आणि थोडे तांदूळही वापरले जातात. सर्व साहित्य नीट भाजून त्याची बारीक पूड केली जाते. त्यामुळे मसाल्याला सुंदर रंग, सुगंध आणि वेगळी चव मिळते.
चवदार सावजी मटणासाठी मटण आधी काही वेळ मसाल्यात मुरवले जाते. त्यात आलं-लसूण पेस्ट, हळद, मीठ आणि कोथिंबीर घालून मटण चांगले माखले जाते. त्यामुळे मसाला मटणाच्या प्रत्येक तुकड्यात मुरतो. नंतर ते हलक्या आचेवर परतून शिजवले जाते. ही प्रक्रिया जितकी संयमाने केली जाते, तितकी चव अधिक खुलते.
मसाला तयार झाल्यानंतर वेगळ्या भांड्यात तेल गरम करून त्यात आलं-लसूण आणि तयार मसाला परतला जातो. मसाल्यातून तेल सुटू लागले की त्यात आवश्यकतेनुसार पाणी घालून रस्सा तयार केला जातो. त्यामध्ये शिजवलेले मटण मिसळून काही वेळ मंद आचेवर ठेवले जाते. शेवटी कोथिंबीर घालून हा पदार्थ वाढला जातो. गरम भाकरी, पोळी किंवा वाफाळत्या भातासोबत त्याची चव आणखी खुलते.
आज अनेक शहरांमध्ये सावजी मटण देणारी हॉटेल्स दिसतात. तरीही नागपूर आणि विदर्भातील पारंपरिक चव अनुभवण्यासाठी अनेक जण खास प्रवास करतात. प्रत्येक ठिकाणी मसाल्याची रेसिपी वेगळी असल्यामुळे चवही वेगळी मिळते. त्यामुळे प्रत्येकवेळी सावजी मटण खाण्याचा अनुभव नवीन वाटतो.
सावजी मटण हा फक्त एक पदार्थ नाही, तर विदर्भाच्या खाद्यसंस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग आहे. अनेक पिढ्यांपासून ही पाककला जपली गेली असून आजही तिची लोकप्रियता तशीच टिकून आहे. मसालेदार जेवण आवडणाऱ्यांसाठी हा पदार्थ खास आकर्षण ठरतो. एकदा अस्सल सावजी मटणाची चव चाखली की ती पुन्हा अनुभवावीशी वाटते. म्हणूनच नागपूरची ओळख सांगताना संत्र्यांसोबत सावजी मटणाचं नावही तितक्याच अभिमानाने घेतलं जातं.
