
The Science Behind Newborn Baby Crying And Smiling (फोटो सौजन्य-AI एआय)
बाळाचा जन्म म्हणजे कुटुंबासाठी आनंदाचा क्षण! पण हॉस्पिटलमध्ये बाळ जन्माला आल्यानंतर सर्वात आधी ऐकू येतो तो त्याच्या रडण्याचा आवाज. कधी असा भन्नाट विचार केलाय का, जन्माला येताच बाळ रडतंच का? हसत का नाही? नवजात बाळाच्या पहिल्या रडण्यामागं केवळ इमोशन नसून शरीरात घडणारी एक महत्त्वाची वैज्ञानिक प्रक्रिया आहे. चला तर ही रंजक गोष्ट जाणून घेऊयात.
जन्मानंतर बाळ का रडतं? काय असतं पहिल्या रडण्यामागचं सायन्स?
आईच्या पोटात असताना बाळाला ऑक्सिजन नाळेद्वारे मिळतो. त्यावेळी बाळाची फुफ्फुसे द्रवाने भरलेली असतात आणि त्यांना स्वतःहून श्वास घेण्याची गरज नसते. पण जन्म झाल्यानंतर परिस्थिती अचानक बदलते. बाळ पहिल्यांदा बाहेरच्या वातावरणात येतं आणि त्याला स्वतःच्या फुफ्फुसांच्या मदतीने श्वास घ्यावा लागतो.
यावेळी बाळ घेत असलेला ‘पहिला श्वास’ फुफ्फुसांमधील द्रव बाहेर काढण्यास आणि हवेने फुफ्फुसे फुगण्यास मदत करतो. रडताना घेतले जाणारे मोठे खोल श्वास आणि बाहेर सोडली जाणारी हवा या प्रक्रियेला मदत करतात. त्यामुळे बाळाच्या पहिल्या रडण्याला अतिशय विशेष महत्त्व आहे. पण प्रत्येक निरोगी बाळ जन्मल्यानंतर मोठ्याने रडेलच असं नाही. काही बाळं रडण्याऐवजी शांतपणे श्वास घेऊ लागतात. अशावेळी डॉक्टर बाळाचा श्वास, हृदयाचे ठोके आणि शरीराची हालचाल तपासतात.
भूक लागली, थंडी वाजली तरी बाळ रडतंच!
नवजात बाळाला आपल्यासारखं बोलून किंवा शब्दांतून आपल्याला काय हवंय सांगता येत नाही. त्यामुळे बाळाच्या कम्युनिकेशन साठी रडणं हा त्याचा एक महत्त्वाचा मार्ग असतो. भूक लागली, डायपर ओला झाला, झोप येत आहे, थंडी वाजत आहे किंवा खूप उकडत आहे, अशा वेगवेगळ्या कारणांमुळे बाळ रडू शकतं.
कधी पोटात गॅस झाल्यामुळे, अस्वस्थ वाटल्यामुळे किंवा बाहेरचा मोठा आवाज आणि लाईट यामुळेही बाळ रडू शकतं. विशेष म्हणजे बाळ रडण्याआधीच काही संकेत देत असतं. ओठ हलवणे, हात तोंडाकडे नेणे, डोकं फिरवून दूध शोधणे किंवा अस्वस्थ हालचाली करणे हे भूक लागल्याचे संकेत असू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक वेळी बाळ रडण्याची वाट पाहण्याची गरज नसते.
बाळाला भावना कळत नाहीत का? मग हसत का नाही?
नवजात बाळाला भावना नसतात, असं अजिबात नाही. जन्मापासूनच त्याला आराम, अस्वस्थता, भीतीसदृश प्रतिक्रिया आणि आनंददायी स्पर्श यांचा अनुभव येऊ शकतो. पण या भावना समजून घेणे आणि चेहऱ्यावरील हावभावांतून त्या व्यक्त करणे यासाठी मेंदूचा विकास होण्यास वेळ लागतो.
जन्मानंतर काही दिवस बाळ झोपेत किंवा अनैच्छिकपणे हसल्यासारखे हावभाव करू शकते. पण याला सामाजिक हसू म्हणता येत नाही. साधारण 6 ते 8 आठवड्यांच्या आसपास बाळ आई-वडिलांचा चेहरा पाहून किंवा त्यांच्या आवाजाला प्रतिसाद देऊन हसू लागते. त्यानंतर हळूहळू संवाद आणि भावना व्यक्त करण्याची क्षमता विकसित होते.
पंख्याच्या आवाजाशिवाय झोप लागत नाही? जाणून घ्या याच्या मागचं क्रेझी लॉजिक
मग बाळ खळखळून कधी हसायला लागतं?
साधारण 3 ते 4 महिन्यांच्या आसपास अनेक बाळं मोठ्याने हसू लागतात. आई-वडिलांचे मजेशीर चेहरे, गमतीशीर आवाज किंवा खेळ यावर त्यांची प्रतिक्रिया दिसू लागते. अर्थात प्रत्येक बाळाचा विकास वेगवेगळ्या गतीने होतो.
थोडक्यात सांगायचं तर, जन्माच्या वेळी बाळाचं रडणं ही शरीराच्या नव्या वातावरणाशी जुळवून घेण्याच्या प्रक्रियेचा एक भाग आहे. तर हसणं, भावना व्यक्त करणं आणि इतरांशी संवाद साधणं या गोष्टी हळूहळू विकसित होतात. म्हणजेच बाळाची जगातील पहिली एन्ट्री रडून होत असली, तरी पुढचा प्रवास मात्र हसण्याने आणि गोड आवाजांनी भरलेला असतो!
Ans: पहिल्या श्वासादरम्यान बाळाच्या फुफ्फुसांमध्ये हवा जाते आणि रडण्यामुळे श्वास घेण्याच्या प्रक्रियेला मदत होते. मात्र प्रत्येक निरोगी बाळाने मोठ्याने रडणे आवश्यक नसते. डॉक्टर बाळाचा श्वास आणि इतर महत्त्वाची लक्षणे तपासतात.
Ans: बाळ हात तोंडाकडे नेणे, ओठ हलवणे, दूध शोधण्यासाठी डोकं फिरवणे आणि अस्वस्थ होणे असे संकेत देऊ शकते. रडणे हे भूक लागल्याचे उशिराचे संकेत असू शकते.
Ans: साधारण 6 ते 8 आठवड्यांच्या आसपास बाळ चेहरा पाहून सामाजिक हसू देऊ लागते. तर 3 ते 4 महिन्यांच्या आसपास अनेक बाळं आवाज ऐकून किंवा खेळताना खळखळून हसू लागतात. प्रत्येक बाळाच्या विकासाचा वेग वेगळा असतो.