मंगळवार, 13 ऑक्टोबर 2026
दीडशे वर्षांत तब्बल 111 वर्षे 'नॉर्मल' पावसाची; पर्जन्यमानाच्या 155 वर्षांत 27 वर्षे कोरडी राहिली (File Photo)
दीर्घकालीन पर्जन्यमानाच्या आलेखातून मान्सूनचा कल समजून घेताना केवळ पावसाची सरासरी पाहणे पुरेसे नसल्याचे स्पष्ट होते. आलेखाच्या वर्गीकरणानुसार, सरासरीपेक्षा १० टक्क्यांहून अधिक तूट असलेली वर्षे कोरडी, तर १० टक्क्यांहून अधिक पाऊस असलेली वर्षे ओल्या वर्षांच्या श्रेणीत ठेवण्यात आली आहेत. उर्वरित वर्षे सामान्य मानली आहेत.
सामान्य पाऊस म्हणजे दुष्काळमुक्त वर्ष नव्हे !
एल-निनोवा संबंध मान्सूनच्या कमकुवतपणाशी जोडला जात असला, तरी प्रत्येक एल-निनो वर्षात दुष्काळ पडतोच असे नाही. तसेच, हंगामातील एकूण पाऊस सामान्य असला तरी त्याचे असमान वितरण, दीर्घ पावसाचे खंड आणि कमी कालावधीत होणारी अतिवृष्टी यांमुळे शेती, पाणीपुरवठा आणि शहरी व्यवस्थापनावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे १११ सामान्य वर्षांचा आकडा दिलासादायक आहे.
पूर्वी दुष्काळाचे निकष होते वेगळे
“ही आकडेवारी संपूर्ण देशाची असली, तरी महाराष्ट्रालाही ती लागू होते. पूर्वी दुष्काळाचे निकष वेगळे होते; आता एल-निनो, ला-निना आणि आयओडीच्या अभ्यासामुळे हवामानातील बदल अधिक व्यापकपणे समजून घेता येतात. एल-निनो प्रत्येक तिसऱ्या वर्षी, तर काही वेळा चौथ्या वर्षी येतो. त्यामुळे तीन ते चार वर्षांनी दुष्काळ पडतो. त्यामुळे दीर्घकालीन आकडेवारीत ‘नॉर्मल’ मान्सूनची वर्षे अधिक आहेत”.
