एसटीला एकूण 10324 कोटींचा तोटा; तोट्यातील मार्ग ते ई-बसपर्यंतच्या पैलूवर 2 दिवस विचारमंथन

गेल्या काही वर्षांत एसटीच्या बस ताफ्यातही घट झाली आहे. एकेकाळी १८००० हून अधिक बसेस असलेला हा ताफा आता अंदाजे १४५०० बसेसपर्यंत कमी झाला आहे. महामंडळात अंदाजे ८७००० कर्मचारी काम करतात.

मुंबई : महाराष्ट्राची ‘जीवनरेखा’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या राज्य परिवहन महामंडळाची (एसटी) आर्थिक परिस्थिती आव्हानात्मक आहे. २०२३-२४ अखेरपर्यंत महामंडळाचा एकूण तोटा १०३२४ कोटी रुपयांवर पोहोचला आहे. या आर्थिक संकटावर तोडगा काढण्यासाठी आणि एसटीला आर्थिकदृष्ट्या अधिक सक्षम बनवण्यासाठी परिवहनमंत्री आणि एसटीचे अध्यक्ष प्रताप सरनाईक यांच्या अध्यक्षतेखाली २ आणि ३ सप्टेंबर रोजी दोन दिवसीय विचारमंथन सत्र आयोजित केले जाणार आहे.

या बैठकीला राज्यातील सर्व विभाग नियंत्रक आणि मध्यवर्ती कार्यालयांचे घटक प्रमुख उपस्थित राहणार आहेत. एसटीसमोरील सर्वांत मोठे आव्हान म्हणजे तिचे सध्याचे कार्यप्रणालीचे मॉडेल आहे. तोटा केवळ एकच आकडा म्हणून पाहण्याऐवजी, प्रत्येक डेपो, मार्ग आणि बसच्या श्रेणीचे स्वतंत्र आर्थिक मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे. कमी प्रवासी संख्या असलेले मार्ग, एकाच वेळी अनेक फेऱ्या सुरू असलेले मार्ग आणि बसेस अपुऱ्या पडत असलेले व्यस्त मार्ग तथा बसचे वेळापत्रक आदींसाठी डेटा-आधारित विश्लेषण आवश्यक आहे.

रिकाम्या बसेस थांबवणे आवश्यक

गेल्या काही वर्षांत एसटीच्या बस ताफ्यातही घट झाली आहे. एकेकाळी १८००० हून अधिक बसेस असलेला हा ताफा आता अंदाजे १४५०० बसेसपर्यंत कमी झाला आहे. महामंडळात अंदाजे ८७००० कर्मचारी काम करतात. सरकारने २०२६ च्या अखेरपर्यंत ८००० नवीन बसेस जोडण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. मात्र, केवळ बसेसची संख्या वाढवल्याने ही समस्या सुटणार नाही.

राज्य परिवहन प्राधिकरणाची (एसटी) आर्थिक स्थिती सुधारण्यासाठी, उत्तम वेळापत्रक नियोजन, पुरेसे प्रवासी नसताना धावणाऱ्या बसेसवर नियंत्रण ठेवणे, तोट्यात चालणाऱ्या मार्गांचा आढावा घेणे, इंधन वापराचे निरीक्षण करणे यांसारखी मूलभूत पावले उचलणे आवश्यक असेल.

ई-बसच्या तोट्याचाही ठळकपणे विचाराची गरज

या बैठकीत ई-बसच्या आर्थिक पैलूवरही महत्त्वाचा मुद्दा उपस्थित केला जाईल. काही सेवांमध्ये प्रति किलोमीटर २८ ते ३० रुपयांचा तोटा झाल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे, ई-बसचे मार्ग, शुल्क आकारणी प्रणाली, परिचालन खर्च आणि प्रवासी भार यांचे स्वतंत्र मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे. ज्या मार्गांवर अपेक्षित प्रवासी संख्या गाठली जात नाही, त्या मार्गावरील कार्यप्रणाली मॉडेलमध्ये बदल करण्याचा विचार केला जाऊ शकतो.