इराण-इस्त्रायल युद्धामुळे गॅस टंचाईची शक्यता; आता बायोगॅसकडे वळण्याची गरज

ऊर्जा संकटाचा परिणाम औद्योगिक क्षेत्रावरही होऊ शकतो. सिमेंट, स्टील, सिरेमिक, काच, अन्न प्रक्रिया उद्योग तसेच अनेक लघुउद्योग मोठ्या प्रमाणावर नैसर्गिक वायूवर अवलंबून आहेत.

पुणे : मध्यपूर्वेतील तणाव आणि २०२६ मध्ये उभ्या राहिलेल्या अमेरिका-इराण संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली आहे. तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या पुरवठ्यावर त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात असून, भारतासारख्या आयातीवर अवलंबून असलेल्या देशांसाठी ही परिस्थिती चिंताजनक मानली जात आहे.

भारताच्या ऊर्जा गरजांपैकी सुमारे ८५ टक्के कच्चे तेल आयातीवर अवलंबून आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय संघर्ष, वाहतूक मार्गांवरील अडथळे किंवा पुरवठ्यातील व्यत्यय यांचा थेट परिणाम देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर आणि सर्वसामान्यांच्या जीवनावर होऊ शकतो. ऊर्जा दरवाढ झाल्यास एलपीजी सिलेंडर महाग होणे, वाहतूक खर्च वाढणे आणि शेती उत्पादनाचा खर्च वाढणे अशी साखळी प्रतिक्रिया निर्माण होते. विशेषतः ग्रामीण भागात डिझेल, खत आणि वीज खर्च वाढल्यामुळे शेतकऱ्यांवर अतिरिक्त आर्थिक ताण येण्याची शक्यता असते.

ऊर्जा संकटाचा परिणाम औद्योगिक क्षेत्रावरही होऊ शकतो. सिमेंट, स्टील, सिरेमिक, काच, अन्न प्रक्रिया उद्योग तसेच अनेक लघुउद्योग मोठ्या प्रमाणावर नैसर्गिक वायूवर अवलंबून आहेत. गॅस टंचाई किंवा दरवाढ झाल्यास उत्पादन खर्च वाढून उद्योगांची स्पर्धात्मकता कमी होण्याची शक्यता आहे.

या पार्श्वभूमीवर देशाने स्थानिक ऊर्जा स्रोतांकडे वळणे गरजेचे असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. देशात उपलब्ध असलेला पशुधन कचरा, शेती अवशेष आणि अन्नकचरा यांचा वापर करून बायोगॅस व कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (सीबीजी) तयार करता येऊ शकतो. एपीएमसी बाजारपेठांमध्ये निर्माण होणारा सेंद्रिय कचरा तसेच साखर उद्योगातील प्रेसमड यांचाही बायोगॅस निर्मितीसाठी उपयोग होऊ शकतो.

बायोगॅस प्रकल्पांमुळे कचरा व्यवस्थापन, स्वच्छ ऊर्जा निर्मिती आणि सेंद्रिय खत निर्मिती अशा अनेक समस्या एकाच वेळी सोडवता येऊ शकतात. त्यामुळे ऊर्जा स्वावलंबनासोबतच ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मितीलाही चालना मिळू शकते, अशी माहिती ‘एनर्जी बायो सिस्टिम्स प्रा. लि.’चे संस्थापक व गॅस निर्मिती क्षेत्रातील अभ्यासक गजानन पाटील यांनी दिली.

घरगुती गॅस सिलिंडरच्या मागणी वाढ

इराण-अमेरिका युद्धामुळे गॅस सिलेंडर पुरवठा प्रभावित होणार असल्याच्या अफवांमुळे शहरात बाजारात खळबळ उडाली आहे. परिणामी, घरगुती गॅस सिलिंडरची मागणी अचानक वाढल्याने काही ठिकाणी तुटवड्यासारखी परिस्थिती निर्माण होत आहे. याचा फायदा घेत काही ठिकाणी काळाबाजार सुरू झाल्याचे समोर आले आहे. सध्या घरगुती गॅस सिलिंडरची अधिकृत किंमत सुमारे ९०० रुपये असताना काळ्या बाजारात तोच सिलिंडर तब्बल २२०० रुपयांपर्यंत विकला जात असल्याच्या तक्रारी नागरिकांकडून होत आहेत.

हेदेखील वाचा : Strait of Hormuz Tension : आखातात 23000 भारतीय खलाशी, होमुर्जच्या सामुद्रधुनीत 24 जहाजे, केंद्राने परिस्थितीचा दिला आढावा