Marathi News
X
  • देश
  • महाराष्ट्र
  • निवडणूक
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • व्यापार
  • लाइफ स्टाइल
  • व्हायरल
  • नवराष्ट्र विशेष
  • करिअर
  • फोटो
  • व्हिडिओ गॅलरी
  • वेबस्टोरीज़
  • ऑटोमोबाइल
  • विज्ञान तंत्रज्ञान
  • रवि, 22 नोव्हेंबर 2026 ई-पेपर
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • महाराष्ट्र
  • राजकारण
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • लाइफ स्टाइल
  • क्रीडा
  • क्राईम
  • अन्य
    • विदेश
    • नवराष्ट्र विशेष
    • मनोरंजन
    • अन्य
      • व्यापार
      • टेक
      • वेब स्टोरीज
      • व्हायरल
      • करिअर
      • धर्म
      • ऑटोमोबाइल
      • फोटो
      • व्हिडिओ
      • सिनेमा
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • राजकारण
  • महाराष्ट्र
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • लाइफ स्टाइल
  • धर्म
  • व्हायरल
  • व्हिडिओ
  • वेब स्टोरीज़
  • फोटो
In Trends:
  • Maharastra Politics |
  • India Vs New Zealand |
  • Under 19 Asia Cup |
  • bigg boss 20
Follow Us
  • वेब स्टोरीज
  • फोटो
  • ई-पेपर
  • विडियो
  • फटाफट खबरें

Guru Gorakhnath Prakat Din: गोवऱ्यांच्या ढिगाऱ्यातून कसा झाला जन्म? जाणून घ्या नाथ संप्रदायाचा इतिहास आणि महत्त्व

Guru Gorakhnath Prakat Din: गुरु गोरक्षनाथ प्रगट दिनानिमित्त नाथ संप्रदायात विशेष धार्मिक उत्साह पाहायला मिळतो. महान सिद्धयोगी मानल्या जाणाऱ्या गुरु गोरक्षनाथांचे जीवन, त्यांची रंजक जन्मकथा आणि हठयोगातील योगदान यांना विशेष महत्त्व आहे. जाणून घेऊया त्यांच्या जन्माची कथा, गुरु-शिष्य परंपरा आणि नाथ संप्रदायाचे महत्त्व

  • By प्राजक्ता प्रधान
Updated On: Nov 22, 2026 | 11:45 AM
फोटो सौजन्य- फेसबुक

फोटो सौजन्य- फेसबुक

Follow Us
Follow Us:
  • गुरु गोरक्षनाथ प्रगट दिन २२ नोव्हेंबर २०२६ रोजी साजरा केला जात आहे.
  • कार्तिक शुद्ध त्रयोदशीला अनेक ठिकाणी हा दिवस साजरा करण्याची परंपरा आहे.
  • गुरु गोरक्षनाथ हे नाथ संप्रदायातील प्रमुख सिद्धयोगी मानले जातात.
 

गुरू गोरक्षनाथ प्रगट दिन हा नाथ संप्रदायातील अत्यंत महत्त्वाचा उत्सव असून, २०२६ मध्ये हा दिवस २२ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जाणार आहे. तिथीनुसार कार्तिक शुद्ध त्रयोदशीला अनेक ठिकाणी हा सोहळा होतो. गुरु गोरक्षनाथ हे भारतीय आध्यात्मिक परंपरेतील एक महान सिद्ध योगी आणि ‘नाथ संप्रदायाचे’ प्रमुख प्रवर्तक होते, ज्यांचा प्रभाव केवळ भारतापुरता मर्यादित न राहता नेपाळ, तिबेट, अफगाणिस्तान आणि मध्य आशियातील देशांपर्यंत पसरलेला आहे.

गुरु गोरक्षनाथांची जन्मकथा आणि गुरु-शिष्य परंपरा

गुरु गोरक्षनाथांच्या जन्माविषयी अनेक अलौकिक कथा प्रचलित आहेत. असे मानले जाते की, त्यांचे गुरु मत्स्येंद्रनाथ (मच्छिंद्रनाथ) एकदा भिक्षा मागण्यासाठी एका निपुत्रिक महिलेच्या दारी गेले होते. त्यांनी तिला पुत्रप्राप्तीसाठी पवित्र ‘विभूती’ (भस्म) दिली. मात्र, त्या महिलेने लोकांच्या बोलण्याला घाबरून ती विभूती एका गोवऱ्यांच्या ढिगाऱ्यात (किंवा शेणाच्या खड्ड्यात) टाकून दिली. बारा वर्षांनंतर जेव्हा मत्स्येंद्रनाथ पुन्हा त्या गावी आले आणि त्यांनी त्या मुलाची चौकशी केली, तेव्हा त्या महिलेने सर्व हकीकत सांगितली.

Pradosh Vrat: प्रदोष व्रताच्या दिवशी भगवान शिव आणि सूर्यदेवांना प्रसन्न करण्यासाठी वाचा ‘ही’ कथा

मत्स्येंद्रनाथांनी त्या गोवऱ्यांच्या ढिगाऱ्याजवळ जाऊन हाक मारली, तेव्हा त्यातून बारा वर्षांचा तेजस्वी बालक प्रकट झाला. गोवऱ्यांच्या (गोरक्ष) ढिगाऱ्यातून रक्षण होऊन बाहेर आल्यामुळे त्यांचे नाव ‘गोरक्षनाथ’ पडले. मत्स्येंद्रनाथ हे आदिनाथ (भगवान शिव) यांचे साक्षात शिष्य मानले जातात, तर गोरक्षनाथ हे मत्स्येंद्रनाथांचे प्रमुख शिष्य होते. त्यांनी आपल्या गुरूंनाही मोहाच्या जाळ्यातून बाहेर काढून पुन्हा योगमार्गावर आणले, अशी प्रसिद्ध कथा (‘जाग मच्छिंद्र गोरख आया’) सर्वश्रुत आहे.

नाथ संप्रदायाचे तत्त्वज्ञान आणि हठयोग

गुरु गोरक्षनाथांनी केवळ आध्यात्मिक उपदेश दिले नाहीत, तर समाजातील अंधश्रद्धा, जातिभेद आणि कर्मकांडावर प्रहार करून सामान्य माणसाला सोपा मार्ग दाखवला.

हठयोगाची मांडणी

शरीर आणि मन शुद्ध करून परमात्म्याशी एकरूप होण्यासाठी त्यांनी ‘हठयोग’ शास्त्राची सुसूत्र मांडणी केली. ‘ह’ म्हणजे सूर्य (पिंगला नाडी) आणि ‘ठ’ म्हणजे चंद्र (इडा नाडी). या दोन्हींचे संतुलन साधणे म्हणजेच हठयोग होय.

पिंडी ते ब्रह्मांडी

नाथ संप्रदायाचे मुख्य तत्त्व म्हणजे ‘जे पिंडी ते ब्रह्मांडी’. म्हणजेच, या संपूर्ण ब्रह्मांडात जे काही आहे, ते सर्व मानवी शरीरात सूक्ष्म रूपाने अस्तित्वात आहे. त्यामुळे देवाला बाहेर शोधण्याऐवजी स्वतःच्या आत (कुंडलिनी जागृतीद्वारे) शोधणे महत्त्वाचे आहे.

सामाजिक समता गोरक्षनाथांनी जात-पात, धर्म आणि पंथाच्या भिंती नाकारल्या. त्यांच्या शिष्यांमध्ये सर्व जाती-धर्माचे लोक होते. हिंदूंसोबतच अनेक मुस्लिम सुफी संत आणि फकीरही त्यांना ‘बाबा रतन हाजी’ किंवा ‘पीर’ मानून त्यांचा आदर करत असत. यामुळेच त्यांचा प्रभाव बलुचिस्तान, अफगाणिस्तान आणि अरब देशांपर्यंत पोहोचला.

Kartik Purnima 2026: कार्तिक पौर्णिमेला स्नान-दानासाठी ‘या’ वस्तू मानल्या जातात शुभ

भारत, नेपाळ आणि परदेशातील महत्त्वाची स्थळे

गुरु गोरक्षनाथांनी भारतभर आणि शेजारील देशांत भ्रमण करून अनेक ठिकाणी तपश्चर्या केली. आजही या ठिकाणी त्यांची भव्य मंदिरे आणि मठ आहेत

ठिकाण / देश महत्त्व आणि वैशिष्ट्य

गोरखपूर (उत्तर प्रदेश, भारत) हे नाथ संप्रदायाचे सर्वात मोठे आणि प्रमुख केंद्र आहे. येथे गुरु गोरक्षनाथांनी दीर्घकाळ तपश्चर्या केली होती. येथील ‘गोरखनाथ मंदिर’ जगप्रसिद्ध आहे.

गोरखा (नेपाळ) नेपाळच्या राजघराण्याचे कुलदैवत म्हणून गोरक्षनाथांची पूजा केली जाते. नेपाळमधील ‘गोरखा’ जिल्ह्याचे नाव त्यांच्याच नावावरून पडले आहे, जिथे एका गुहेत त्यांची पावले आणि मंदिर आहे.

त्र्यंबकेश्वर (महाराष्ट्र, भारत) नाशिकजवळील त्र्यंबकेश्वर येथे नाथ संप्रदायाचे मोठे केंद्र आहे.

गोरखमढी (गुजरात, भारत) गिरनार पर्वताच्या पायथ्याशी असलेले हे स्थान नाथ योग्यांचे अत्यंत पवित्र तीर्थक्षेत्र मानले जाते.

हिंगलाज माता मंदिर (बलुचिस्तान, पाकिस्तान) बलुचिस्तानमधील या शक्तीपीठाशी नाथ संप्रदायाचा प्राचीन संबंध आहे. पूर्वी नाथ योगी येथूनच पुढे इराण आणि अरब देशांपर्यंत प्रवास करत असत. अफगाणिस्तान आणि मध्य आशिया काबुल आणि कंदहारच्या आसपासच्या भागात नाथ योग्यांचे प्राचीन मठ आणि ‘गोरखखत्री’ (पेशावर, पाकिस्तान) सारखी ऐतिहासिक ठिकाणे आजही त्यांच्या प्रवासाची साक्ष देतात.

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)

💡

Frequently Asked Questions

  • Que: गुरु गोरक्षनाथ प्रगट दिन २०२६ मध्ये कधी साजरा केला जातो?

    Ans: गुरु गोरक्षनाथ प्रगट दिन २२ नोव्हेंबर २०२६ रोजी साजरा केला जात आहे.

  • Que: गुरु गोरक्षनाथ कोण होते?

    Ans: गुरु गोरक्षनाथ हे नाथ संप्रदायातील महान सिद्धयोगी आणि हठयोग परंपरेचे प्रमुख प्रवर्तक मानले जातात.

  • Que: गुरु गोरक्षनाथांचा जन्म कसा झाला, अशी मान्यता आहे?

    Ans: पौराणिक कथेनुसार, मच्छिंद्रनाथांनी दिलेली विभूती एका महिलेने गोवऱ्यांच्या ढिगाऱ्यात टाकली. १२ वर्षांनंतर त्याच ठिकाणाहून गोरक्षनाथ प्रगट झाले, अशी कथा सांगितली जाते.

Web Title: Guru gorakhnath prakat din nath sampraday history importance pp

Get Latest  Marathi News ,  Maharashtra News and  Marathi News from Politics,  Election News ,  Sports News ,  Entertainment News,  Business News and   Religion News  only on Navarashtra.com

Published On: Nov 22, 2026 | 11:45 AM

Topics:  

  • dharm
  • hindu religion
  • religions

संबंधित बातम्या

Pradosh Vrat: प्रदोष व्रताच्या दिवशी भगवान शिव आणि सूर्यदेवांना प्रसन्न करण्यासाठी वाचा ‘ही’ कथा
1

Pradosh Vrat: प्रदोष व्रताच्या दिवशी भगवान शिव आणि सूर्यदेवांना प्रसन्न करण्यासाठी वाचा ‘ही’ कथा

Kartik Purnima 2026: कार्तिक पौर्णिमेला स्नान-दानासाठी ‘या’ वस्तू मानल्या जातात शुभ
2

Kartik Purnima 2026: कार्तिक पौर्णिमेला स्नान-दानासाठी ‘या’ वस्तू मानल्या जातात शुभ

Numberlogy: मूलांक ३ असणाऱ्या लोकांचा आजचा दिवस कसा राहील जाणून घ्या
3

Numberlogy: मूलांक ३ असणाऱ्या लोकांचा आजचा दिवस कसा राहील जाणून घ्या

Shadashtak Yog: २२ नोव्हेंबरला सूर्य-चंद्र तयार करणार षडाष्टक योग; वृषभसह ‘या’ राशीच्या लोकांनी राहावे सावध
4

Shadashtak Yog: २२ नोव्हेंबरला सूर्य-चंद्र तयार करणार षडाष्टक योग; वृषभसह ‘या’ राशीच्या लोकांनी राहावे सावध

Popular Sections

  • देश
  • विदेश
  • लाईफस्टाईल
  • मनोरंजन
  • क्रीडा
  • व्यापार
  • वेब स्टोरीज

Maharashtra Cities

  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • ठाणे
  • नाशिक
  • रत्नागिरी
  • पालघर
  • रायगड

More

  • धर्म
  • ऑटो
  • करिअर
  • व्हायरल
  • फोटो
  • नवराष्ट्र विशेष
  • टेक
  • व्हिडिओ

Follow Us On

Contact Us About Us Privacy Policy
Hindi News Epaper Marathi Epaper Hindi RSS Sitemap Author

© Copyright Navarashtra 2026 All rights reserved.