explainer israel attacks iran south pars gas field impact on india global energy crisis
South Pars Gas Field Attack News 2026: मध्यपूर्वेतील इराण-इस्रायल युद्धाने (US-Israel Iran War) आता एका अशा वळणावर प्रवेश केला आहे, जिथून संपूर्ण जगाचे ‘ऊर्जा चक्र’ विस्कळीत होऊ शकते. बुधवारी इस्रायलने इराणची आर्थिक नस मानल्या जाणाऱ्या ‘साउथ पार्स’ (South Pars) या गॅस क्षेत्रावर मोठा हल्ला चढवला. हा हल्ला केवळ इराणवर नसून तो जगाच्या गॅस पुरवठ्यावर झालेला प्रहार मानला जात आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी या हल्ल्यापासून अंतर राखले असले, तरी या एका घटनेने तेलाच्या किमती ५ टक्क्यांहून अधिक वाढल्या आहेत.
पर्शियन आखातामध्ये ९,७०० चौरस किलोमीटर क्षेत्रात पसरलेले ‘साउथ पार्स’ हे जगातील सर्वात मोठे नैसर्गिक वायू क्षेत्र आहे. यामध्ये अंदाजे ५१ ट्रिलियन घनमीटर वायूचा साठा आहे. हे क्षेत्र इराण आणि कतार या दोन देशांमध्ये विभागलेले आहे. इराणसाठी हे क्षेत्र केवळ ऊर्जेचा स्रोत नसून त्यांची ‘जीवनरेखा’ आहे. इराणला लागणाऱ्या एकूण गॅसपैकी ७० टक्के पुरवठा याच क्षेत्रातून होतो. इराणच्या रिफायनरीज आणि गॅस टाक्यांना लक्ष्य करून इस्रायलने इराणला आर्थिकदृष्ट्या कंगाल करण्याचा विडा उचलल्याचे दिसत आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : North Korea: हुकूमशहाच्या देशात लोकशाहीची हत्या! 99.93% मतं मिळवून किम जोंग उन पुन्हा विजयी; मात्र 18 हजार मते विरोधात कशी?
तुम्हाला वाटेल की इराणमध्ये युद्ध सुरू आहे, तर भारताला काय फरक पडणार? पण गणित सोपे नाही. ‘साउथ पार्स’चा मोठा भाग कतारच्या नियंत्रणात आहे. भारत आपल्या एकूण गॅस गरजेपैकी ५३ टक्के गॅस कतार आणि यूएईकडून आयात करतो. जर या युद्धात साउथ पार्स क्षेत्राचे मोठे नुकसान झाले, तर कतारचा पुरवठा खंडित होईल. याचा थेट परिणाम भारतात एलपीजी सिलिंडरच्या किमतीवर आणि खत कारखान्यांवर होईल. पाकिस्तानची अवस्था तर अधिक वाईट आहे, कारण त्यांचा ९९ टक्के एलएनजी पुरवठा याच भागावर अवलंबून आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, इस्रायलला इराणशी केवळ लष्करी युद्ध खेळायचे नाही, तर त्यांना इराणची ‘युद्ध करण्याची क्षमता’ संपवायची आहे. स्काय न्यूजचे ॲलेक्स रॉसी म्हणतात, “साउथ पार्सवर हल्ला करून इस्रायलने इराणला संदेश दिला आहे की, हे युद्ध तुम्हाला खूप महाग पडेल.” इराणला आपल्या अंतर्गत वापरासाठी आणि महसूल मिळवण्यासाठी याच गॅस क्षेत्रावर अवलंबून राहावे लागते. इराणकडून इराकला होणारा पुरवठा आधीच थांबला आहे, आता इराणमध्येच अंधार पसरण्याची भीती निर्माण झाली आहे.
Trump GREENLIGHTS Israel STRIKE on South Pars GAS FIELD — WARNING OVER HORMUZ US officials say Trump OPPOSES further energy strikes — ‘UNLESS IRAN ESCALATES’ pic.twitter.com/9XoycZsgjm — RT (@RT_com) March 18, 2026
credit – social media and Twitter
कतारने या हल्ल्याचा तीव्र निषेध केला असून याला ‘बेजबाबदारपणा’ म्हटले आहे. कतार हा या गॅस क्षेत्रात इराणचा भागीदार असल्याने त्यांच्या प्रकल्पांनाही धोका निर्माण झाला आहे. पाश्चात्य देशांनीही या हल्ल्याचा निषेध केला आहे, कारण युरोप आधीच रशिया-युक्रेन युद्धामुळे ऊर्जेच्या संकटात आहे. आता मध्यपूर्वेतील हा नवा संघर्ष आगीत तेल ओतण्याचे काम करत आहे.
इराणने या हल्ल्याचा बदला घेण्याची धमकी दिली असून, अरब देशांमधील ऊर्जा प्रकल्पांना लक्ष्य करण्याचा इशारा दिला आहे. जर इराणने प्रत्युत्तर दिले, तर सौदी अरेबिया आणि यूएईमधील तेल विहिरीही पेटू शकतात. अशा परिस्थितीत जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाचे दर १०० डॉलर्स पार करू शकतात. भारतासारख्या विकसनशील देशासाठी हे अत्यंत चिंताजनक आहे. आता जगाचे लक्ष याकडे लागले आहे की, हा संघर्ष साउथ पार्सपुरता मर्यादित राहतो की संपूर्ण आखाती देशाला आपल्या विळख्यात घेतो.
मध्यपूर्वेतील युद्ध आता एका अत्यंत स्फोटक वळणावर येऊन ठेपले आहे. जगातील सर्वात मोठे नैसर्गिक वायू क्षेत्र असलेल्या इराणच्या ‘साउथ पार्स’ (South Pars) वर झालेल्या हल्ल्यानंतर जगभरातून प्रतिक्रिया उमटत होत्या. अखेर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपली भूमिका स्पष्ट केली आहे. आपल्या ‘ट्रुथ’ (Truth Social) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून त्यांनी एकापाठोपाठ एक अशा पोस्ट करत जगाला धक्का दिला आहे. ट्रम्प यांनी केवळ या हल्ल्यापासून अमेरिकेला दूर ठेवले नाही, तर इराणला थेट धमकीवजा इशाराही दिला आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अत्यंत स्पष्ट शब्दांत सांगितले आहे की, साउथ पार्स गॅस क्षेत्रावर जो हल्ला झाला, तो पूर्णपणे इस्रायलने केला होता. या हल्ल्याचे नियोजन किंवा अंमलबजावणीमध्ये अमेरिकेचा कोणताही सहभाग नव्हता. ट्रम्प यांच्या मते, मध्यपूर्वेतील सातत्याने बदलणाऱ्या घडामोडींमुळे आलेल्या रागातून इस्रायलने हे पाऊल उचलले. विशेष म्हणजे, ज्या क्षेत्रावर हल्ला झाला ते तुलनेने लहान होते, तरीही त्याचे जागतिक पडसाद उमटले आहेत. अमेरिकेला या हल्ल्याची पुसटशी कल्पनाही नव्हती, असे ट्रम्प यांनी नमूद केले आहे.
Statement from President Trump on South Pars Gas Field: pic.twitter.com/YrjhDdGTxP — The White House (@WhiteHouse) March 19, 2026
credit – social media and Twitter
या संपूर्ण वादात ‘कतार’ हा देश केंद्रस्थानी आला आहे. कतार हा जगाला एलएनजी पुरवणारा सर्वात मोठा देश आहे आणि साउथ पार्स क्षेत्रात तो इराणचा भागीदार आहे. ट्रम्प यांनी म्हटले आहे की, कतारचा या वादात कोणताही सहभाग नव्हता. असे असतानाही इराणने वस्तुस्थितीची शहानिशा न करता कतारच्या एलएनजी सुविधेवर हल्ला करून मोठी चूक केली आहे. ट्रम्प यांनी इशारा दिला आहे की, “जर इराणने पुन्हा कतारला लक्ष्य केले, तर अमेरिका सक्रियपणे युद्धात हस्तक्षेप करेल आणि संपूर्ण प्रदेशात असा विध्वंस घडवून आणेल जो यापूर्वी कधीही पाहिला गेला नसेल.”
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Russian Oil: चीनकडे जाणारे रशियन महाकाय तेल टँकर्स अचानक भारताकडे वळले; इराण युद्धाच्या भडक्यात भारतासाठी ‘जॅकपॉट’
ट्रम्प यांनी इराणच्या लष्करी धोरणावर सडकून टीका केली आहे. इराणला साउथ पार्स हल्ल्याशी संबंधित नेमकी तथ्ये माहिती नव्हती, ज्यामुळे त्यांनी कतारवर प्रत्युत्तर दिले. ट्रम्प यांनी याला “मूर्खपणाचा निर्णय” असे संबोधले आहे. ट्रम्प यांच्या मते, त्यांना या स्तरावरील हिंसाचार वाढवायचा नाहीये, कारण त्याचा परिणाम इराणच्या भविष्यावर आणि तिथल्या सामान्य जनतेवर दूरगामी होईल. मात्र, कतारच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांचे संरक्षण करणे ही अमेरिकेची प्राथमिकता आहे.
सध्या तरी इस्रायलकडून साउथ पार्सवर कोणतेही पुढील हल्ले होणार नाहीत, असे आश्वासन ट्रम्प यांनी दिले आहे. मात्र, ही शांतता केवळ इराणच्या पुढील पाऊलावर अवलंबून आहे. जर इराणने शांतता राखली, तर युद्ध थांबेल. पण जर इराणने पुन्हा कतार किंवा अमेरिकेच्या मित्रराष्ट्रांना डिवचले, तर मात्र मध्यपूर्वेचा नकाशा बदलू शकतो. भारतासाठी ही बातमी अत्यंत महत्त्वाची आहे, कारण भारताचा गॅस पुरवठा कतारवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. ट्रम्प यांच्या या भूमिकेमुळे तात्पुरता का होईना, पण जागतिक ऊर्जा बाजाराला थोडा दिलासा मिळाला आहे.
Ans: हे पर्शियन आखातात इराण आणि कतार दरम्यान पसरलेले जगातील सर्वात मोठे नैसर्गिक वायू क्षेत्र आहे.
Ans: भारताचा ५३% गॅस पुरवठा या भागातून होतो. पुरवठा विस्कळीत झाल्यास एलपीजी आणि सीएनजीच्या किमती प्रचंड वाढू शकतात.
Ans: इराणची ७०% ऊर्जा आणि महसूल याच क्षेत्रावर अवलंबून आहे. इराणला आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत करणे हा इस्रायलचा मुख्य उद्देश आहे.
.png "Videos"){kind=small}
