Shillong Diaries: निसर्गाची अशीही खंत! देशातील ‘या’ सरोवराला म्हणतात ‘Water of Tears’; यामागे ‘अशी’ अत्यंक भावुक लोककथा

अश्रूंचे पाणी म्हणूनही ओळखले जाणारे उमियाम सरोवर, मेघालयातील एक सुंदर आणि शांत ठिकाण आहे. नैसर्गिकरित्या सुंदर असलेले हे सरोवर शिलाँगजवळ वसलेले असून एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे.

• उमियाम सरोवराचे भौगोलिक महत्त्व
• खासी भाषेतील अर्थ
• पर्यटनाची आवडती जागा

Umiam Lake Meghalaya : भारताच्या ईशान्येकडील ‘मेघालय’ हे राज्य आपल्या नैसर्गिक सौंदर्यासाठी ‘मेघांचे घर’ म्हणून ओळखले जाते. या नयनरम्य राज्यात अनेक अशी ठिकाणे आहेत, जी आपल्या सौंदर्यासोबतच काही अनोख्या आणि रंजक कथांसाठी जगभर प्रसिद्ध आहेत. अशाच एका निसर्गरम्य आणि शांत ठिकाणी वसलेले आहे ‘उमियाम सरोवर’ (Umiam Lake). हे सरोवर केवळ त्याच्या विहंगम दृश्यांसाठीच नाही, तर ‘अश्रूंचे पाणी’ म्हणूनही ओळखले जाते. या सरोवराचा इतिहास, त्याचे सौंदर्य आणि त्यामागील कथा वाचून प्रत्येकजण आश्चर्यचकित होतो. चला तर मग, या सुंदर सरोवराविषयी सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.

उमियाम सरोवराचा अर्थ आणि त्याची पार्श्वभूमी

उमियाम सरोवराला स्थानिक पातळीवर ‘बडापाणी’ (Barapani) या नावानेही ओळखले जाते. हे नाव हिंदीतील ‘मोठे पाणी’ या शब्दावरून पडले आहे, कारण हे सरोवर अतिशय विस्तीर्ण अशा भागात पसरलेले आहे. परंतु, खासी भाषेचा विचार केला तर या नावाचा अर्थ अत्यंत भावनिक आणि वेगळा आहे. खासी भाषेत ‘उम’ या शब्दाचा अर्थ ‘पाणी’ असा होतो, तर ‘इआम’ या शब्दाचा अर्थ ‘अश्रू’ असा आहे. यामुळेच या सरोवराला ‘Water of Tears’ किंवा ‘अश्रूंचे पाणी’ म्हटले जाते. हे नाव या ठिकाणाला एक गूढ आणि भावनिक वलय प्रदान करते.

उमियाम सरोवराची भावूक पौराणिक कथा

या सरोवराच्या नामाभिधानामागे एक अत्यंत जुनी आणि प्रसिद्ध खासी लोककथा आहे. या कथेनुसार, खूप वर्षांपूर्वी स्वर्गातून दोन बहिणींनी पृथ्वीवर, विशेषतः मेघालयच्या या नयनरम्य खोऱ्यात उतरण्याचा निर्णय घेतला. त्या दोघींनी एकत्र प्रवास सुरू केला, परंतु दुर्दैवाने वाटेत एक बहीण रस्ता चुकली आणि ती हरवली. दुसऱ्या बहिणीने तिचा खूप शोध घेतला, आजूबाजूच्या जंगलात आणि पर्वतांवर फिरली, पण तिला आपली बहीण काही सापडली नाही. आपल्या लाडक्या बहिणीला शोधता न आल्याच्या दुःखात ती बहीण इतकी रडली की, तिच्या डोळ्यातून वाहणाऱ्या अश्रूंनी एका सरोवराचे रूप घेतले. म्हणूनच हे सरोवर ‘उमियाम’ किंवा ‘अश्रूंचे सरोवर’ म्हणून ओळखले जाते. या कथेमुळे या सरोवराला एक वेगळीच ओळख मिळाली आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Lipulekh Pass: कैलाश मानसरोवर यात्रेमुळे पुन्हा पेटला लिपुलेख वाद; भारताच्या ‘या’ घोषणेनंतर नेपाळ संतापला, जाणून घ्या भू-राजकारण

ऐतिहासिक आणि भौगोलिक निर्मिती

जरी या सरोवराची एक पौराणिक कथा असली, तरी ऐतिहासिकदृष्ट्या हे एक मानवनिर्मित सरोवर (Man-made Reservoir) आहे. १९६० च्या दशकात, आसाम राज्य वीज मंडळाने (Assam State Electricity Board) उमियाम नदीवर धरण बांधून या जलाशयाची निर्मिती केली. हा प्रकल्प १९६५ मध्ये पूर्ण झाला आणि तो ईशान्य भारतातील पहिला जलविद्युत प्रकल्प (Umiam Stage I Hydroelectric Power Project) ठरला. या धरणाच्या बांधकामामुळे मूळची एक सुंदर दरी पाण्याखाली गेली, ज्यामुळे आजचे हे विस्तीर्ण सरोवर तयार झाले. हे सरोवर सुमारे २२० ते २२५ चौरस किलोमीटरच्या पाणलोट क्षेत्रात (Catchment Area) पसरलेले असून, आजूबाजूला घनदाट पाइनची जंगले आणि हिरवेगार डोंगर आहेत.

पर्यटन आणि साहसी उपक्रम

शिलाँग-गुवाहाटी महामार्गावर (NH-40) वसलेले उमियाम सरोवर हे मेघालयमध्ये प्रवेश करताना पर्यटकांचे स्वागत करते. हे ठिकाण पर्यटकांच्या आकर्षणाचे मुख्य केंद्र आहे. येथे पर्यटकांना केवळ निसर्गाचा आनंद घेता येतो असे नाही, तर वॉटर स्पोर्ट्सचाही आनंद घेता येतो. पर्यटकांच्या मनोरंजनासाठी येथे पेडल बोटिंग, वॉटर स्कूटिंग, स्पीड बोटिंग, कायाकिंग आणि नौकाविहार यांसारख्या सुविधा उपलब्ध आहेत. याशिवाय, सरोवराच्या मध्यभागी असलेल्या लंपोंग्डेन बेटावर (Lumpongden Island) एक सुंदर बोट हाऊस देखील आहे, जिथे निसर्गाच्या सान्निध्यात निवांत वेळ घालवता येतो. उमियाम सरोवराच्या आजूबाजूला ऑर्चिड लेक रिसॉर्ट आणि लम नेहरू पार्क (Lum Nehru Park) ही प्रसिद्ध ठिकाणे आहेत, जी कुटुंबासह पिकनिकसाठी उत्तम मानली जातात.

सूर्योदय आणि सूर्यास्ताचे विहंगम दृश्य

उमियाम सरोवराच्या काठावरून दिसणारे सूर्योदय आणि सूर्यास्ताचे दृश्य अत्यंत अप्रतिम असते. जेव्हा सूर्यकिरणे सरोवराच्या शांत पाण्यावर पडतात, तेव्हा पाण्याचा आरसा तयार होतो आणि आजूबाजूचे डोंगर त्यात प्रतिबिंबित होतात. हे दृश्य कोणत्याही छायाचित्रकारासाठी (Photographer) एक स्वप्नवत अनुभव असते. संध्याकाळच्या वेळी मंद वाऱ्याची झुळूक आणि पक्षांचा किलबिलाट पर्यटकांना सर्व ताणतणाव विसरायला लावतो. म्हणूनच, निसर्गप्रेमी आणि फोटोग्राफरसाठी हे ठिकाण स्वर्गापेक्षा कमी नाही.

भेट देण्यासाठी उत्तम काळ

उमियाम सरोवराला भेट देण्यासाठी ऑक्टोबर ते एप्रिल हा काळ सर्वात चांगला मानला जातो. या काळात हवामान अतिशय आल्हाददायक आणि सुखद असते, तसेच पावसाचे प्रमाण कमी असते. जर तुम्हाला हिरवेगार डोंगर आणि धुक्याची चादर अनुभवण्याची इच्छा असेल, तर पावसाळ्याच्या दिवसांतही तुम्ही येथे येऊ शकता. पावसाळ्यात येथील दृश्ये आणखीनच मोहक आणि जिवंत वाटतात.

कसे पोहोचावे?

• विमानाने: उमियाम सरोवराच्या सर्वात जवळचे विमानतळ शिलाँग (उमरोई) विमानतळ आहे, जे सुमारे १४ किलोमीटर अंतरावर आहे. याशिवाय गुवाहाटीचे लोकप्रिय गोपीनाथ बोर्दोलोई आंतरराष्ट्रीय विमानतळही सहज पोहोचता येते.
• रेल्वेने: सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन गुवाहाटी येथे आहे, जिथून टॅक्सी किंवा बसद्वारे येथे पोहोचता येते.
• रस्त्याने: गुवाहाटी-शिलाँग महामार्गावरून प्रवास करताना हे सरोवर रस्त्याच्या कडेलाच दिसते.

 

See more

Umiam Lake Shillong , Meghalaya 🔵 🟢 🌅 🇮🇳 pic.twitter.com/6nxy65JBVD — India Aesthetica (@IndiaAesthetica) August 29, 2025

credit – social media and Twitter

मेघालयचा इतिहास आणि संस्कृती

ईशान्य भारतातील मेघालय हे राज्य आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण आदिवासी संस्कृती, विशेषतः खासी, गारो आणि जैंतिया जमातींसाठी ओळखले जाते. या जमातींचे जीवन निसर्गाशी अत्यंत जवळून जोडलेले आहे. उमियाम सरोवराच्या आजूबाजूचा परिसर खासी समाजाचे पारंपारिक क्षेत्र आहे. या परिसरातील भूमीला ते पवित्र मानतात. सरोवराच्या निर्मितीपूर्वी, या खोऱ्यात अनेक गावे आणि शेतजमिनी होत्या, ज्या धरण निर्मितीनंतर पाण्याखाली गेल्या. तरीही, स्थानिक लोकांनी आपल्या संस्कृतीची आणि परंपरांची वीण कायम ठेवली आहे. उमियाम सरोवराचे सौंदर्य केवळ निसर्गापुरते मर्यादित नसून, ते स्थानिक लोकांच्या भावना आणि संस्कृतीशीही जोडलेले आहे. ‘बडापाणी’ या नावाने प्रसिद्ध असलेले हे सरोवर आता मेघालयच्या पर्यटन विकासाचा एक प्रमुख स्तंभ बनले आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Visa Update: मैत्रीचं नवं पर्व! दीड वर्षांच्या तणावानंतर भारत-बांगलादेश Visa सेवा पूर्ववत; युनूसच्या दुर्दैवी भूतकाळाला पूर्णविराम

पर्यावरण आणि जैवविविधता

उमियाम सरोवराचा परिसर केवळ एक पर्यटन स्थळ नसून, तो एक महत्त्वाचा पर्यावरणीय भाग देखील आहे. या सरोवराच्या पाणलोट क्षेत्रात अनेक प्रकारचे पक्षी, वनस्पती आणि प्राणी आढळतात. सरोवराच्या सभोवतालची जंगले विविध प्रकारच्या औषधी वनस्पती आणि पाइनच्या झाडांनी समृद्ध आहेत. त्यामुळे येथे येणारे पर्यटक निसर्गाच्या सान्निध्यात वेळ घालवण्यासोबतच पक्षी निरीक्षणाचा (Bird Watching) आनंदही घेऊ शकतात. हे सरोवर या भागातील ताज्या पाण्याचा मुख्य स्त्रोत आहे आणि आजूबाजूच्या परिसरातील शेतीसाठीही ते खूप फायदेशीर ठरते.

हे मानवनिर्मित आणि निसर्गाचा एक उत्कृष्ट संगम

थोडक्यात सांगायचे तर, उमियाम सरोवर हे मानवनिर्मित आणि निसर्गाचा एक उत्कृष्ट संगम आहे. जरी या सरोवराची उत्पत्ती जलविद्युत प्रकल्पासाठी झाली असली, तरी कालांतराने ते एका निसर्गरम्य पर्यटन स्थळात बदलले आहे. ‘अश्रूंचे पाणी’ अशी ओळख सांगणारी त्याची दंतकथा आणि ‘बडापाणी’ असे त्याचे भव्य रूप, पर्यटकांना आकर्षित करते. जर तुम्हाला तुमच्या दगदगीच्या जीवनातून काही काळ विश्रांती हवी असेल आणि शांततेचा अनुभव घ्यायचा असेल, तर उमियाम सरोवर हे तुमच्यासाठी एक आदर्श ठिकाण आहे. मेघालयच्या या शांत आणि नितांत सुंदर सरोवराची सफर तुमच्या आयुष्यात कधीही न विसरता येणारा आनंद आणि आठवणी देऊन जाईल.