आता होणार शेण क्रांती? UP सरकारचा गोवऱ्या बनवणाऱ्या मशीन देण्याचा निर्णय पण चाऱ्याचा नाही पत्ता

उत्तर प्रदेश सरकारचे पशुसंवर्धन आणि दुग्धविकास मंत्री धरमपाल सिंह यांनी घोषणा केली आहे की राज्यातील प्रत्येक गोशाळेला शेणाच्या गोठ्या बनवण्यासाठी एक मशीन दिली जाईल.

शेजारी मला म्हणाला, ‘निशाणेबाज, उत्तर प्रदेश सरकारचे पशुसंवर्धन आणि दुग्धविकास मंत्री धरमपाल सिंग यांची बुद्धिमत्ता अतुलनीय आणि अफाट आहे!’ त्यांनी घोषणा केली आहे की राज्यातील प्रत्येक गोशाळेला शेणाच्या गोवऱ्या बनवण्यासाठी एक मशीन दिली जाईल, ज्यामुळे गोशाळेच्या चालकांना पैसे कमविण्यास मदत होईल आणि गोशाळेचा विकास होईल. “यंत्रांचा वापर करून शेणाच्या गोवऱ्या बनवल्याने आणि विकल्याने एक मोठी क्रांति होईल आणि बदल घडवून आणेल,” यावर मी म्हणालो की, ‘उत्तर प्रदेशात चाऱ्याची गंभीर टंचाई आहे. जर गुरांना चारा मिळाला नाही आणि ते भुकेले आणि तहानलेले राहिले तर पुरेसे शेण देणार नाहीत. मग फायर-कुकर बनवण्याच्या यंत्राचा काय उपयोग? इनपुटशिवाय उत्पादन कसे होऊ शकते? सरकारने या बाबीचाही विचार केला पाहिजे.

शेजारी म्हणाला, ‘निशाणेबाज, गुरे पाळणाऱ्यांना चाऱ्याची व्यवस्था करण्यासाठी लोकांकडून देणगी मागण्याचा सल्ला दिला जातो.’ सामाजिक कार्यकर्ते गोठ्याच्या नावाखाली पैसे दान करण्यास तयार होतात. सरकार लाकूड बनवण्याची यंत्रे देऊ शकते. जनावरांच्या चाऱ्याची तीव्र टंचाई आहे. जर चाराच दिला नाही तर गुरे शेण कुठून देणार?

राजकीय बातम्या वाचण्यासाठी क्लिक करा 

सरकार शेणाच्या गोवऱ्या बनवण्यासाठी यंत्रे देऊ शकते पण महागडा चारा पुरवण्याची त्यांची शक्ती नाही. आम्ही म्हणालो, ‘फक्त मशीन बसवल्याने कारखान्यात उत्पादन होत नाही हे सामान्य ज्ञानाची बाब आहे.’ त्यासाठी कच्चा मालही लागतो. शेतकरी शेतात गवत जाळतात. ते कंपोस्ट खतात रूपांतरित केले जाऊ शकते किंवा जनावरांच्या चाऱ्या म्हणून वापरले जाऊ शकते. जेव्हा पीक हाताने कापले जात असे, तेव्हा जनावरांसाठी भात आणि पेंढा मिळत असे. यंत्रांद्वारे कापणी काही तासांत केली जाते आणि शेतकरी उरलेले गवत किंवा पेंढा जाळतात.

महाराष्ट्रसंबंधित बातम्या वाचण्यासाठी क्लिक करा

त्यामुळे चाऱ्याची समस्या आहे. गवत जाळल्याने प्रदूषण होते जे सक्तीने प्रतिबंधित केले पाहिजे. जमिनींवर कब्जा केल्यामुळे, आता खुली कुरणेही शिल्लक राहिलेली नाहीत. भटक्या गुरांना एकतर पकडून कांज हाऊसमध्ये नेले जाते किंवा प्राणी तस्कर ते चोरण्यासाठी थांबतात. पूर्वी उन्हाळ्यात चरायला निघालेली गुरे जुलैपर्यंत घरी परतत असत. आता तसे नाही. शेती आणि पशुपालनाचे अर्थशास्त्र समजून घेतल्यानंतरच सरकारने योग्य धोरण बनवावे. शेणाच्या गोळ्या बनवण्यासाठी मशीन उपलब्ध करून देणे हा समस्येचा उपाय नाही.

लेख- चंद्रमोहन द्विवेदी