World Gulab Jamun Day : जिभेवर ठेवताच विरघळणारा ‘गुलाबजामून’ कसा आला भारतात? जाणून घ्या याची रंजक कहाणी

World Gulab Jamun Day : जागतिक गुलाबजामून दिवस दरवर्षी १० ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस गुलाबजामूनला समर्पित आहे, जी भारतातील सर्वात आवडत्या आणि स्वादिष्ट मिठाईंपैकी एक आहे. हा दिवस गोडवा, आनंद आणि भारतीय परंपरेचे प्रतीक मानला जातो.

• १० ऑक्टोबरचा जागतिक उत्सव
• परंपरा आणि गोडव्याचे प्रतीक
• स्वादाची विविधता आणि आधुनिक रूप

भारतात सण-उत्सव असो, लग्नसराई असो किंवा घरात एखादी छोटीशी आनंदाची बातमी असो, ‘तोंड गोड करण्यासाठी’ सर्वात पहिला कोणता पदार्थ आठवत असेल तर तो म्हणजे चमचमीत आणि जिभेवर ठेवताच विरघळणारा ‘गुलाबजामून’. लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत प्रत्येकाच्या आवडीचा हा पदार्थ केवळ महाराष्ट्रातच नाही, तर संपूर्ण भारतात अत्यंत आवडीने खाल्ला जातो. याच लाडक्या मिठाईचा गौरव करण्यासाठी आणि तिची समृद्ध परंपरा साजरी करण्यासाठी दरवर्षी १० ऑक्टोबर हा दिवस ‘जागतिक गुलाबजामून दिवस’ (World Gulab Jamun Day) म्हणून उत्साहात पाळला जातो. हा दिवस केवळ एका मिठाईचा उत्सव नसून, भारतीय खाद्यसंस्कृतीतील आपुलकी, संस्कृती आणि गोडव्याचे प्रतीक मानला जातो.

भारतीय खाद्यसंस्कृतीच्या गोडव्याचा अनमोल उत्सव

गुलाबजामून बनवण्याची कला ही भारतीय स्वयंपाकघरातील एका सुंदर परंपरेचा भाग आहे. शुद्ध दुधाचा खवा (मावा) व्यवस्थित मळून त्याचे छोटे गोल बनवले जातात. मंद आचेवर साजूक तुपात किंवा तेलात ते सोनेरी-कापशी रंगावर तळून घेतले जातात आणि नंतर वेलची, केशर आणि गुलाबाच्या पाकळ्यांचा सुगंध असलेल्या कोमट साखरेच्या पाकात बुडवले जातात. जेव्हा तो साखरेचा पाक जामूनच्या आतपर्यंत मुरतो, तेव्हा मिळणारा तो रसरशीत आणि मऊसूद स्वाद शब्दांत सांगणे कठीण असते. गरम-गरम गुलाबजामून खाण्याचा आनंद किंवा थंडगार आईस्क्रीमसोबत त्याचा आस्वाद घेणे, ही प्रत्येक खवय्यासाठी एक पर्वणीच असते.

गुलाबजामूनचा रंजक इतिहास आणि ‘नाव’ कसे पडले?

गुलाबजामूनच्या इतिहासाबाबत इतिहासकारांमध्ये विविध रंजक मतप्रवाह आहेत. अनेक अन्न इतिहासकारांच्या मते, मध्ययुगीन काळात मध्य आशियातून किंवा पर्शियातून (इराण) ‘लुकमत अल-कादी’ (Luqmat al-Qadi) नावाचा एक पदार्थ भारतात आला. मुगल काळात भारतीय आचाऱ्यांनी स्थानिक खवा आणि साखरेचा वापर करून या पदार्थाला एक नवा भारतीय अवतार दिला.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Snake Island : समुद्राच्या मध्यभागी मृत्यूचं बेट! समुद्री चाच्यांच्या खजिन्याचे रक्षण करता चक्क हजारो विषारी साप; वाचा थरारक कहाणी

‘गुलाबजामून’ या नावाची उत्पत्ती ही फारसी शब्दांमधून झाली आहे. ‘गुलाब’ हा शब्द ‘गुळ’ (म्हणजेच फूल किंवा पाणी) आणि ‘आब’ (म्हणजेच पाणी किंवा अर्क) यापासून बनला आहे, ज्याचा अर्थ गुलाबाचा सुगंध असलेले पाणी असा होतो. तर ‘जामून’ हे नाव त्याच्या गोल आकारावरून आणि तळल्यानंतर येणाऱ्या जांभळासारख्या गडद रंगावरून पडले. अशा प्रकारे गुलाबाचा सुवास असलेला आणि जांभळाच्या आकाराचा गोड पदार्थ म्हणून याला ‘गुलाबजामून’ असे नाव मिळाले.

गुलाबजामूनचे नवनवीन प्रकार आणि जागतिक ओळख

काळानुसार भारतीय आचाऱ्यांनी आणि गृहिणींनी गुलाबजामून बनवण्याच्या पद्धतीत अनेक कल्पक प्रयोग केले आहेत. आज बाजारात आणि घराघरांत केवळ पारंपरिक मावा गुलाबजामूनच नाही, तर अनेक विविध प्रकार पाहायला मिळतात:

• ड्राय किंवा सुका गुलाबजामून: पाकातून काढून त्यावर सुक्या खोबऱ्याचा किंवा साखरेचा लेप लावला जातो, जो प्रवासात नेण्यासाठी उत्तम ठरतो.
• काला जामून: मंद आचेवर जास्त वेळ तळून याला गडद काळा रंग दिला जातो. याचा बाहेरील थर किंचित कडक आणि आतील भाग अतिशय मऊ असतो.
• पनीर आणि छॅना जामून: खव्याऐवजी ताज्या पनीरचा किंवा छॅनाचा वापर करून हे बनवले जातात, जे अत्यंत हलके आणि मऊ असतात.
• केशर आणि स्टफ्ड जामून: जामूनच्या आत काजू, बदाम, पिस्ता आणि केशराचे सारण भरून त्याला अधिक शाही स्वरूप दिले जाते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Felix Finkbeiner : एका चॉकलेटने लावली 1 कोटी झाडे; जर्मनीतील ‘या’ शाळकरी मुलाने कशी घडवून आणली जगभरात वृक्षारोपणाची महाक्रांती?

आजच्या आंतरराष्ट्रीय जगात भारतीय रेस्टॉरंट्सच्या माध्यमातून गुलाबजामूनने जागतिक स्तरावर आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. परदेशी पर्यटक आणि खवय्ये जेव्हा भारतात येतात, तेव्हा गुलाबजामूनची चव चाखल्याशिवाय त्यांचा प्रवास पूर्ण होत नाही. जागतिक गुलाबजामून दिनाच्या निमित्ताने आज अनेक लोक घरी स्वतः गुलाबजामून बनवतात, तर काही जण आपल्या मित्र-परिवाराला आणि सहकाऱ्यांना मिठाई वाटून आनंद साजरा करतात. हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, अन्न हे केवळ भूक भागवण्यासाठी नसते, तर ते लोकांना एकत्र आणण्याचे आणि नात्यांमध्ये गोडवा निर्माण करण्याचे एक उत्तम माध्यम आहे.