World Mental Health Day How to manage stress and anxiety
आजच्या अत्यंत वेगाने बदलणाऱ्या आणि स्पर्धात्मक जगात मानवी आयुष्य अत्यंत धावपळीचे बनले आहे. कामाचा वाढता ताण, आर्थिक चिंता, कौटुंबिक जबाबदाऱ्या आणि सोशल मीडियाचा प्रभाव यामुळे आज प्रत्येक वयोगटातील व्यक्ती कुठल्या ना कुठल्या मानसिक तणावातून जात आहे. शरीराला एखादी दुखापत झाली किंवा ताप आला तर आपण लगेच डॉक्टरांकडे धाव घेतो, परंतु मन आजारी पडल्यास किंवा सतत चिंतेत असल्यास आपण त्याकडे दुर्लक्ष करतो. याच मानसिक आरोग्याचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी आणि मानसिक आजारांबद्दल समाजात असलेल्या विविध धारणा व समज-गैरसमज बदलण्यासाठी दरवर्षी १० ऑक्टोबर रोजी जगभरात ‘जागतिक मानसिक आरोग्य दिन’ (World Mental Health Day) साजरा केला जातो.
मानसिक आरोग्य ही केवळ मानसिक आजार नसण्याची स्थिती नाही, तर ती व्यक्तीच्या भावनिक, बौद्धिक आणि सामाजिक सुदृढतेची अवस्था आहे. आपल्या विचारांवर, भावनांवर, निर्णयांवर आणि रोजच्या वर्तनावर आपल्या मानसिक आरोग्याचा थेट परिणाम होतो. जर मन निरोगी असेल, तर व्यक्ती कठीण प्रसंगांना आत्मविश्वासाने तोंड देऊ शकते आणि कौटुंबिक तसेच व्यावसायिक आयुष्यात उत्तम कार्य करू शकते. याउलट, मानसिक आरोग्य खालावल्यास त्याचा थेट विपरीत परिणाम शारीरिक आरोग्यावरही होतो, ज्यामुळे हृदयविकार, उच्च रक्तदाब आणि निद्रानाश यांसारखे आजार उद्भवू शकतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Felix Finkbeiner : एका चॉकलेटने लावली 1 कोटी झाडे; जर्मनीतील ‘या’ शाळकरी मुलाने कशी घडवून आणली जगभरात वृक्षारोपणाची महाक्रांती?
या वर्षीच्या जागतिक मानसिक आरोग्य दिनाची संकल्पना “लोकांना मानसिकदृष्ट्या सक्षम करणे” यावर केंद्रित आहे. जेव्हा समाजातील प्रत्येक घटकाला मानसिक आरोग्याचे महत्त्व समजेल आणि ते स्वतःच्या भावना व्यक्त करायला शिकतील, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने मानसिकदृष्ट्या सक्षम समाज निर्माण होईल. या उद्देशाने जगभरातील आरोग्य संस्था, स्वयंसेवी संघटना आणि मानसोपचारतज्ज्ञ १० ऑक्टोबर रोजी विविध परिसंवाद, कार्यशाळा, मोफत समुपदेशन शिबिरे आणि जनजागृती रॅलींचे आयोजन करतात.
अनेकदा नैराश्य (Depression) किंवा अस्वस्थता (Anxiety) अनुभवणारी व्यक्ती लोकांच्या भीतीने किंवा सामाजिक बदनामीपोटी स्वतःच्या भावना कुणाला सांगत नाही. या संकल्पनेचा मुख्य हेतू हाच आहे की, मानसिक समस्येविषयी बोलणे हे कमकुवतपणाचे लक्षण नसून, तो आरोग्याकडे टाकलेला एक सकारात्मक पाऊल आहे. समाजाने अशा व्यक्तींना सहानभूतीऐवजी सहकार्य आणि आधार देणे अत्यंत गरजेचे आहे.
मानसिक आरोग्य उत्तम ठेवण्यासाठी औषधोपचारांपेक्षाही रोजच्या जीवनशैलीतील बदल अत्यंत प्रभावी ठरतात. सर्वप्रथम, प्रत्येकाने रोजच्या दैनंदिन दिनक्रमात संतुलित आहार आणि नियमित व्यायामाला स्थान दिले पाहिजे. व्यायाम केल्याने शरीरात ‘एंडॉर्फिन’ नावाचे आनंदी हार्मोन्स तयार होतात, जे तणाव कमी करण्यास मदत करतात. याशिवाय, दररोज ७ ते ८ तासांची शांत आणि पुरेशी झोप घेणे मेंदूच्या आरोग्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे सकारात्मक विचार आणि सामाजिक आधार. आपल्या भावना कुटुंबातील सदस्यांशी किंवा जवळच्या मित्रांशी मोकळेपणाने शेअर केल्याने मनाचा भार हलका होतो. डिजिटल उपकरणांचा अतिवापर टाळून निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवणे, ध्यानधारणा (Meditation) करणे आणि आपल्या आवडीच्या छंदांना वेळ देणे या गोष्टी मनःशांती मिळवून देण्यासाठी मोलाच्या ठरतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Snake Island : समुद्राच्या मध्यभागी मृत्यूचं बेट! समुद्री चाच्यांच्या खजिन्याचे रक्षण करता चक्क हजारो विषारी साप; वाचा थरारक कहाणी
अनेकदा प्राथमिक पातळीवरील तणाव स्वतःच्या प्रयत्नांनी कमी करता येतो, परंतु जर उदासपणा, चिडचिड किंवा भीती दीर्घकाळ टिकून राहिली, तर व्यावसायिक समुपदेशक (Counselor) किंवा मानसोपचारतज्ज्ञांचा (Psychiatrist) सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक ठरते. जसजसे शारीरिक आजारांसाठी डॉक्टर असतात, तसेच मानसिक आजारांवर उपचारासाठी तज्ज्ञ उपलब्ध असतात. योग्य वेळी घेतलेले समुपदेशन आणि थेरपी माणसाचे जीवन पुन्हा आनंदी आणि सक्षम बनवू शकते.
शेवटी, मानसिक आरोग्याची काळजी घेणे ही केवळ एका व्यक्तीची किंवा डॉक्टरांची जबाबदारी नसून ती संपूर्ण समाजाची collective responsibility आहे. चला तर मग, या जागतिक मानसिक आरोग्य दिनाच्या निमित्ताने आपण सर्वजण स्वतःच्या आणि आपल्या प्रियजनांच्या मानसिक आरोग्याकडे लक्ष देण्याचा आणि मानसिक आरोग्यविषयक खुलकर चर्चा करण्याचा संकल्प करूया.
.png "Videos"){kind=small}
