ऐतिहासिक वारसा जपणारे उत्तरखंडातील अतिप्राचीन मंदिर; अलमोडा नंदा देवी मंदिराचा काय आहे इतिहास?

उत्तराखंडचे सांस्कृतिक शहर अल्मोडा हे ऐतिहासिक वारशासाठी ओळखले जाते. येथील प्राचीन मंदिरे आजही त्यांचा इतिहास सांगतात. त्यापैकी एक अलमोडा येथे प्राचीन असे नंदा देवीचे मंदिर आहे. 

अलमोडा : पौराणिक कथा आणि पर्वतांची भूमी, देवभूमी उत्तराखंड हे भारतातील सर्वात सुंदर राज्यांपैकी एक आहे. बर्फाच्छादित हिमालयाची शिखरे, पवित्र नद्या, पूज्य मंदिरे, विचित्र गावे, दोलायमान संस्कृती आणि जागतिक वारसा स्थळे, उत्तराखंडचे निखळ नैसर्गिक सौंदर्य आणि विविधता जगभरातील प्रवाशांना आकर्षित करते. उत्तराखंडचे सांस्कृतिक शहर अल्मोडा हे ऐतिहासिक वारशासाठी ओळखले जाते. येथील प्राचीन मंदिरे आजही त्यांचा इतिहास सांगतात. त्यापैकी एक अलमोडा येथे प्राचीन असे नंदा देवीचे मंदिर आहे.

 

1670 मध्ये कुमाऊँचे चांद घराण्याचे शासक राजा बाज बहादूर चांद यांनी नंदा देवीची सुवर्ण मूर्ती बदनगड किल्ल्यावरून अलमोडा येथे आणली होती. त्यांनी मल्ल महल जेथे आज जुने जिल्हाधिकारी कार्यालय आहे. या परिसरात या मूर्तीची स्थापना केली आणि त्यांची कुलदैवत म्हणून पूजा करण्यास सुरुवात केली. तेव्हापासून आजतागायत तिची कुलदेवी म्हणून पूजा केली जाते.

 

येथे स्थापित माता नंदा देवी हे शैलपुत्रीचे रूप मानले जाते. संपूर्ण उत्तराखंडमध्ये नंदा देवीची पूजा केली जाते. तर अलमोडा येथे नंदा देवीची 350 वर्षांहून अधिक वर्षांपासून पूजा केली जाते. नंदा देवी ही चांद घराण्यातील राजांची कुलदेवता आहे. जी आजही आपल्या भक्तांच्या स्वप्नात दिसते आणि त्यांची इच्छा पूर्ण करते. मंदिरात देवीची सकाळी आणि संध्याकाळी आरती केली जाते. तसेच लोक संध्याकाळी येथे भजन-कीर्तन करतात. या मंदिराच्या भिंतींवर अनेक रॉक पेंटिंग्जही पाहायला मिळतील.

 

यापूर्वी मल्ल महालात नंदा देवीची पूजा केली जात होती, पण…

हे मंदिर पुरातन काळातील असून सुमारे 200 वर्षांपूर्वी या प्रांगणात मातेची मूर्ती स्थापन करण्यात आली होती. पूर्वी मल्ल महालात नंदा देवीची पूजा केली जात होती. त्यानंतर या परिसरात मातेच्या मूर्तीचा अभिषेक करण्यात आला. तेव्हापासून आजपर्यंत येथे मातेची पूजा केली जाते. या मंदिरात दर महिन्याला हजारो भाविक येत असल्याचे त्यांनी सांगितले. मातेने त्यांना स्वप्नात दर्शन दिल्याचेही भक्तांचे म्हणणे आहे. त्यानंतर भक्त या मंदिरात जातत.

मंदिरात आलेल्या भक्तांचे असे म्हणणे आहे की, आई शारीरिक दर्शन देते. त्याचा त्यांनी स्वतः अनुभव घेतला आहे. आईने त्यांना सर्वस्व दिले आहे. तुम्ही देवी आईकडून जे काही मागता ते ती तुम्हाला देते. माता ही कौटुंबिक देवता असून सर्वांचे संकट दूर करते आणि लोकांचे रक्षण करते.