मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
China Tech: चिनी स्मार्टवॉच आता शत्रूच्या पाणबुड्या शोधणार; धुळीच्या कणाएवढ्या चिपमुळे हिंद महासागरात भारतीय नौदलाची वाढली चिंता ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आधुनिक लष्करी तंत्रज्ञान आणि सागरी निगराणीच्या (Maritime Surveillance) क्षेत्रात चीनने (China) एक असा दावा केला आहे, ज्याने जगभरातील संरक्षण तज्ज्ञांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. चिनी शास्त्रज्ञांनी धुळीच्या कणापेक्षाही लहान आकाराचा एक असा ‘हॉल-इफेक्ट मॅग्नेटिक सेन्सर’ (Hall-Effect Magnetic Sensor) विकसित केला आहे, जो चक्क स्मार्टवॉचसारख्या गॅझेटमध्ये बसवला जाऊ शकतो. हा सेन्सर समुद्राच्या पृष्ठभागाखाली ५०० मीटर (सुमारे १६४० फूट) खोल असलेल्या पोलादी पाणबुडीच्या सूक्ष्म चुंबकीय कंपनांचा शोध घेण्यास सक्षम असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. या संशोधनामुळे चीनची सागरी हेरगिरी करण्याची क्षमता अनेक पटींनी वाढू शकते, ज्यामुळे हिंद महासागरात गस्त घालणाऱ्या भारतीय नौदलाच्या आणि अमेरिकन पाणबुड्यांच्या सुरक्षेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
हे अभूतपूर्व संशोधन ‘चायनीज ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेस’ (CAS) अंतर्गत येणाऱ्या हेफेई इन्स्टिट्यूट ऑफ फिजिकल सायन्स आणि निंगबो इन्स्टिट्यूट ऑफ मटेरियल्स टेक्नॉलॉजी अँड इंजिनिअरिंगच्या तज्ज्ञांनी एकत्रितपणे केले आहे. या संशोधनाविषयीचा शोधनिबंध १७ जुलै रोजी प्रख्यात वैज्ञानिक नियतकालिक ‘फिजिकल रिव्ह्यू लेटर्स’ (Physical Review Letters) मध्ये प्रकाशित झाला. सामान्यतः कोणत्याही सेन्सरचा आकार लहान करून त्याची संवेदनशीलता वाढवली की त्यामध्ये ‘नॉईज’ (Noise / व्यत्यय) वाढतो आणि अचूक संकेत मिळणे कठीण होते. मात्र, चिनी शास्त्रज्ञांनी या दशकांपूर्वीच्या अडथळ्यावर मात करत हा अत्यंत सूक्ष्म आणि उच्च संवेदनशीलतेचा सेन्सर यशस्वीपणे तयार केला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Gulf Crisis: इराण युद्धामुळे आखाती देश अमेरिकेवर का संतापले? ‘मक्का संरक्षण करारा’ने बदलली मध्य पूर्वेची भू-राजकीय समीकरणे
सामान्य गॅझेट्समध्ये वापरले जाणारे हॉल-इफेक्ट सेन्सर्स चुंबकीय क्षेत्रातील बदलांवरून व्होल्टेज निर्माण करतात. जेव्हा एखादी भलीमोठी पोलादी पाणबुडी समुद्राच्या पाण्यातून फिरते, तेव्हा ती पृथ्वीच्या नैसर्गिक चुंबकीय क्षेत्रामध्ये एका फिरत्या चुंबकाप्रमाणे सूक्ष्म व्यत्यय (Magnetic Anomaly) निर्माण करते. याला तंत्रज्ञानाच्या भाषेत ‘मॅग्नेटिक अनोमली डिटेक्शन’ (MAD) म्हटले जाते. आतापर्यंत हे तंत्रज्ञान केवळ नौदलाच्या मोठ्या विमानांमध्ये किंवा विशेष जहाजांवर बसवलेल्या अवजड उपकरणांपुरतेच मर्यादित होते. परंतु, चीनने या तंत्रज्ञानाला धुळीच्या कणाएवढ्या चिपमध्ये रूपांतरित करून एक मोठी तांत्रिक झेप घेतली आहे.
🇨🇳 China builds dust-sized sensor able to spot submarine 500 meters away Chinese scientists have developed a Hall-effect magnetic sensor that, in theory, could detect the magnetic “shadow” of a steel-hulled submarine from half a kilometer away. 🔶 The ultra-compact sensor… pic.twitter.com/EZtuXCKDNt — Sputnik (@SputnikInt) August 15, 2026
credit – social media and Twitter
संरक्षण विश्लेषकांच्या मते, या तंत्रज्ञानाचा वापर केवळ चिनी सैन्यापुरता मर्यादित राहणार नाही, तर नागरी आणि व्यावसायिक उपकरणांमध्येही केला जाऊ शकतो. चीन आपल्या नागरी मच्छिमारांच्या ताफ्याला ज्याला ‘चायनीज मॅरिटाइम मिलिशिया फ्लीट’ (Chinese Maritime Militia Fleet) म्हणून ओळखले जाते अशा स्मार्टवॉचेस किंवा साध्या सेन्सर उपकरणांनी सुसज्ज करू शकतो. हे मच्छिमार जगभरातील महासागरांमध्ये आणि विशेषतः हिंद महासागरात मासेमारीच्या बहाण्याने फिरत असतात. जर त्यांच्या हातातील साध्या स्मार्टवॉचने आसपासच्या लपलेल्या पाणबुडीचे लोकेशन डिटेक्ट केले, तर ते माहिती थेट चिनी नौदलाला पाठवू शकतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Indonesia Earthquake: ‘सर्वत्र किंकाळ्या आणि शोक…’ इंडोनेशियात भूकंपाचा कहर, 38 जणांचा मृत्यू, 2,000 बेघर, पहा VIDEO
हिंद महासागरात (Indian Ocean) भारत ही सर्वात मोठी आणि प्रभावी लष्करी शक्ती मानली जाते. भारताच्या ‘आयएनएस अरिहंत’ सारख्या अण्वस्त्रधारी आणि डिझेल-इलेक्ट्रिक पाणबुड्या या प्रदेशात छुपी गस्त घालत असतात. चिनी नौदल गेल्या काही वर्षांपासून हिंद महासागरात आपले संशोधन जहाजे आणि टेहळणी जहाजे पाठवून भारताच्या पाणबुड्यांच्या मार्गांचा अभ्यास करत आहे. आता या नवीन सूक्ष्म सेन्सर तंत्रज्ञानामुळे चीनला अगदी साध्या मच्छिमारांच्या जहाजांवरूनही भारतीय पाणबुड्यांचा सुगावा लावणे सोपे होऊ शकते, जे भारताच्या सागरी सुरक्षेसाठी अत्यंत चिंतेची बाब आहे.
तसेच, अमेरिका आणि जपानच्या नौदलालाही या तंत्रज्ञानाचा मोठा फटका बसू शकतो. अमेरिकन अण्वस्त्रधारी पाणबुड्या तैवान आणि दक्षिण चीन समुद्राच्या अत्यंत जवळून गस्त घालत असतात. जर चीनने हजारो मच्छिमारांच्या मदतीने समुद्रात एक अदृश्य सेन्सर नेटवर्क (Radar Wall) उभे केले, तर अमेरिकेच्या आणि भारताच्या पाणबुड्यांच्या ‘स्टेल्थ’ (गुप्तता) क्षमतेला मोठा धोका निर्माण होईल.
असे असले तरी, अनेक पाश्चात्य लष्करी तज्ज्ञांच्या मते, सध्या हा सेन्सर ५०० मीटर अंतरावरून सूक्ष्म सिग्नल ओळखू शकत असला तरी, अथांग महासागराच्या लाटा, जहाजांचे धातू आणि नैसर्गिक चुंबकीय व्यत्यय यांमधून पाणबुडीचा अचूक शोध घेणे प्रत्यक्ष युद्धात किती प्रभावी ठरेल, हे पाहणे अजून बाकी आहे. तरीही, तंत्रज्ञानाच्या या युगात भारताला आपल्या सागरी रणनीतीत आणि पाणबुड्यांच्या गुप्ततेमध्ये अधिक आधुनिक सुधारणा करणे आता अनिवार्य झाले आहे.
