मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
RBI Online Payment Rules 2026: पेमेंट करताना सावध रहा! तत्पूर्वी Reserve Bank of India चा नवा नियम जाणून घ्या (फोटो-सोशल मीडिया)
RBI Online Payment Rules 2026: नवीन महिन्याच्या सुरुवातीला, आर्थिक नियमांमध्ये सहसा अनेक मोठे बदल घडत असतात. याच संदर्भात, एप्रिल २०२६ पासून ऑनलाइन व्यवहारांशी संबंधित काही विशिष्ट बदल अंमलात येणार आहेत. फसवणुकीपासून तुमच्या निधीचे अधिक प्रभावीपणे संरक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी, भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) काही कडक नवीन नियम तयार केले आहेत. यापुढे, प्रत्येक ऑनलाइन व्यवहारासाठी ‘टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन’ अनिवार्य असेल. केवळ एका पासवर्डवर किंवा नेहमीच्या OTP वर अवलंबून राहणे यापुढे पुरेसे ठरणार नाही. सध्या, अनेक वापरकर्ते UPI, क्रेडिट/डेबिट कार्ड्स, नेट बँकिंग किंवा डिजिटल वॉलेट्सद्वारे केवळ OTP टाकून आपले व्यवहार पूर्ण करतात; मात्र, १ एप्रिल २०२६ पासून ही प्रक्रिया बदलणार आहे.
नवीन नियमांनुसार, प्रत्येक व्यवहाराच्या पडताळणीसाठी किमान दोन वेगवेगळ्या पद्धतींचा वापर करणे आवश्यक असेल. यापैकी एक पद्धत ‘डायनॅमिक’ असणे अनिवार्य आहे—याचा अर्थ असा की, प्रत्येक व्यवहारासाठी त्याद्वारे एक नवीन कोड किंवा ओळख क्रमांक तयार केला जाईल. अशा पद्धतींच्या उदाहरणांमध्ये मोबाइल PIN, UPI PIN, फिंगरप्रिंट स्कॅन, Face ID (बायोमेट्रिक), डायनॅमिक OTP, पासवर्ड किंवा इतर कोणत्याही प्रकारच्या बायोमेट्रिक ओळख पद्धतींचा समावेश होतो.
Donald Trump Iran Strike Pause: डोनाल्ड ट्रम्प यांचा मोठा निर्णय! इराणवरील हल्ले स्थगित
लहान रकमेच्या आणि नियमित स्वरूपाच्या व्यवहारांसाठी पडताळणीचे निकष काहीसे शिथिल असतील; तर मोठ्या रकमेचे व्यवहार किंवा संशयास्पद वाटणाऱ्या व्यवहारांसाठी अतिरिक्त पडताळणी करणे आवश्यक असेल. या कार्यपद्धतीला ‘जोखीम-आधारित प्रमाणीकरण’ असे संबोधले जाते. हे नियम देशांतर्गत होणाऱ्या सर्व प्रकारच्या डिजिटल व्यवहारांना लागू होतील; ज्यामध्ये UPI, कार्ड-आधारित व्यवहार, नेट बँकिंग आणि ‘प्रीपेड पेमेंट इन्स्ट्रुमेंट्स’ यांचा समावेश आहे. आंतरराष्ट्रीय वेबसाइट्स किंवा ॲप्लिकेशन्सद्वारे केल्या जाणाऱ्या व्यवहारांच्या बाबतीत, हे नियम १ ऑक्टोबर २०२६ पासून अंमलात येतील.
रिझर्व्ह बँकेने नमूद केले आहे की, जरी डिजिटल व्यवहारांचे प्रमाण वेगाने वाढत असले, तरी त्यासोबतच फसवणूक आणि हॅकिंगच्या घटनांमध्येही लक्षणीय वाढ झाली आहे. पारंपारिक SMS-आधारित OTP आता सुरक्षित मानला जात नाही, कारण हॅकर्स तो सहजपणे हस्तगत करून चोरू शकतात. परिणामी, सुरक्षेच्या अधिक भक्कम उपाययोजनांची आज नितांत गरज निर्माण झाली आहे. हे नवीन नियम ‘फिशिंग’ हल्ले, अनधिकृत व्यवहार आणि विविध प्रकारच्या ऑनलाइन फसवणुकीला आळा घालण्यास मदत करतील, अशी अपेक्षा आहे.
RBI on Indian Economy: भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा अहवाल! म्हणाले की, जागतिक अस्थिरतेतही भारत..
समजा एखादा फसवणुकीचा व्यवहार घडला तर तुम्हाला कोणतेही आर्थिक नुकसान सोसावे लागणार नाही. अशा परिस्थितीत, संबंधित बँकेवर तुम्हाला संपूर्ण रक्कम परत करण्याची कायदेशीर जबाबदारी असेल. यापुढे, अशा व्यवहारांची कायदेशीर जबाबदारी वापरकर्त्यावर न राहता, ती संबंधित बँक किंवा पेमेंट सेवा पुरवठादारावर असेल. लहान दुकानदार आणि ऑनलाइन खरेदीदार या दोघांनीही सदैव सावध राहणे आवश्यक आहे. परिणामी, बँका आणि Paytm, Google Pay, PhonePe यांसारख्या कंपन्यांना त्यांच्या प्रणाली अद्ययावत कराव्या लागतील. त्यांनी नवीन पद्धतींचा अवलंब करणे आणि त्यांच्या व्यवहार-निगराणी क्षमतांमध्ये सुधारणा करणे गरजेचे आहे.
तुमची बँकिंग किंवा UPI ॲप्स १ एप्रिल २०२६ पर्यंत अपडेट राहतील, याची खात्री करा; याव्यतिरिक्त, बायोमेट्रिक चालू ठेवल्यास पेमेंट व्यवहार अधिक सुरळीतपणे पार पडण्यास मदत होईल. तुमचा PIN, OTP किंवा पासवर्ड कोणाशीही कधीही शेअर करू नका. तसेच, कोणत्याही संशयास्पद संदेशांवर किंवा लिंक्सवर क्लिक करणे टाळा. डिजिटल पेमेंट व्यवहार सुरक्षित आणि सोयीस्कर दोन्ही राहतील, याची खात्री करणे हेच RBI चे मुख्य उद्दिष्ट आहे. दीर्घकाळाचा विचार करता, यामुळे तुमच्या पैशांना अधिक सुरक्षितता प्राप्त होईल.
