मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
तेल आणि गॅससाठी भारत इतर देशांवर किती अवलंबून ? २०२४-२५ च्या आकडेवारीवारी समोर
मध्यपूर्वेत इराण आणि इस्रायल-अमेरिका यांच्यात सुरू असलेल्या युद्धामुळे जगभरातील अनेक देशांमध्ये तेलाचा तुटवडा निर्माण झाला आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेलवाहू जहाजांच्या वाहतुकीवरील निर्बंध हे त्यापैकीच एक कारण आहे. याचा परिणाम भारतातही जाणवत आहे. २० मार्च रोजी, भारतात प्रीमियम पेट्रोलच्या दरात प्रति लिटर ₹२.०९ ने वाढ करण्यात आली. ‘काळे सोने’ म्हणून ओळखले जाणारे तेल, दैनंदिन गरजांचा एक भाग आहे. त्याचा उपयोग स्वयंपाक, वाहनांसाठी इंधन आणि इतर अनेक कामांसाठी होतो. चला तर मग, भारताची तेलाची परिस्थिती आणि या गरजा कशा पूर्ण केल्या जातात? जाणून घ्या सविस्तर बातमी…
भारताच्या तेल आयातीत लक्षणीय बदल झाला आहे. फेब्रुवारीमध्ये, इराकने रशियाला मागे टाकून भारताचा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार बनण्याचा मान मिळवला. तथापि, तज्ञांच्या मते मार्चमध्ये रशिया पुन्हा अव्वल स्थान मिळवू शकतो. फेब्रुवारीमध्ये रशियाकडून होणारी तेल आयात ३२ टक्क्यांनी घटून दररोज अंदाजे १० लाख बॅरलवर आली. तसेच भारत आपल्या ऊर्जेच्या गरजांसाठी कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या आयातीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. २०२४-२५ या आर्थिक वर्षातील नवीनतम आकडेवारीनुसार..
आयातीवरील अवलंबित्व: भारत आपल्या एकूण कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी अंदाजे ८५% ते ८८% तेल परदेशातून आयात करतो. आयातीचे प्रमाण: २०२३-२४ या आर्थिक वर्षात, भारताने २३२.५ दशलक्ष मेट्रिक टन (एमएमटी) कच्च्या तेलाची आयात केली. दैनंदिन वापर: भारताचा दैनंदिन कच्च्या तेलाचा वापर अंदाजे ५.५ दशलक्ष बॅरल आहे. मुख्य पुरवठादार देश: भारत प्रामुख्याने रशिया (अंदाजे ३७-४०%), इराक (२१%), सौदी अरेबिया आणि संयुक्त अरब अमिराती (यूएई) कडून तेल खरेदी करतो.
एकूण वापर: भारताचा नैसर्गिक वायूचा एकूण वापर दररोज अंदाजे १८९ दशलक्ष घनमीटर आहे. आयातीवरील अवलंबित्व: भारताच्या वायूच्या गरजेपैकी ५०% पेक्षा जास्त गरज आयातीद्वारे (एलएनजीच्या स्वरूपात) पूर्ण केली जाते.
देशांतर्गत उत्पादन: देशांतर्गत दररोज अंदाजे ९७.५ दशलक्ष घनमीटर वायूचे उत्पादन होते.
एलएनजीचे मुख्य स्रोत: भारत आपल्या द्रवीकृत नैसर्गिक वायूच्या (एलएनजी) सुमारे ४७-५०% कतारमधून आयात करतो. संयुक्त अरब अमिरात (UAE), अमेरिका आणि ओमान हे देखील प्रमुख स्रोत आहेत.
भारत आपल्या एलपीजी वापराच्या सुमारे ६०% आयात करतो. या आयातीपैकी सुमारे ९०% आयात होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमार्गे होते.
