रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
सौदी किंवा रशिया नाही, तर 'या' देशात आहे जगातील सर्वात मोठा तेल साठा! जाणून घ्या (फोटो सौजन्य - Pinterest)
जगातील अनेक अर्थव्यवस्था तेलाच्या आधारावर चालत आहेत, जे जगातील सर्वात महत्त्वाच्या नैसर्गिक संसाधनांपैकी एक आहे. पेट्रोल-डिझेलपासून ते विमान इंधनापर्यंतचा व्यवसाय कच्च्या तेलाच्या माध्यमातून केला जातो आणि त्याच्या किमतीतील चढ-उतार देखील अनेक देशांमध्ये महागाई वाढविण्यात किंवा कमी करण्यात मोठी भूमिका बजावतात.
सर्वात मोठी गोष्ट म्हणजे ज्या देशांमध्ये तेलाचे मोठे साठे आहेत आणि जर तेथे कोणत्याही प्रकारची वाईट परिस्थिती उद्भवली तर अनेक देशांमध्ये चिंता वाढते. इस्रायल आणि इराणमधील अलिकडच्या युद्धादरम्यान जगाला हे लक्षात आले. परंतु याचा अर्थ असा नाही की ज्या देशांमध्ये सर्वाधिक तेलाचे साठे आहेत त्यांची अर्थव्यवस्था देखील मजबूत आहे, कारण या बाबतीत आघाडीवर असलेल्या देशाची आर्थिक स्थिती खूप वाईट आहे.
जरी सौदी ते इराण, इराक आणि रशिया कच्च्या तेलाबद्दल मोठे दावे करत असले तरी, जास्तीत जास्त तेल साठ्याच्या बाबतीत, हा देश नंबर-१ नाही. वल्र्डोमीटरवर उपलब्ध असलेल्या आकडेवारीवर नजर टाकल्यास, या बाबतीत व्हेनेझुएलाचे नाव प्रथम येते.
व्हेनेझुएलाकडे ३०३,००८ दशलक्ष बॅरल तेल साठा आहे. तेलाने समृद्ध असूनही, या देशाची आर्थिक स्थिती खूपच वाईट आहे आणि ८० टक्क्यांहून अधिक लोक गरिबीत जगण्यास भाग पाडले जातात. यासोबतच, हा देश जगातील सर्वाधिक महागाई दर असलेल्या टॉप-५ देशांच्या यादीत समाविष्ट आहे.
सर्वाधिक तेल साठा असलेल्या टॉप-५ देशांबद्दल बोलायचे झाले तर, पुढील नाव सौदी अरेबिया (सौदी अरेबिया ऑइल रिझर्व्ह) चे येते आि त्यांच्याकडे २६७,२३० दशलक्ष बॅरल तेलाचा साठा आहे (२०२३ च्या आकडेवारीनुसार). तथापि, ते एक अतिशय समृद्ध अर्थव्यवस्था आहे आणि तेल उत्पादनात आघाडीवर असण्यासोबतच ते पर्यटन, तंत्रज्ञानासह इतर क्षेत्रांमध्येही पुढे आहे. इराण तिसऱ्या क्रमांकावर आहे आणि त्याचा तेल साठा (इराण ऑइल रिझर्व्ह) २०८,६०० दशलक्ष बॅरल आहे.
इराक चौथ्या क्रमांकावर आहे आणि इराकचा तेलसाठा १४५,०१९ दशलक्ष बॅरल आहे. सर्वाधिक तेलसाठा असलेला पाचवा देश म्हणजे ११३,००० दशलक्ष बॅरल असलेला युएई. याशिवाय कॅनडा, कुवेत आणि लिबिया सारखे देशही टॉप-१० यादीत समाविष्ट आहेत.
इराण आणि इराकसारख्या देशांची संपूर्ण अर्थव्यवस्था कच्च्या तेलावर आधारित आहे, तर असे अनेक देश आहेत ज्यांची अर्थव्यवस्था मजबूत आहे तसेच प्रचंड तेलाचे साठे आहेत. या यादीत अमेरिका, रशिया (अमेरिका-रशिया) आणि चीन (चीन) यांचा समावेश आहे. आकडेवारीनुसार, रशियाकडे ८०००० दशलक्ष बॅरल तेलाचा साठा आहे आणि तो भारतासह इतर देशांना कच्च्या तेलाचा पुरवठा करतो. याशिवाय अमेरिकेकडे ४७,७३० दशलक्ष बॅरल तेलाचा साठा आहे, तर चीनकडे २७,८८९ दशलक्ष बॅरल तेलाचा साठा आहे.
जर आपण जगातील सर्वात मोठ्या तेल आयातदारांबद्दल बोललो तर, अमेरिका आणि चीन, ज्यांच्याकडे तेलाचा चांगला साठा आहे, ते या बाबतीत पहिल्या आणि दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत. जास्त वापरामुळे ते तेल समृद्ध देशांकडून कच्चे तेल आयात करतात.
भारत हा तिसरा सर्वात मोठा आयातदार आहे आणि अहवालांनुसार, ते आपल्या गरजेच्या ८० टक्के तेल आयात करतो आणि त्यातील ४० टक्के तेल फक्त इराणच्या नियंत्रणाखालील होर्मुझ सामुद्रधुनीतून येते. तथापि, मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे, भारताने एक मोठे पाऊल उचलले आहे आणि रशिया आणि अमेरिकेकडून तेल आयात वाढवली आहे.
जागतिक व्यापार विश्लेषक कंपनी केप्लरने अलीकडेच जाहीर केलेल्या आकडेवारीवरून असे दिसून आले आहे की जूनमध्ये भारताने पारंपारिक मध्य पूर्व पुरवठादारांपेक्षा रशिया-अमेरिकेकडून जास्त तेल आयात केले. भारतीय रिफायनर कंपन्यांनी जूनमध्ये दररोज २-२.२ दशलक्ष बॅरल रशियन कच्चे तेल आयात केले.
जे २ वर्षातील उच्चांक आहे आणि इराक, सौदी अरेबिया, युएई आणि कुवेतमधून येणाऱ्या तेलाच्या प्रमाणापेक्षा जास्त आहे. जूनमध्ये अमेरिकेतून भारताची कच्चे तेल आयात देखील ४३९,००० बॅरल प्रतिदिन झाली, जी मे महिन्यात २८०,००० बॅरल प्रतिदिन होती.
