मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
PMRF Scheme: आयआयटी दिल्लीच्या ५७ व्या दीक्षांत सोहळ्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मुख्य पाहुणे म्हणून हजेरी लावली. पंतप्रधान मोदींनी संस्थातून पदवी प्राप्त करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले. या सोहळ्यात ५८७ पीएचडी स्कॉलर्ससह ३ हजारहून अधिक विद्यार्थ्यांना पदव्या प्रदान करण्यात आल्या. याच दरम्यान, पंतप्रधानांनी संशोधन क्षेत्रातील युवकांसाठी असलेल्या संधींचा उल्लेख करत ‘प्राईम मिनिस्टर रिसर्च फेलोशिप’ बद्दल माहिती दिली. त्यांनी सांगितले की, पीएमआरएफ देशातील प्रतिभावान तरुणांना संशोधनासाठी नवीन संधी उपलब्ध करून देत आहे. चला तर मग जाणून घेऊया की PMRF फेलोशिप काय आहे, यामध्ये कोण अर्ज करू शकतो आणि किती आर्थिक मदत मिळते.
‘प्राईम मिनिस्टर रिसर्च फेलोशिप’ ही केंद्र सरकारच्या संशोधन क्षेत्रातील एक महत्त्वाची योजना आहे. देशातील प्रतिभावान विद्यार्थ्यांना उच्च दर्जाच्या संशोधनासाठी प्रोत्साहित करण्याच्या उद्देशाने ही योजना सुरू करण्यात आली होती. ही योजना २०१८-१९ मध्ये सुरू करण्यात आली असून यासाठी एकूण १,६५० कोटी रुपयांची आर्थिक तरतूद करण्यात आली होती.
PMRF चा उद्देश देशातील सर्वोत्तम विद्यार्थ्यांना प्रमुख शैक्षणिक संस्थांमध्ये उच्च पातळीवरील संशोधन करण्यासाठी आकर्षित करणे हा आहे. यादरम्यान संशोधकांना फेलोशिप आणि रिसर्च ग्रँटच्या माध्यमातून आर्थिक मदत दिली जाते, जेणेकरून ते आपल्या संशोधनावर अधिक चांगल्या प्रकारे काम करू शकतील. सरकारच्या आकडेवारीनुसार, आतापर्यंत ३,६६८ स्कॉलर्सनी PMRF योजनेत प्रवेश घेतला आहे.
PMRF अंतर्गत प्रामुख्याने अशा प्रतिभावान विद्यार्थ्यांची संशोधनासाठी निवड केली जाते, जे देशातील प्रमुख शैक्षणिक संस्थांमध्ये उच्च गुणवत्तेच्या संशोधन कार्यक्रमात पुढे जाऊ इच्छितात. उमेदवारांची निवड त्यांची शैक्षणिक क्षमता, संशोधनाची पात्रता आणि संबंधित क्षेत्रातील कामगिरीच्या आधारावर केली जाते. PMRF मधील अर्ज आणि निवड पात्रता संबंधित संस्थेकडून ठरवलेल्या नियमांनुसार असते. ही फेलोशिप विशेषतः अशा विद्यार्थ्यांसाठी आहे, जे उच्च पातळीवर संशोधन करून पीएचडी सारख्या प्रगत संशोधन पदवीच्या दिशेने पुढे जाऊ इच्छितात.
PMRF अंतर्गत निवड झालेल्या स्कॉलरला दरमहा ७०,००० रुपयांपर्यंतची फेलोशिप मिळते. फेलोशिपची रक्कम पीएचडीच्या वेगवेगळ्या वर्षांनुसार ठरवली जाते. जसे की, पहिल्या वर्षी ७०,००० प्रतिमहिना, दुसऱ्या वर्षीही ७०,००० प्रतिमहिना, तिसऱ्या वर्षी ७५,००० प्रतिमहिना, चौथ्या वर्षी ८०,००० रुपये प्रतिमहिना आणि पाचव्या वर्षी ८०,००० प्रतिमहिना मिळतात. याशिवाय, स्कॉलर्सना दरवर्षी २ लाखांची रिसर्च ग्रँट देखील मिळते. ५ वर्षांच्या कालावधीत ही रिसर्च ग्रँट १० लाख रुपयांपर्यंत होऊ शकते.
PMRF मध्ये लेटरल एंट्रीची तरतूद देखील उपलब्ध आहे. यासाठी उमेदवाराने PMRF फेलोशिप देणाऱ्या संस्थांपैकी एका संस्थेतून पीएचडी करणे आवश्यक आहे. जर उमेदवाराने मास्टर डिग्रीनंतर पीएचडी जॉइन केली असेल, तर अर्जाच्या वेळी पीएचडी प्रोग्रामला जास्तीत जास्त १२ महिने पूर्ण झालेले असावेत; तर उमेदवाराने बॅचलर डिग्रीनंतर पीएचडीमध्ये प्रवेश घेतला असल्यास, पीएचडी प्रोग्रामला जास्तीत जास्त २४ महिने पूर्ण झालेले असावेत.
TRAI मध्ये नोकरीची सुवर्णसंधी! फ्रेशर्ससाठी ‘एसोसिएट कंसल्टेंट’ पदांवर भरती!
PMRF साठीची निवड सरसकट सर्व विद्यार्थ्यांना दिली जात नाही. उमेदवारांना ठरवून दिलेली पात्रता आणि निवड प्रक्रियेतून जावे लागते. विद्यार्थी संबंधित प्रमुख संस्थेमध्ये संशोधन कार्यक्रमात प्रवेश घेतल्यानंतर PMRF साठी ठरवून दिलेल्या प्रक्रियेनुसार अर्ज करू शकतात. उमेदवाराची शैक्षणिक कामगिरी, संशोधन क्षमता आणि संशोधन क्षेत्रातील कामगिरीला निवड प्रक्रियेत महत्त्वाचे स्थान असते.
