रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
मतदानानंतर उमेदवाराने पक्ष बदलल्यास काय होईल? जाणून घ्या काय आहेत नियम ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
नवी दिल्ली : भारतीय लोकशाहीत निवडणूक प्रक्रिया स्वच्छ व निष्पक्ष व्हावी यासाठी अनेक नियम व कायदे करण्यात आले आहेत. या विशेष कायद्यांपैकी एक म्हणजे पक्षांतर विरोधी कायदा किंवा पक्षांतर विरोधी कायदा, जो निवडून दिलेल्या प्रतिनिधीने आपला पक्ष बदलल्यास त्याच्यावर कोणती कारवाई केली जाईल हे सांगते. हा कायदा विशेषतः अशा परिस्थितीत लागू होतो जेव्हा एखादा उमेदवार त्याच्या पक्षाच्या तिकिटावर निवडणूक जिंकतो आणि नंतर तो पक्ष बदलण्याचा निर्णय घेतो. उमेदवाराने असे केल्यावर काय होते? तसेच अनेक वेळा नेते जिंकल्यानंतर पक्ष बदलतात, अशा स्थितीत प्रश्न पडतो की, एखाद्या नेत्याने मतदान केल्यानंतर पक्ष बदलला तर काय होईल? जाणून घ्या काय आहेत नियम.
पक्षांतर विरोधी कायदा काय आहे?
भारतात पक्षांतर विरोधी कायदा 1985 मध्ये लागू करण्यात आला होता जेणेकरून नेते आणि प्रतिनिधींना केवळ त्यांच्या वैयक्तिक फायद्यासाठी पक्ष बदलण्यापासून रोखण्यासाठी. या कायद्यानुसार एखादा खासदार किंवा आमदार आपला पक्ष सोडून दुसऱ्या पक्षात गेल्यास त्याला आपले सदस्यत्व गमवावे लागते. या कायद्याचा मुख्य उद्देश जनतेने निवडून आल्यानंतर कोणत्याही लोकप्रतिनिधीला पक्ष बदलण्याचे स्वातंत्र्य नसावे, कारण हे त्यांच्या निवडणूक आश्वासनांच्या आणि जनतेच्या विश्वासाविरुद्ध आहे.
उमेदवाराने पक्ष बदलल्यास काय होईल?
निवडणुकीनंतर उमेदवाराने पक्ष बदलल्यास त्याला आपली जागा गमवावी लागू शकते. जर तो निवडून आलेला प्रतिनिधी असेल तर त्याला पक्षांतर विरोधी कायद्यानुसार आरोपी मानले जाईल. तथापि, या नियमात काही अपवाद आहेत. खासदार किंवा आमदाराच्या पक्षातील एक तृतीयांश सदस्यांनी पक्ष सोडल्यास तो पक्ष बदलणे टाळू शकतो. शिवाय, जर एखाद्या खासदार किंवा आमदाराचे पक्षांतर्गत कोणतेही गंभीर मतभेद असतील तर तो काही अटींनुसार पक्ष बदलू शकतो, परंतु ही प्रक्रिया न्यायालयीन पुनरावलोकनाच्या अधीन आहे.
काय कारवाई केली जाते?
निवडून आलेल्या प्रतिनिधीने पक्ष बदलल्यास त्याला प्रथम पक्षातून काढून टाकले जाते आणि नंतर त्याचे सदस्यत्व संपुष्टात येऊ शकते. त्यानंतर त्या जागेवर नवीन निवडणूक प्रक्रिया सुरू होऊन पोटनिवडणूक घेतली जाते. हे पाऊल हे सुनिश्चित करते की उमेदवार केवळ त्याच्या वैयक्तिक हितसंबंधांमुळे पक्ष बदलत नाही आणि लोकांच्या विश्वासाला तडा जात नाही.
