विद्यापीठाने विकसित केलेल्या AHB 1200Fe (MH 2072) व AHB 1269Fe (MH 2185) या बाजरो (Pennisetum glaucum (L.) R.Br.) वाणांना विद्यमान (अधिसूचित) वनस्पती वाण (Extant -Notified Plant Variety) म्हणून नोंदणी प्रदान करण्यात आली आहे. ही नोंदणी ४ डिसेंबर २०२५ रोजी देण्यात आली असून नोंदणी क्रमांक अनुक्रमे REG/2025/0236 व REG/2025/0237 असे आहेत. या जातींसाठी विद्यापीठ हे खरे पैदासकार आणि संवर्धक असल्याचे मान्य करण्यात आले.
विद्यापीठास या वाणाच्या उत्पादन, विक्री, वितरण, आयात व निर्यातीचे विशेष अधिकार प्राप्त झाले आहेत. प्रारंभी सहा वर्षांसाठी ही नोंदणी वैध असून त्यानंतर नूतनीकरणाची तरतूद आहे. ही नोंदणी विद्यापीठासाठी अत्यंत गौरवास्पद असून संशोधन क्षेत्रातील एक महत्त्वपूर्ण यश मानले जात आहे. यासाठी कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्यासह संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग यांचे मार्गदर्शन लाभले.
याशिवाय या प्रक्रियेत नोडल अधिकारी डॉ. व्ही. एन. चिचणे यांनीही महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली ही नोंदणी विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांच्या सातत्यपूर्ण संशोधन कार्याची पावती असून विकसित झालेल्या या संकरित जाती शाश्वत शेतीस चालना देणाऱ्या ठरणार आहेत. त्यामुळे मराठवाडा विभागातील कोरडवाहू शेतीसाठी उपयुक्त व अधिक उत्पादनक्षम बाजरीच्या जाती शेतकऱ्यांना उपलब्ध होणार असून त्यातून उत्पादन व उत्पन्न वाढीस मोठा लाभ होणार आहे, या वाणांमुळे उत्पादनक्षमता वाढून शेतकऱ्याचे आर्थिक सक्षमीकरण होण्यास मदत होईल. त्यामुळे ही नोंदणी शेतकरी, संशोधक व विद्यापीठ यांच्यासाठी एक महत्वाचा टप्पा ठरणार आहे. सहयोगी संशोधन संचालक डॉ. एस. बी. पवार, आयआयएमआरचे संचालक डॉ. सी. तारा सत्यवती, डॉ. एन. वाय, सातपुते, डॉ. एम. गोविंद राज, डॉ. ए. बी. बागडे, डॉ. डी. के. पाटील, डॉ. आर. सी. सावंत यांनी संशोधन कार्य केले आहे.
हा वाण २०१७ साली प्रसारित करण्यात आला असून खरीप हंगामासाठी विशेष शिफारस करण्यात आली आहे. या वाणाचा पिकाचा कालावधी केवळ ८० ते ८५ दिवस इत्तका असून अल्प कालावधीत भरघोस उत्पादन देण्याची क्षमता या वाणामध्ये आहे. हेक्टरी धान्य उत्पादन २५ ते ३० क्विंटल तर कडबा उत्पादन ५५ ते ६० क्विंटल इतके मिळते. या वाणाची कणसे घट, दाणे टपोरे असून त्यांचा रंग हिरवट आहे. तसेच फुटव्याचे प्रमाण जास्त असल्याने उत्पादनात लक्षणीय वाढ होते. १००० दाण्यांचे वजन १५ ते १८ ग्रॅम इतके असून धान्य दर्जेदार मिळते, या वाणामध्ये लोहाचे सरासरी प्रमाण ८८ मि.ग्रॅ. कि.ग्रॅ. तर जस्ताचे प्रमाण ४३ मि.ग्रॅ. कि.ग्रॅ. इतके असून पोषणमूल्याच्या दृष्टीने हा वाण अतिशय महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे या वागाची संपूर्ण देशात प्रसारासाठी शिफारस करण्यात आली आहे.
विशेष म्हणजे हा वाण गोसावी व करपा रोगास प्रतिकारक असल्यामुळे रोगांपासून होणारे नुकसान कमी होते. त्यामुळे शेतक-यांना कमी खर्चात अधिक उत्पन्न मिळण्याची संधी उपलब्ध होत आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यानी हे वाण शेतात पेरून उत्पादन वाढवावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
हा वाण सन २०१८ मध्ये प्रसारित करण्यात आला असून खरीप हंगामासाठी विशेषतः शिफारस करण्यात आली आहे. हा वाण ८० ते ८२ दिवसांत तयार होतो. याची धान्य उत्पादकता प्रतिहेक्टरी ३० ते ३२ क्विंटल तर कडबा उत्पादन ७२ ते ७५ क्विंटल इतके मिळते. या वाणाचे कणीस घट्ट व टपोरे असून दाण्यांचा रंग हिरवट आहे. फुटव्याचे प्रमाण अधिक असल्याने उत्पादनात वाढ होते. १००० दाण्यांचे वजन १५ ते १८ ग्रॅम इतके आहे. या वाणामध्ये पोषणमूल्येही अधिक असून लोहाचे प्रमाण सरासरी ९१ मि.ग्रॅ./ कि.ग्रॅ. व जस्ताचे प्रमाण ४५ मि.ग्रॅ./ कि.ग्रॅ. इतके आहे. त्यामुळे हा वाण पोषणदृष्ट्या समृद्ध मानला जात आहे. या गुणवत्तेमुळे संपूर्ण देशात प्रसार करण्याची शिफारस करण्यात आली आहे. तसेच हा वाण गोसावी व करपा रोगास प्रतिकारक असल्यामुळे उत्पादनात स्थिरता मिळते व शेतकन्यांचा खर्च कमी होतो. त्यामुळे मराठवाड्यासह इतर कोरडवाहू भागातील शेतक-यांसाठी हा बाजरी वाण फायदेशीर ठरणार आहे.
.png "Videos"){kind=small}
