६. काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान, आसाम – वन्यजीवांच्या सान्निध्यात वन्यजीव आणि निसर्गप्रेमींसाठी आसाममधील काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान हा एक महत्त्वाचा पर्याय आहे. एकशिंगी गेंड्यांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या या उद्यानात विविध पक्षी आणि इतर वन्यप्राण्यांचे दर्शन घडू शकते. पावसाळ्यानंतर उद्यानातील पर्यटन हळूहळू सुरू होते; मात्र नोव्हेंबरमध्ये सफारीची उपलब्धता संबंधित क्षेत्र, वनविभागाचे नियम आणि त्या वेळच्या परिस्थितीवर अवलंबून असते. त्यामुळे प्रवासापूर्वी अधिकृत माहिती तपासणे आवश्यक आहे. काय पाहाल? एकशिंगी गेंडा, विविध पक्षीप्रजाती आणि उद्यानातील निसर्गरम्य परिसर.
१. जैसलमेर, राजस्थान – वाळवंटातील सोनेरी सौंदर्य राजस्थानमधील जैसलमेर हे नोव्हेंबरमध्ये फिरण्यासाठी आकर्षक ठिकाण आहे. सोनेरी वाळूचा प्रदेश, ऐतिहासिक किल्ला आणि राजस्थानी संस्कृती यांमुळे या शहराला विशेष ओळख मिळाली आहे. नोव्हेंबरमध्ये दिवसाचे तापमान तुलनेने आरामदायक असल्याने वाळवंटातील पर्यटनाचा आनंद घेता येतो. पर्यटक येथे उंट सफारी, वाळूच्या टेकड्यांवरील सूर्यास्त आणि जैसलमेर किल्ल्याला भेट देऊ शकतात. जुन्या हवेल्या आणि पिवळसर वाळूच्या दगडांपासून उभारलेल्या इमारती फोटोग्राफीसाठीही उत्तम आहेत. काय पाहाल? जैसलमेर किल्ला, पटवों की हवेली, सॅम सँड ड्यून्स.
२. वाराणसी, उत्तर प्रदेश – अध्यात्म आणि संस्कृतीचा अनुभव भारताच्या प्राचीन शहरांपैकी एक असलेल्या वाराणसीला नोव्हेंबरमध्ये भेट देणे हा एक वेगळाच अनुभव ठरू शकतो. गंगेचे घाट, प्राचीन मंदिरे, अरुंद गल्ल्या आणि धार्मिक परंपरा यांमुळे या शहराला विशेष महत्त्व आहे. पहाटे गंगा नदीतून बोटीने फेरफटका मारताना घाटांवरील दैनंदिन जीवन पाहता येते. संध्याकाळची गंगा आरती हे पर्यटकांचे प्रमुख आकर्षण आहे. स्थानिक खाद्यसंस्कृती आणि ऐतिहासिक स्थळांची सफरही या प्रवासात करता येते. काय पाहाल? दशाश्वमेध घाट, काशी विश्वनाथ मंदिर, अस्सी घाट आणि गंगा आरती.
3. ऋषिकेश, उत्तराखंड – साहस आणि शांततेचा संगम गंगा नदीचा किनारा, डोंगररांगा आणि योग-ध्यान केंद्रांसाठी प्रसिद्ध असलेले ऋषिकेश हे साहसी पर्यटन आणि निवांत सुट्टीसाठी उत्तम ठिकाण आहे. नोव्हेंबरमध्ये येथे नदीकिनारी फिरणे, योगसाधना करणे आणि आसपासच्या निसर्गरम्य भागांना भेट देणे शक्य होते. रिव्हर राफ्टिंगसारख्या साहसी उपक्रमांसाठी जाण्यापूर्वी स्थानिक आयोजकांकडून त्या वेळची उपलब्धता आणि हवामानाची स्थिती तपासावी. काय पाहाल? राम झूला परिसर, लक्ष्मण झूला परिसर, त्रिवेणी घाट आणि गंगा किनारा.
४. गोवा – समुद्रकिनारे आणि निवांत सुट्टी नोव्हेंबरमध्ये पावसाळ्यानंतर गोव्यामध्ये पर्यटन हंगामाला सुरुवात होते. समुद्रकिनाऱ्यांवर फिरणे, पोर्तुगीजकालीन वास्तू पाहणे आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांचा आस्वाद घेणे यासाठी हा काळ लोकप्रिय आहे. मित्रांसोबत सहल, कुटुंबासोबत सुट्टी किंवा शांत समुद्रकिनाऱ्यावर वेळ घालवण्यासाठी गोवा हा चांगला पर्याय ठरू शकतो. काही जलक्रीडा आणि समुद्रकिनाऱ्यावरील उपक्रमांची उपलब्धता स्थानिक परिस्थितीवर अवलंबून असते. काय पाहाल? बागा बीच, पालोलेम बीच, जुने गोवा आणि फोर्ट अग्वाडा.
५. हम्पी, कर्नाटक – इतिहासाच्या पाऊलखुणा इतिहास आणि प्राचीन वास्तुकलेची आवड असणाऱ्यांसाठी हम्पी हे खास पर्यटनस्थळ आहे. विजयनगर साम्राज्याच्या वैभवशाली इतिहासाची साक्ष देणारे अवशेष, मंदिरे आणि विशाल दगडी रचना येथे पाहायला मिळतात. नोव्हेंबरमध्ये तुलनेने कमी उष्णता असल्यामुळे विस्तीर्ण ऐतिहासिक परिसर पायी फिरून पाहणे सोयीचे ठरू शकते. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी येथील दगडी टेकड्या आणि प्राचीन वास्तूंचे दृश्य विशेष आकर्षक दिसते. काय पाहाल? विरुपाक्ष मंदिर, विठ्ठल मंदिर परिसर, स्टोन रथ आणि हम्पीचे ऐतिहासिक अवशेष.
६. काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान, आसाम – वन्यजीवांच्या सान्निध्यात वन्यजीव आणि निसर्गप्रेमींसाठी आसाममधील काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान हा एक महत्त्वाचा पर्याय आहे. एकशिंगी गेंड्यांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या या उद्यानात विविध पक्षी आणि इतर वन्यप्राण्यांचे दर्शन घडू शकते. पावसाळ्यानंतर उद्यानातील पर्यटन हळूहळू सुरू होते; मात्र नोव्हेंबरमध्ये सफारीची उपलब्धता संबंधित क्षेत्र, वनविभागाचे नियम आणि त्या वेळच्या परिस्थितीवर अवलंबून असते. त्यामुळे प्रवासापूर्वी अधिकृत माहिती तपासणे आवश्यक आहे. काय पाहाल? एकशिंगी गेंडा, विविध पक्षीप्रजाती आणि उद्यानातील निसर्गरम्य परिसर.