Marathi News
X
  • देश
  • महाराष्ट्र
  • निवडणूक
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • व्यापार
  • लाइफ स्टाइल
  • व्हायरल
  • नवराष्ट्र विशेष
  • करिअर
  • फोटो
  • व्हिडिओ गॅलरी
  • वेबस्टोरीज़
  • ऑटोमोबाइल
  • विज्ञान तंत्रज्ञान
  • गुरु, 19 नोव्हेंबर 2026 ई-पेपर
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • महाराष्ट्र
  • राजकारण
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • लाइफ स्टाइल
  • क्रीडा
  • क्राईम
  • अन्य
    • विदेश
    • नवराष्ट्र विशेष
    • मनोरंजन
    • अन्य
      • व्यापार
      • टेक
      • वेब स्टोरीज
      • व्हायरल
      • करिअर
      • धर्म
      • ऑटोमोबाइल
      • फोटो
      • व्हिडिओ
      • सिनेमा
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • राजकारण
  • महाराष्ट्र
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • लाइफ स्टाइल
  • धर्म
  • व्हायरल
  • व्हिडिओ
  • वेब स्टोरीज़
  • फोटो
In Trends:
  • Maharastra Politics |
  • India Vs New Zealand |
  • Under 19 Asia Cup |
  • bigg boss 20
Follow Us
  • वेब स्टोरीज
  • फोटो
  • ई-पेपर
  • विडियो
  • फटाफट खबरें

Bharatharinath: राजवैभवाचा त्याग करून योगमार्ग स्वीकारणारे भर्तृहरीनाथ कोण होते? जाणून घ्या जीवनप्रवास आणि समाधीस्थळे

Bharatharinath: नवनाथांपैकी एक असलेले भर्तृहरीनाथ हे राजवैभवाचा त्याग करून वैराग्याचा मार्ग स्वीकारणारे महान सिद्धयोगी होते. सम्राट विक्रमादित्यांचे बंधू असलेल्या भर्तृहरीनाथांनी गुरु गोरक्षनाथांकडून दीक्षा घेतली आणि नाथ संप्रदायाच्या प्रसारासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले. त्यांचे जीवन, साहित्यिक योगदान आणि समाधीस्थळे यांविषयी जाण

  • By प्राजक्ता प्रधान
Updated On: Nov 19, 2026 | 01:30 PM
फोटो सौजन्य- chatgpt

फोटो सौजन्य- chatgpt

Follow Us
Follow Us:
  • भर्तृहरीनाथ हे नवनाथांपैकी एक महान सिद्धयोगी आणि वैराग्य स्वीकारणारे संत होते.
  • प्रसिद्ध सम्राट विक्रमादित्य हे त्यांचे धाकटे बंधू होते.
  • नाथ संप्रदायातील ‘वैराग्य पंथ’ भर्तृहरीनाथांच्या नावाने ओळखला जातो.
भर्तृहरीनाथ (भर्तरीनाथ) हे नवनाथांपैकी एक अत्यंत तेजस्वी, राजवैभव त्यागून वैराग्य स्वीकारणारे महान सिद्धयोगी व कवी होते. ‘नवनारायणां’पैकी ‘प्रबुद्ध’ नारायणाचा अवतार म्हणून त्यांची ओळख आहे. नाथ संप्रदायाचा प्रचार आणि संस्कृत साहित्यातील त्यांचे योगदान आजही अजरामर आहे.

जन्म आणि पूर्वजीवन

भर्तृहरीनाथ हे मूळचे उज्जयिनी (सध्याचे उज्जैन, मध्य प्रदेश) नगरीचे पराक्रमी व न्यायी सम्राट होते. प्रसिद्ध सम्राट विक्रमादित्य हे त्यांचे धाकटे बंधू होते. ‘श्री नवनाथ भक्तिसार’ ग्रंथानुसार, अवंती नगरीच्या राजाच्या पोटी भिक्षापात्रातून मिळालेल्या दिव्य विभूतीच्या कृपेने त्यांचा जन्म झाला. ते अत्यंत रूपवान, बुद्धिमान आणि शास्त्रपारंगत होते. राजा भर्तृहरी यांचे आपली पत्नी राणी पिंगला हिच्यावर अतोनात प्रेम होते.

परंतु, एका अमरफळाच्या घटनेतून (जे फळ राजाने राणीला दिले, राणीने ते एका सेवकाला दिले आणि ते पुन्हा राजाकडेच परत आले) त्यांना संसारातील प्रीतीच्या क्षणभंगुरतेची जाणीव झाली. याशिवाय, गुरु गोरक्षनाथांनी पिंगलेच्या निधनानंतर मृतात्म्याला जिवंत करण्याच्या लीलेतून राजाला जीवन-मृत्यूचे सत्य दाखवून दिले. या घटनेने राजाचे मन संसारातून पूर्णपणे विरक्त झाले आणि त्यांनी राजसिंहासनाचा त्याग करून गुरु गोरक्षनाथांकडून नाथ पंथाची दीक्षा घेतली.

Vastu Tips: डायनिंग टेबलसमोर आरसा लावणे मानले जाते शुभ, सुख-समृद्धीसाठी जाणून घ्या नियम

नाथ संप्रदायातील कार्य आणि साहित्यिक योगदान

राजवैभव त्यागल्यानंतर ते ‘राजा भर्तृहरी’चे ‘योगी भर्तृहरीनाथ’ बनले. त्यांनी केवळ कठोर तपश्चर्याच केली नाही, तर आपल्या लेखणीतून आणि उपदेशातून समाजाला जीवन जगण्याची नवी दिशा दिली.

‘शतकत्रय’ या अजरामर ग्रंथाची रचना

संस्कृत साहित्यात भर्तृहरींचे स्थान अत्यंत उच्च आहे. त्यांनी तीन शतकांची (प्रत्येकी १०० श्लोक असलेले ग्रंथ) रचना केली. यात मानवी व्यवहार, सदाचार, विद्या, दान, धैर्य आणि राजकारण यांविषयी व्यावहारिक मार्गदर्शन केले आहे. यात सांसारिक सुख आणि प्रेमाचे वर्णन करून शेवटी त्यातील नश्वरता स्पष्ट केली आहे. संसारातील मोहमाया सोडून आत्मकल्याणाकडे वळण्याचा संदेश या ग्रंथात दिला आहे.

शाबरी विद्या व लोककल्याण

गुरु गोरक्षनाथांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी अनेक सिद्धी प्राप्त केल्या. भारतभर भ्रमंती करून त्यांनी सामान्य जनतेला अंधश्रद्धेतून बाहेर काढले आणि ‘अलख निरंजन’चा संदेश देत भक्तिमार्ग व योगमार्गाचा प्रसार केला.

‘भर्तृहरी वैराग्य पंथ’

नाथ संप्रदायातील बारा पंथांपैकी ‘वैराग्य पंथ’ हा भर्तृहरीनाथांच्या नावाने ओळखला जातो, ज्याची परंपरा आजही उत्तर भारत आणि महाराष्ट्रात मोठ्या श्रद्धेने पाळली जाते.

भर्तृहरीनाथांची प्रमुख समाधीस्थळे

योगी भर्तृहरीनाथांनी आपल्या अवतारकार्याची सांगता करून संजीवन समाधी घेतली. त्यांच्या समाधी स्थानांबाबत महाराष्ट्र आणि उत्तर भारतात अत्यंत पवित्र मानली जाणारी तीन प्रमुख ठिकाणे आहेत.ॉ

Kartiki Ekadashi 2026: कार्तिकी एकादशीला काय करावे आणि काय करू नये? जाणून घ्या नियम

क्षेत्र हरंगुळ गंगाखेड

श्री क्षेत्र हरंगुळ गंगाखेड तालुका, परभणी जिल्हा (महाराष्ट्र) महाराष्ट्रातील नाथभक्तांचे हे सर्वात मोठे श्रद्धास्थान आहे. परळी वैजनाथ – गंगाखेड मार्गावर हरंगुळ (वडगाव हरंगुळ) येथे राजा भर्तृहरीनाथांचे (विचारनाथ) भव्य संजीवन समाधी मंदिर आहे. येथे शांत वातावरणात ध्यानधारणेची विशेष सोय आहे.

राजस्थानमधील बाबा भर्तृहरी धाम

सरिस्का (अलवर) जिल्हा (राजस्थान) अरवली पर्वतरांगांमध्ये सरिस्का अभयारण्याच्या परिसरात ‘बाबा भर्तृहरी धाम’ आहे. ही त्यांची तपोभूमी आणि समाधी स्थळ मानले जाते. येथे दरवर्षी भाद्रपद महिन्यात मोठी यात्रा भरते.

उत्तर प्रदेशातील चुनारगड

चुनार किल्ला मिर्झापूर जिल्हा (उत्तर प्रदेश) ऐतिहासिक चुनारगड किल्ल्यामध्ये योगी भर्तृहरीनाथांची जिवंत समाधी असल्याचे मानले जाते. मुघल काळातही या समाधीचे चमत्कारिक सामर्थ्य अनुभवल्याच्या अनेक ऐतिहासिक नोंदी आढळतात.

(याव्यतिरिक्त, मध्य प्रदेशातील उज्जैन येथे शिप्रा नदीच्या काठी असलेल्या ‘भर्तृहरी गुंफे’त त्यांनी दीर्घकाळ तपश्चर्या केली होती, जे आजही एक महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे.)

शिकवण आणि महत्त्व

भर्तृहरीनाथांचे जीवन हे “सर्वस्व असूनही सर्वस्वाचा त्याग करणे” याचे सर्वोच्च उदाहरण आहे. त्यांच्या मते, बाह्य वैभवापेक्षा आंतरिक शांती आणि आत्मज्ञान हेच खरे ऐश्वर्य आहे. आजही ‘नवनाथ भक्तिसार’ ग्रंथाचे पारायण करताना आणि नाथ संप्रदायाच्या उपासनेत भर्तृहरीनाथांचे स्मरण मोठ्या भक्तीभावाने केले जाते.

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)

💡

Frequently Asked Questions

  • Que: भर्तृहरीनाथ कोण होते?

    Ans: भर्तृहरीनाथ हे नवनाथांपैकी एक महान सिद्धयोगी होते. त्यांनी राजवैभवाचा त्याग करून योगसाधना आणि वैराग्याचा मार्ग स्वीकारला.

  • Que: भर्तृहरीनाथ आणि सम्राट विक्रमादित्य यांचे नाते काय होते?

    Ans: प्रचलित आख्यायिकेनुसार, सम्राट विक्रमादित्य हे भर्तृहरीनाथांचे धाकटे बंधू होते.

  • Que: भर्तृहरीनाथांची प्रमुख समाधीस्थळे कोणती आहेत?

    Ans: महाराष्ट्रातील परभणी जिल्ह्यातील हरंगुळ, राजस्थानमधील सरिस्का येथील बाबा भर्तृहरी धाम आणि उत्तर प्रदेशातील चुनारगड ही त्यांच्याशी संबंधित प्रमुख श्रद्धास्थळे मानली जातात.

Web Title: Bhartriharinath life history nath sampradaya samadhi sthal pp

Get Latest  Marathi News ,  Maharashtra News and  Marathi News from Politics,  Election News ,  Sports News ,  Entertainment News,  Business News and   Religion News  only on Navarashtra.com

Published On: Nov 19, 2026 | 01:30 PM

Topics:  

  • dharm
  • hindu religion
  • religions

संबंधित बातम्या

Kartiki Ekadashi 2026: कार्तिकी एकादशीला काय करावे आणि काय करू नये? जाणून घ्या नियम
1

Kartiki Ekadashi 2026: कार्तिकी एकादशीला काय करावे आणि काय करू नये? जाणून घ्या नियम

Shukra Gochar: शुक्र ग्रहाचा तूळ राशीत प्रवेश; २२ नोव्हेंबरपासून या राशींच्या लोकांचे चमकणार नशीब
2

Shukra Gochar: शुक्र ग्रहाचा तूळ राशीत प्रवेश; २२ नोव्हेंबरपासून या राशींच्या लोकांचे चमकणार नशीब

Numberlogy: मूलांक 3 असणाऱ्या लोकांचा आजचा दिवस कसा राहील जाणून घ्या
3

Numberlogy: मूलांक 3 असणाऱ्या लोकांचा आजचा दिवस कसा राहील जाणून घ्या

Surya Gochar 2026: सूर्य करणार अनुराधा नक्षत्रात प्रवेश, या राशींची आर्थिक स्थिती सुधारण्यास होणार मदत
4

Surya Gochar 2026: सूर्य करणार अनुराधा नक्षत्रात प्रवेश, या राशींची आर्थिक स्थिती सुधारण्यास होणार मदत

Popular Sections

  • देश
  • विदेश
  • लाईफस्टाईल
  • मनोरंजन
  • क्रीडा
  • व्यापार
  • वेब स्टोरीज

Maharashtra Cities

  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • ठाणे
  • नाशिक
  • रत्नागिरी
  • पालघर
  • रायगड

More

  • धर्म
  • ऑटो
  • करिअर
  • व्हायरल
  • फोटो
  • नवराष्ट्र विशेष
  • टेक
  • व्हिडिओ

Follow Us On

Contact Us About Us Privacy Policy
Hindi News Epaper Marathi Epaper Hindi RSS Sitemap Author

© Copyright Navarashtra 2026 All rights reserved.