शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
महाभारत काळात अर्थातच पांडव पूजा आणि यज्ञ करायचे पण मूर्तीची पूजा करत नव्हते. शेवटी त्याने हे का केले? त्यावेळी ते मंदिरातही गेले नव्हते.
महाभारत काळात पांडवांनी मूर्तीची पूजा केली नाही हा मोठा प्रश्न आहे. युधिष्ठिर हे सर्वात धार्मिक होते. यज्ञ करायचे पण कधीच मूर्तीची पूजा केली नाही. देवांच्या मूर्तीपुढे नतमस्तक झाले नाहीत. इतर पांडव देखील असेच काही करत असत. तसे, पांडव हे शिव, सूर्य, ब्रह्मा, कृष्ण, धर्मराजा आणि वायु यांचे महान भक्त होते. यानंतरही त्यांनी आपल्या आयुष्यात मूर्तीपूजेचा अवलंब केला नाही.
महाभारताचा काळ हा द्वापार युगाचा शेवट आणि कलियुगाचा प्रारंभ असे म्हटले जाते. पुराणात असे सांगितले आहे की, कलियुगाची सुरुवात इसवी सन 3102 मध्ये झाली. असे मानले जाते की महाभारत युद्ध याच्या काही काळ आधी, बहुधा ईसापूर्व 3139 ते ईसापूर्व 3102 दरम्यान झाले असावे.
हस्तरेखाशास्त्र संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
महाभारतानुसार, पांडवांचे धार्मिक जीवन प्रामुख्याने वैदिक परंपरा आणि विधींवर आधारित होते. यज्ञ, मंत्र आणि देवांची स्तुती हे वैदिक धर्माचे मुख्य अंग होते. हा वैदिक काळ होता. त्या काळी देवी-देवतांची पूजा मुख्यत्वे यज्ञ आणि हवनातून होत असे, मूर्तीच्या माध्यमातून नाही. आम्ही तुम्हाला पुढे सांगू की पांडवांपैकी कोण इतके यज्ञ आणि पूजा करत असे. तसेच त्या काळी मूर्तीपूजाही का नव्हती, मंदिरातही का जात नव्हते.
पांडव हे अनेक देवी-देवतांचे महान भक्त होते. त्यांनी कृष्णाला देव म्हणून स्वीकारले. गीतेत भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला धर्माचे ज्ञान दिले.
इतके धार्मिक असूनही पांडवांनी मूर्तीची पूजा का केली नाही? त्यांनी देवी-देवतांच्या मूर्तीपुढे डोके टेकवले नाही. कारण त्याकाळी वैदिक धर्मात मूर्तींची पूजा होत नव्हती. देव निराकार मानला जात असे.
राशिभविष्य संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
त्या काळातील धार्मिक विचारांनुसार देवाचे वास्तविक स्वरूप अदृश्य आणि अमर्याद मानले जात असे. मूर्तीद्वारे त्याची पूजा करणे योग्य मानले जात नव्हते, कारण असे मानले जात होते की देव कोणत्याही भौतिक स्वरूपात मर्यादित असू शकत नाही.
शिवलिंग आणि यज्ञकुंड ही निश्चितच प्रतीकात्मक उपासनेची चिन्हे होती. नद्या आणि झाडांजवळ यज्ञ आणि पूजा झाली. तर भारतात मूर्तीपूजा कधीपासून सुरू झाली? मूर्तीपूजा सुरू झाल्यावर मोठमोठी मंदिरे बांधणेही सुरू झाले.
इसवी सन पूर्व 500 ते इसवी सनाच्या दुसऱ्या शतकाच्या कालखंडात राम, कृष्ण, शिव, दुर्गा या देवतांची पूजा वाढू लागली. या काळात मूर्तीपूजा सुरू झाली. बौद्ध आणि जैन धर्माने मूर्ती निर्मितीला प्रोत्साहन दिले. याच काळात बुद्ध आणि तीर्थंकरांच्या मूर्ती बनवण्याचे काम सुरू झाले. बौद्ध स्तूप आणि गुहा मंदिरे (जसे की अजिंठा आणि एलोरा) हे मंदिर बांधण्याचे सर्वात जुने प्रकार मानले जाऊ शकतात.
भारतात गुप्त कालखंड म्हणजे तिसरे शतक ते सहावे शतक हा मंदिर बांधणीचा सुवर्णकाळ मानला जातो. या काळात भगवान विष्णू, शिव आणि देवींच्या मूर्तींची पूजा करण्यासाठी भव्य मंदिरे बांधली गेली. दगड आणि विटांनी बनवलेल्या मंदिरांचे बांधकाम सुरू झाले.
