फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू धर्मात संकष्टी चतुर्थी हे भगवान श्रीगणेशाला समर्पित अत्यंत महत्त्वाचे व्रत मानले जाते. प्रत्येक महिन्यात कृष्ण पक्षातील चतुर्थीला हे व्रत केले जाते. या दिवशी भक्त दिवसभर उपवास करून भगवान गणेशाची पूजा करतात आणि रात्री चंद्रोदयानंतर चंद्राचे दर्शन घेऊन अर्घ्य अर्पण केल्यानंतरच उपवास सोडतात.
अनेकजण श्रद्धेने उपवास करतात; मात्र उपवास सोडण्यापूर्वी कोणते धार्मिक विधी करावेत? कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? याबाबत अनेकांना माहिती नसते. शास्त्रानुसार उपवासाचे पारण हेही व्रताइतकेच महत्त्वाचे मानले जाते.
‘संकष्ट’ म्हणजे संकटांचा नाश करणारे. भगवान श्रीगणेश हे विघ्नहर्ता आणि संकटमोचक आहेत. त्यामुळे या दिवशी श्रद्धेने व्रत केल्यास जीवनातील अडथळे दूर होतात, मनोकामना पूर्ण होतात. बुद्धी, आरोग्य आणि सुख-समृद्धीची प्राप्ती होते, अशी श्रद्धा आहे.
आज ३ जुलै रोजी संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी चंद्रोदयाची वेळ रात्री ९.२८ आहे. संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी उपवास चंद्रोदयानंतरच सोडला जातो. त्यामुळे आपल्या शहरातील चंद्रोदयाची वेळ पंचांगातून किंवा विश्वसनीय कॅलेंडरमधून पाहावी.
स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावेत
संध्याकाळी शक्य असल्यास स्नान करून स्वच्छ, सात्त्विक वस्त्रे परिधान करावीत. मन, वाणी आणि शरीर शुद्ध ठेवून पूजा करावी.
श्रीगणेशाची विधिवत पूजा करावी
यानंतर “ॐ गं गणपतये नमः” या मंत्राचा जप करावा.
संकष्टी चतुर्थीची व्रत कथा ऐकावी किंवा वाचावी
गणेशपूजेनंतर संकष्टी चतुर्थीची कथा वाचण्याची किंवा ऐकण्याची परंपरा आहे. व्रतकथा ऐकल्याशिवाय व्रत पूर्ण झाल्याचे मानले जात नाही, अशी अनेक ठिकाणी श्रद्धा आहे.
पूजेनंतर गणपतीची आरती करावी.
संकष्टी चतुर्थीचे सर्वात महत्त्वाचे अंग म्हणजे चंद्रदर्शन
चंद्र उगवल्यानंतर त्याचे दर्शन घ्यावे.
चंद्राला अर्घ्य अर्पण करावे
तांब्यात किंवा कलशात स्वच्छ पाणी घेऊन त्यात अक्षता, फुले किंवा थोडे दूध मिसळून चंद्राला अर्घ्य अर्पण करावे.
अर्घ्य देताना प्रार्थना करावी
हे चंद्रदेवा, भगवान श्रीगणेशाच्या कृपेने माझे सर्व संकट दूर होवोत. माझ्या कुटुंबाला आरोग्य, सुख आणि समृद्धी लाभो.”
पूजा पूर्ण झाल्यावर गणरायाला नमस्कार करून प्रार्थना करावी. “हे विघ्नहर्त्या, माझ्याकडून या व्रतामध्ये जाणते-अजाणते काही दोष झाले असतील, तर मला क्षमा करावी आणि माझ्यावर सदैव कृपादृष्टी ठेवावी.”
चंद्रदर्शन आणि अर्घ्य दिल्यानंतर प्रथम भगवान गणेशाला अर्पण केलेला नैवेद्य प्रसाद म्हणून ग्रहण करावा.
त्यानंतर पाणी पिणे, फळे किंवा उपवासातील पदार्थ खाणे नंतर आवश्यक असल्यास सात्त्विक भोजन करणे. अनेक कुटुंबांमध्ये प्रथम मोदक, लाडू किंवा गूळ-खोबऱ्याचा प्रसाद खाऊनच उपवास सोडण्याची परंपरा आहे.
राग, वादविवाद किंवा कटू बोलणे टाळावे.
तामसिक व मादक पदार्थांचे सेवन करू नये.
अन्नाचा अपमान करू नये.
देवाला नैवेद्य दाखवण्यापूर्वी भोजन करू नये.
घाईघाईने पूजा उरकू नये.
उपवासानंतर दानाचे महत्त्व
शक्य असल्यास उपवास पूर्ण झाल्यानंतर गरजूंना अन्नदान, फळदान किंवा दक्षिणा द्यावी.
गाईला चारा, पक्ष्यांना धान्य किंवा गरजूंना अन्नदान करणेही पुण्यकारक मानले जाते.
संकष्टी चतुर्थीचा उपवास हा केवळ अन्नत्याग नाही. तो संयम, श्रद्धा, प्रार्थना आणि आत्मशुद्धीचा मार्ग आहे. दिवसभर इंद्रियनिग्रह करून, भगवान श्रीगणेशाचे स्मरण करत, चंद्रदर्शनानंतर विधिपूर्वक व्रत पूर्ण केल्याने मनाला शांती, आत्मविश्वास आणि सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे.
श्रद्धा, शुद्ध मन आणि भक्तिभावाने केलेले हे व्रत विघ्नहर्ता श्रीगणेशाची कृपा प्राप्त करून जीवनातील संकटे दूर करण्यास आणि सुख-समृद्धीचा मार्ग खुला करण्यास सहाय्यभूत ठरते, अशी सनातन परंपरेतील दृढ श्रद्धा आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: धार्मिक परंपरेनुसार, संकष्टी चतुर्थीचा उपवास चंद्रोदयानंतर चंद्रदर्शन करून आणि श्रीगणेशाची पूजा केल्यानंतर सोडला जातो.
Ans: प्रथम श्रीगणेशाची विधीवत पूजा करावी. त्यांना दुर्वा, लाल फुले, मोदक किंवा इतर नैवेद्य अर्पण करून आरती करावी. त्यानंतर चंद्राला अर्घ्य अर्पण करून प्रार्थना करावी.
Ans: चंद्रदर्शन, अर्घ्य आणि श्रीगणेशाची पूजा पूर्ण झाल्यानंतर नैवेद्य ग्रहण करून किंवा सात्त्विक आहाराने उपवास सोडण्याची परंपरा आहे. यालाच पारण असे म्हणतात.
.png "Videos"){kind=small}
