Shravan 2026: श्रावण महिना दोनदा का येतो? जाणून घ्या उत्पत्ती, धार्मिक महत्त्व आणि शास्त्रीय कारण

हिंदू धर्मामध्ये श्रावण महिना शुभ आणि पवित्र मानला जातो. श्रावण महिना भगवान शिवांना समर्पित आहे. मात्र तुम्हाला असा प्रश्न पडला आहे विविध तारखांना दोन श्रावण का येतात? जाणून घेऊया त्याविषयी

• श्रावणाची सुरुवात वेगवेगळ्या तारखांना का होते?
• श्रावणाची उत्पत्ती कशी झाली
• श्रावणाचे धार्मिक महत्त्व काय आहे

 

 

श्रावण महिना हिंदू पंचांगातील अत्यंत पवित्र महिना मानला जातो. भगवान शिवाची उपासना, व्रत-उपवास आणि धार्मिक विधींसाठी या महिन्याला विशेष महत्त्व आहे. मात्र दरवेळी श्रावण दोन वेगवेगळ्या तारखांना किंवा दोन परंपरांनुसार साजरा होताना दिसतो. यामागे धार्मिक तसेच खगोलशास्त्रीय कारणे आहेत.

श्रावण दोन वेळा का येतो?

प्रत्यक्षात श्रावण महिना दोनदा येत नाही. परंतु भारतात दोन वेगवेगळ्या पंचांग पद्धती वापरल्या जात असल्यामुळे श्रावणाच्या तारखा वेगळ्या असतात.

अमांत पंचांग

महाराष्ट्र, गुजरात, गोवा, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशात प्रामुख्याने अमांत पंचांग वापरले जाते. या पद्धतीनुसार महिना अमावास्येला संपतो.त्यामुळे श्रावणाची सुरुवात आणि समाप्ती वेगळ्या तारखांना होते.

Shravan 2026: श्रावण महिना या राशींच्या लोकांना ठरणार भाग्यशाली, गुंतवणूक आणि नोकरीत मिळू शकतो लाभ

पूर्णिमांत पंचांग

उत्तर भारतातील उत्तर प्रदेश, बिहार, राजस्थान, मध्य प्रदेश, पंजाब, हरियाणा आणि दिल्लीसह अनेक भागांत पूर्णिमांत पंचांग वापरले जाते. या पद्धतीनुसार महिना पौर्णिमेला संपतो. त्यामुळे श्रावण महिन्याच्या तारखा अमांत पंचांगापेक्षा सुमारे १५ दिवसांनी बदलतात. यामुळे अनेकांना असे वाटते की श्रावण महिना दोनदा येतो. पण प्रत्यक्षात तो एकच महिना असून दोन वेगवेगळ्या कालगणना पद्धतींमुळे तारखांमध्ये फरक पडतो.

दोन वेळा श्रावण कधी येतात

काही वर्षी अधिक मास (अधिमास) आल्यामुळे एखादा चांद्र महिना सलग दोनदा येऊ शकतो. याला अधिक श्रावण आणि निज श्रावण असे म्हटले जाते. हे साधारणपणे २ ते ३ वर्षांनी एकदा घडते. सूर्य आणि चंद्राच्या कालगणनेतील फरक भरून काढण्यासाठी अधिक मास जोडला जातो.

श्रावणाची उत्पत्ती कशी झाली?

श्रवण नक्षत्रावरून श्रावण महिन्याचे नाव  पडले आहे. पौर्णिमेच्या सुमारास चंद्र श्रवण नक्षत्राजवळ असतो, त्यामुळे या महिन्याला “श्रावण” असे नाव मिळाले.

पौराणिक महत्त्व

समुद्रमंथनावेळी हलाहल विष बाहेर आले तेव्हा भगवान शिवांनी ते प्राशन करून सृष्टीचे रक्षण केले. विषाचा दाह कमी करण्यासाठी देवांनी शिवांवर जलाभिषेक केला. याच परंपरेतून श्रावण महिन्यात भगवान शिवांना जल, दूध, बेलपत्र अर्पण करण्याची प्रथा सुरू झाली असे मानले जाते.

धार्मिक महत्त्व

श्रावण हा पाऊस, शेती आणि निसर्गाच्या नवचैतन्याचा काळ आहे. या महिन्यात सोमवारी शिवपूजा, मंगळागौर व्रत, नागपंचमी, रक्षाबंधन, श्रावणी उपाकर्म अशा अनेक धार्मिक उत्सवांची रेलचेल असते. शिवभक्तांसाठी हा महिना अत्यंत पुण्यदायी मानला जातो.

Shravan 2026: श्रावणात ‘ही’ 4 स्वप्ने दिसत आहेत? धार्मिक श्रद्धेनुसार मानले जातात शुभ संकेत

यंदा श्रावण महिना कधी आहे

यंदा श्रावण महिन्यायाची सुरुवात गुरुवार, १३ ऑगस्ट रोजी होत आहे आणि ११ सप्टेंबर रोजी श्रावण महिना संपणार आहे.

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)