Mahaparinirvan Din 2025: डॉ. आंबेडकरांच्या स्मृतीदिनाला ‘महापरिनिर्वाण’ का म्हणतात? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती!

महापरिनिर्वाण म्हणजे काय?

महापरिनिर्वाण हे बौद्ध धर्मातील एक महत्त्वाचे तत्त्व आणि ध्येय आहे. या शब्दाचा मूळ अर्थ आहे, ‘मृत्यूनंतर निर्वाण प्राप्त करणे’. बौद्ध धर्मानुसार, जो व्यक्ती ‘निर्वाण’ प्राप्त करतो, तो सांसारिक इच्छा आणि जीवनातील सर्व दुःखांपासून मुक्त होतो. ‘महापरिनिर्वाण’ प्राप्त झाल्यानंतर ती व्यक्ती जीवनाच्या चक्रातून मुक्त होते आणि त्याला पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही. निर्वाण प्राप्त करणे सोपे नाही. त्यासाठी व्यक्तीने सद्गुणी आणि नीतिमान जीवन जगणे आवश्यक असते. बौद्ध धर्मात, जेव्हा भगवान गौतम बुद्ध यांनी वयाच्या ८० व्या वर्षी आपले शरीर त्यागले, त्या घटनेला महापरिनिर्वाण असे म्हटले जाते.

पूर्णा आजीच्या अंत्य संस्काराला ‘ठरलं तर मग’ टीममधलं कुणीच का गेलं नाही? मालिकेतील सदस्याने सांगितले सत्य

दरवर्षीप्रमाणे यंदाही महापरिनिर्वाण दिनानिमित्त १ डिसेंबरपासून लाखो अनुयायी मुंबईतील त्यांच्या समाधीस्थळ असलेल्या चैत्यभूमी परिसरात दाखल झाले आहेत. आज लाखो अनुयायी हे चैत्यभूमी स्तूपात ठेवलेल्या आंबेडकरांच्या अस्थीकलश आणि प्रतिमेस अभिवादन करत बाबासाहेबांचे दर्शन घेतील. ही परंपरा हळूहळू राष्ट्रीय स्तरावर पसरली आणि महाराष्ट्र सरकारसह अनेक राज्यांनी या दिवसाला अधिकृत स्मृतिदिन म्हणून मान्यता देण्यास सुरुवात केली. कालांतराने, हा दिवस भारताच्या सामाजिक-राजकीय इतिहासातील एक महत्त्वाचा अध्याय बनला आहे.

महापरिनिर्वाण दिवस हा केवळ आंबेडकरांचा स्मृतिदिन दिवस नाही, तर तो भारताच्या सामाजिक व्यवस्थेला हादरवून टाकणाऱ्या विचारसरणीचे प्रतीक आहे.

• हा दिवस डॉ. आंबेडकरांच्या समानता, न्याय आणि मानवी हक्कांप्रती असलेल्या वचनबद्धतेचे स्मरण करतो.
• हा दिवस समाजाला आठवण करून देतो की जातीभेदाविरुद्धचा संघर्ष आजही सुरू आहे. त्यांच्या बौद्ध दीक्षेनंतर पसरलेल्या ‘नवयान बौद्ध धर्माच्या’ प्रवाहालाही हा दिवस विशेष महत्त्वाचे बनवतो.
• या दिवशी देशभरात चर्चासत्रे, सामाजिक जागरूकता कार्यक्रम, संविधान वाचन आणि शांतता रॅली आयोजित केल्या जातात.

डॉ. आंबेडकरांची शिकवण समाजातील प्रत्येक घटकाला प्रेरणा देत राहते, मग ती महिलांचे हक्क असोत, दलितांसाठी समान सहभाग असोत किंवा आर्थिक लोकशाहीची संकल्पना असोत.

• महापरिनिर्वाण दिनानिमित्त चैत्यभूमीवर जमलेले लाखो लोक हे सिद्ध करतात की आंबेडकर हे केवळ इतिहासातील एक व्यक्तिमत्वच नाही तर भारताच्या वर्तमान आणि भविष्यासाठी मार्गदर्शक देखील आहेत.
• सामाजिक जाणीव वाढवणे, शिक्षण आणि नव्या संधींमध्ये समानता वाढवणे, आणि कायद्यासमोर समानतेचे तत्व मजबूत करणे या दिवशी ही ध्येये लक्षात ठेवली जातात.

राज्य शासनाने केला तेजश्री प्रधानचा सन्मान; सांस्कृतिक युवा पुरस्कार मिळवल्यानंतर अभिनेत्री भावुक

अनेक राज्यांमध्ये ६ डिसेंबर हा दिवस राज्य श्रद्धांजली दिन म्हणून साजरा केला जातो. महाराष्ट्रात हा दिवस सार्वजनिक सुट्टीचा दिवस देखील असतो. सरकारी आस्थापनांमध्ये संविधानाच्या मूलभूत तत्त्वांचा पुनरुच्चार करून डॉ. आंबेडकरांना श्रद्धांजली वाहिली जाते. केंद्र आणि राज्य पातळीवर आयोजित कार्यक्रम ठेवले जातात ज्याचा उद्देश आंबेडकरांनी स्थापित केलेल्या संवैधानिक मूल्यांचा संदेश जनतेपर्यंत पोहोचवणे आहे.

डॉ. आंबेडकरांचे जीवन संघर्ष, अभ्यास आणि न्यायाच्या अथक प्रयत्नांचे प्रतीक होते. त्यांचा संघर्ष हा लाखो लोकांना आणि पुढील पिढयांना मूलभूत हक्क मिळवून देण्यासाठी होता. महापरिनिर्वाण दिन हा केवळ त्यांच्या निधनाचे स्मरणोत्सव नाही तर अशा भारताच्या स्वप्नाचे प्रतिबिंब आहे जिथे प्रत्येक नागरिक समान हक्कांसह उभा राहू शकेल. दरवर्षी ६ डिसेंबर हा दिवस आपल्याला शिकवतो की सामाजिक बदल केवळ कल्पनांद्वारेच शक्य नाही, तर त्या कल्पनांना प्रत्यक्षात आणण्याच्या धाडसाद्वारे सर्व शक्य आहे.