मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
भारताची 'शस्त्रशक्ती'! १८ मार्च रोजीच का साजरा होतो 'आयुध कारखाना दिन'? जाणून घ्या १८०१ पासूनचा थक्क करणारा इतिहास ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Ordnance Factory Day : आज १८ मार्च! भारताच्या संरक्षणाची आणि लष्करी सामर्थ्याची पायाभरणी करणाऱ्या ‘आयुध कारखाना दिना’ (Ordnance Factory Day 2026)चा उत्सव. जेव्हा आपण सीमेवर लढणाऱ्या आपल्या जवानांच्या शौर्याच्या कथा ऐकतो, तेव्हा त्यांच्या हातातील ती अचूक बंदूक आणि शत्रूच्या छाताडावर डागलेला तो गोळा ज्या ठिकाणी तयार होतो, त्या ‘ऑर्डनन्स फॅक्टरीज्’ (आयुध कारखाने) बद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस आहे. भारतीय संरक्षण उत्पादन युनिटपैकी एक असलेल्या इंडियन ऑर्डनन्स फॅक्टरी बोर्डाच्या (OFB) ऐतिहासिक कार्याची आठवण करून देणारा हा दिवस दरवर्षी मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.
भारतातील आयुध कारखान्यांचा इतिहास अत्यंत जुना आणि रंजक आहे. १८ मार्च १८०१ रोजी पश्चिम बंगालमधील कोलकाता येथील काशीपूरमध्ये पहिल्या ‘गन शेल फॅक्टरी’ची स्थापना झाली. तेव्हापासून आजपर्यंत, या कारखान्यांनी कधीही मागे वळून पाहिले नाही. दोन शतकांहून अधिक काळ ही संस्था भारतीय लष्कर, नौदल आणि हवाई दलाला लागणारी छोटी शस्त्रे, रायफल्स, तोफांचे गोळे, रसायने आणि लष्करी वाहने पुरवत आहे. आजच्या आधुनिक काळातही भारताची सुरक्षा व्यवस्था मजबूत ठेवण्यात या कारखान्यांचे स्थान अढळ आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : इराण–इस्रायल संघर्षात भारताची मुत्सद्दी भूमिका; शांततेसाठी संवाद अन् तेल व्यापारही सुरु
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘आत्मनिर्भर भारत’ आणि ‘मेक इन इंडिया’ या मोहिमांमुळे आयुध कारखान्यांचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले आहे. पूर्वी आपण शस्त्रास्त्रांसाठी परदेशावर अवलंबून होतो, पण आज आपले कारखाने केवळ देशाची गरजच पूर्ण करत नाहीत, तर जगातील इतर देशांनाही शस्त्रास्त्रे निर्यात करत आहेत. धनुष तोफ, पिनाक रॉकेट लाँचर आणि प्रगत दारुगोळा ही या कारखान्यांच्या प्रगतीची जिवंत उदाहरणे आहेत. २०२१ मध्ये ऑर्डनन्स फॅक्टरी बोर्डाचे सात नवीन संरक्षण कंपन्यांमध्ये रूपांतर करण्यात आले, ज्यामुळे उत्पादनात अधिक वेग आणि आधुनिकता आली आहे.
The National Defence Industries Conclave (NDIC) 2026, organised by the Department of Defence Production (DDP) on the theme ‘Advanced Manufacturing Technologies’, will be held at Manekshaw Centre, New Delhi on March 19-20, 2026. The two-day event will be inaugurated by Raksha… — PIB India (@PIB_India) March 17, 2026
credit – social media and Twitter
दरवर्षी १८ मार्च रोजी विविध आयुध कारखान्यांमध्ये विशेष प्रदर्शने भरवली जातात. यामध्ये सर्वसामान्यांना आणि विद्यार्थ्यांना भारतीय लष्कराची ताकद पाहण्याची संधी मिळते. नवीन तंत्रज्ञान, रोबोटिक्स आणि आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्सचा वापर करून तयार केलेली नवीन शस्त्रे येथे प्रदर्शित केली जातात. चर्चासत्रे आणि गौरव समारंभांच्या माध्यमातून त्या कामगारांचा आणि इंजिनिअर्सचा सन्मान केला जातो, जे दिवसरात्र कारखान्यात घाम गाळून देशाची सुरक्षा यंत्रणा अभेद्य ठेवतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : मध्य पूर्वत तेल नाही तर पाण्यावरुन पेटणार वाद? युद्धामध्ये पिण्याच्या पाण्याचा एक ग्लास मिळणं होणार मुश्कील
एखाद्या युद्धात जेव्हा भारतीय जवान शत्रूला धूळ चारतात, तेव्हा त्या विजयात आयुध कारखान्यात तयार झालेल्या प्रत्येक गोळीचा वाटा असतो. हिमालयातील गोठवणाऱ्या थंडीपासून ते वाळवंटातील तापत्या उन्हापर्यंत प्रत्येक परिस्थितीत टिकून राहणारी दर्जेदार उपकरणे तयार करणे हे मोठे आव्हान असते. ‘आयुध कारखाना दिन’ आपल्याला या अज्ञात योद्ध्यांच्या कष्टाची जाणीव करून देतो. संरक्षण उत्पादनात स्वयंपूर्ण होणे हेच खऱ्या अर्थाने भारताला जागतिक महासत्ता बनवण्याचे स्वप्न पूर्ण करेल.
Ans: भारताचा पहिला आयुध कारखाना १८ मार्च १८०१ रोजी कोलकाता येथील काशीपूरमध्ये स्थापन झाला.
Ans: १८ मार्च रोजी पहिल्या कारखान्याचे उत्पादन सुरू झाले होते, म्हणून या दिवसाच्या ऐतिहासिक आठवणीसाठी हा दिन साजरा केला जातो.
Ans: भारताच्या ४१ कारखान्यांचे पुनर्गठन करून आता सात मोठ्या सार्वजनिक क्षेत्रातील संरक्षण कंपन्या (DPSUs) बनवण्यात आल्या आहेत.
