World Parrot Day: निसर्गाचा सर्वात सुंदर आणि बुद्धिमान मित्र धोक्यात; पोपटांचे अस्तित्व वाचवण्यासाठी आपण कधी होणार जागरूक?

World Parrot Day : जागतिक पोपट दिन दरवर्षी ३१ मे रोजी साजरा केला जातो. पोपटांमधील विविधता, सौंदर्य आणि बुद्धिमत्तेबद्दल जागरूकता निर्माण करणे, तसेच त्यांच्या संवर्धनाच्या प्रयत्नांना प्रोत्साहन देणे, हा या दिवसाचा उद्देश आहे.

• जागतिक पोपट दिन
• अस्तित्वाला मोठा धोका
• परिसंस्थेचे खरे ‘हिरो’

World Parrot Day 31 May 2026 : आपल्या रंगीबेरंगी पिसांनी निसर्गाचे सौंदर्य वाढवणारा, माणसाच्या आवाजाची हुबेहूब नक्कल करून सर्वांचे मनोरंजन करणारा आणि आपल्या तीक्ष्ण बुद्धिमत्तेने शास्त्रज्ञांनाही थक्क करणारा पक्षी म्हणजे ‘पोपट’. लहान मुलांपासून ते वृद्धांपर्यंत सर्वांचा आवडता असलेल्या या पक्ष्याचे निसर्गातील आणि मानवी जीवनातील महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी दरवर्षी ३१ मे रोजी ‘जागतिक पोपट दिन’ (World Parrot Day) साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ पोपटांचे सौंदर्य न्याहाळण्याचा नाही, तर मानवी स्वार्थामुळे आणि निसर्गाच्या वाढत्या ऱ्हासामुळे धोक्यात आलेल्या त्यांच्या अस्तित्वाचा गंभीर विचार करण्याचा आणि त्यांच्या संवर्धनाची प्रतिज्ञा घेण्याचा दिवस आहे.

पोपटांची थक्क करणारी बुद्धिमत्ता आणि सामाजिक जीवन

पक्ष्यांच्या जगात पोपट हा सर्वात बुद्धिमान आणि सामाजिक मानला जाणारा प्राणी आहे. त्यांचे वागणे, त्यांचे समूहाने राहणे आणि आपसातील संवाद हा वाखाणण्याजोगा असतो. अनेक संशोधनातून असे समोर आले आहे की, पोपटांचा मेंदू इतर पक्ष्यांच्या तुलनेत खूप विकसित असतो. ते केवळ ऐकलेले शब्द जसेच्या तसे बोलत नाहीत, तर काही वेळा त्या शब्दांचा संदर्भ समजून मानवासारखी प्रतिक्रिया देण्याची क्षमताही त्यांच्यात असते. त्यांची हीच विचार करण्याची आणि सर्जनशील राहण्याची पद्धत लक्षात घेऊन, “हुशार आणि सर्जनशील व्हा, अधिक पोपट व्हा” (Be Wise and Creative, Be More Parrot) अशी सुंदर आणि अर्थपूर्ण संकल्पनाही या दिवसाच्या मोहिमेत वापरली गेली आहे, जी माणसाला पोपटांच्या गुणांमधून शिकण्याचा संदेश देते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Abbottabad Terror Camps: अ‍ॅबोटाबाद दहशतीचे नवे केंद्र; ऑपरेशन सिंदूरनंतर लश्कर-ए-तैबाचा हाफिजच्या मेहुण्यासोबत पुन्हा मोठा कट

निसर्गाचे संतुलन राखणारे ‘हिरवे दूत’

पोपट हा केवळ पिंजऱ्यात ठेवून ‘मिठू-मिठू’ ऐकण्याचा पाळीव जीव नाही. निसर्गाच्या चक्रात त्यांचे योगदान अनमोल आहे. पोपट हे जंगलांमध्ये उत्तम ‘बीजप्रसारक’ (Seed Dispersers) म्हणून काम करतात. ते जेव्हा वेगवेगळ्या प्रकारची फळे खातात, तेव्हा त्या फळांच्या बिया दूरवर नेऊन टाकतात. या बियांमधूनच पुढे जाऊन मोठी झाडे आणि दाट जंगले तयार होतात. जर जंगलातून पोपटांचे अस्तित्व संपले, तर अनेक प्रकारच्या वनस्पती आणि झाडांचे पुनरुत्पादन थांबेल, ज्यामुळे संपूर्ण परिसंस्थेला (Ecosystem) मोठा धक्का बसेल. म्हणूनच, पोपटांना वाचवणे म्हणजे पर्यायाने आपली जंगले आणि निसर्ग वाचवणे आहे.

तस्करी आणि अधिवासाचा नाश: अस्तित्वावर मोठे संकट

आजच्या काळात पोपटांच्या अनेक प्रजातींवर नामशेष होण्याचे भीषण संकट ओढवले आहे. याला कारणीभूत आहे माणसाचा वाढता लोभ आणि निसर्गातील हस्तक्षेप. जगभरात पोपटांची बेकायदेशीर खरेदी-विक्री आणि तस्करी मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. केवळ हौस म्हणून किंवा घरात शोभेची वस्तू म्हणून पोपटांना त्यांच्या नैसर्गिक वातावरणातून पकडून लहान पिंजऱ्यात कैद केले जाते. या प्रवासात आणि क्रूर वागणुकीमुळे अनेक पोपटांचा मृत्यू होतो. याशिवाय, वाढते शहरीकरण, बेसुमार जंगलतोड यामुळे त्यांचा हक्काचा अधिवास (Natural Habitat) नष्ट होत आहे. त्यातच हवामान बदलामुळे (Climate Change) त्यांना अन्न आणि पाण्याच्या तीव्र टंचाईचा सामना करावा लागत आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India-Myanmar Ties: म्यानमारचे राष्ट्रपती 5 दिवसांच्या भारत दौऱ्यावर; दिल्ली ते मुंबईपर्यंत व्यापार आणि सुरक्षेवर होणार मोठे करार

संवर्धनाची चळवळ आणि आपली जबाबदारी

जागतिक पोपट दिनानिमित्त जगभरात विविध शैक्षणिक संस्था, प्राणी मित्र आणि स्वयंसेवी संस्थांच्या माध्यमातून जनजागृती मोहिमा राबवल्या जातात. पोपटांना पिंजऱ्यात कैद करण्याऐवजी त्यांना मोकळ्या आकाशात उडू देणे किती गरजेचे आहे, हे लोकांना पटवून दिले जाते. एक सुजाण नागरिक म्हणून आपलीही ही जबाबदारी आहे की, आपण कोणत्याही प्रकारे पोपटांच्या बेकायदेशीर व्यापाराला प्रोत्साहन देता कामा नये. जर कोणी पोपटांना कैद करत असेल किंवा त्यांची विक्री करत असेल, तर त्याविरोधात आवाज उठवला पाहिजे. निसर्गाचा हा अद्भुत आणि देखणा वारसा पुढच्या पिढीला पाहायला मिळावा, यासाठी आजच आपण सर्वांनी मिळून या सुंदर पक्ष्यांचे संरक्षण करण्याची आणि त्यांना मुक्त आकाशाची अनुभूती देण्याची प्रतिज्ञा घेतली पाहिजे.