गुरुवार, 29 ऑक्टोबर 2026
World Stroke Day : मेंदूचा अचानक रक्तपुरवठा खंडित झाल्यास काय करावे? स्ट्रोकची लक्षणे आणि बचावाचे सोपे उपाय ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
दरवर्षी २९ ऑक्टोबर रोजी संपूर्ण जगभरात ‘जागतिक स्ट्रोक दिन’ (World Stroke Day) साजरा केला जातो. या दिवसाचा मुख्य उद्देश म्हणजे स्ट्रोक म्हणजेच मेंदूच्या पक्षाघाताविषयी समाजात व्यापक जनजागृती निर्माण करणे आणि वेळेवर मिळणाऱ्या वैद्यकीय उपचारांचे महत्त्व पटवून देणे हा आहे. जेव्हा मेंदूच्या एखाद्या भागाला होणारा रक्तपुरवठा अचानक बंद होतो किंवा मेंदूतील रक्तवाहिनी फुटते, तेव्हा त्या भागातील पेशींना ऑक्सिजन मिळणे बंद होते. अवघ्या काही मिनिटांत मेंदूच्या हजारो पेशी नष्ट होऊ लागतात. ही एक अत्यंत गंभीर आणि जीवघेणी आणीबाणीची वैद्यकीय स्थिती असते, परंतु योग्य वेळी अचूक निदान आणि उपचार झाल्यास रुग्णाचा जीव वाचवणे आणि कायमस्वरूपी अपंगत्व टाळणे शक्य होते.
वर्ल्ड स्ट्रोक ऑर्गनायझेशनच्या (WSO) वतीने यंदाच्या मोहिमेत “प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचे आहे” (Every Minute Counts) आणि “FAST पद्धतीने त्वरित पावले उचला” (#ActFAST) यावर विशेष भर देण्यात आला आहे. स्ट्रोक आल्यानंतर जेवढ्या वेगाने उपचारांची प्रक्रिया सुरू होते, तेवढ्याच पटीने मेंदूला होणारा धोका कमी होतो. त्यामुळेच आरोग्य संघटना, प्रमुख रुग्णालये आणि वैद्यकीय तज्ज्ञ या दिवशी विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून नागरिकांना स्ट्रोकची प्रारंभिक लक्षणे ओळखण्याचे प्रशिक्षण देतात आणि घाबरून न जाता त्वरित पावले उचलण्याचे आवाहन करतात.
स्ट्रोकची लक्षणे अचानक उद्भवतात आणि ती शरीराच्या एका भागात स्पष्टपणे दिसून येतात. डॉक्टरांच्या मते, स्ट्रोक ओळखण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्य असलेले ‘FAST’ हे सूत्र सर्वांनी समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे:
याव्यतिरिक्त, अचानक चक्कर येणे, शरीराचा समतोल बिघडणे, एका किंवा दोन्ही डोळ्यांनी धूसर दिसणे आणि कारणाशिवाय तीव्र डोकेदुखी होणे ही देखील स्ट्रोकची महत्त्वपूर्ण पूर्वलक्षणे असू शकतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Care And Support Day: 29 ऑक्टोबरला का साजरा केला जातो काळजी आणि आधार दिन? जाणून घ्या याचे सामाजिक व आर्थिक महत्व
स्ट्रोकच्या रुग्णासाठी सुरुवातीचे ४.५ तास (साडेचार तास) हे ‘गोल्डन अवर’ (Golden Hour) म्हणून ओळखले जातात. या कालावधीत जर रुग्ण अशा रुग्णालयात पोहोचला जिथे सीटी स्कॅन (CT Scan) आणि मेंदूतील रक्ताची गाठ वितळवणारे इंजेक्शन (Thrombolysis) उपलब्ध आहे, तर रुग्णाला पूर्णपणे बरे होण्याची शक्यता खूप जास्त असते.
अनेकदा लोक स्ट्रोकच्या लक्षणांना साधी थकवा, गॅस किंवा व्हिटॅमिनची कमतरता समजून अंगावर काढतात आणि घरगुती उपाय किंवा मसाज करण्यात वेळ वाया घालवतात. मात्र, प्रत्येक मिनिटाला मेंदूच्या लाखो पेशी मृत होत असतात. त्यामुळेच ‘टाइम इज ब्रेन’ (Time is Brain) म्हणजेच वेळ हाच मेंदूचा बचाव आहे, हे सूत्र लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे. रुग्णाला कोणतेही खाद्यपदार्थ, पाणी किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय ॲस्पिरिनसारखी औषधे देणे टाळावे, कारण काही स्ट्रोक हे मेंदूतील रक्तस्रावामुळे (Haemorrhagic Stroke) देखील असू शकतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Midterms 2026 : अमेरिका मध्यावधी निवडणुकांपूर्वी मोठा सायबर हल्ला; फेडरल इलेक्शन कमिशनची फाइलिंग सिस्टीम हॅक झाल्याने खळबळ
स्ट्रोक ही अशी वैद्यकीय स्थिती आहे जी बहुतांश प्रकरणांमध्ये योग्य जीवनशैली आणि सतर्कतेने टाळली जाऊ शकते. तज्ज्ञांच्या मते, खालील ५ सवयींचा दैनंदिन आयुष्यात अंगीकार केल्यास स्ट्रोकचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी होतो:
जागतिक स्ट्रोक दिनाचा मुख्य संदेश हाच आहे की, स्वतःच्या आरोग्याबाबत सक्रिय राहा, तणावाचे योग्य व्यवस्थापन करा आणि स्ट्रोकची लक्षणे दिसताच एका मिनिटाचाही उशीर न करता वैद्यकीय मदत घ्या.
