गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
भारताची निवडणूक शक्ती; मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार २०२६ मध्ये स्वीकारणार आंतरराष्ट्रीय IDEA चा पदभार ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
International IDEA 2026 Chair : भारताच्या निवडणूक (Election) व्यवस्थेची जागतिक पातळीवर ओळख पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे. भारताचे मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) ज्ञानेश कुमार यांची २०२६ वर्षासाठी आंतरराष्ट्रीय IDEA इन्स्टिट्यूट फॉर डेमोक्रसी अँड इलेक्टोरल असिस्टन्स, या प्रतिष्ठित आंतरसरकारी संघटनेचे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली आहे. जगभरातील लोकशाही बळकट करण्यासाठी काम करणाऱ्या या संघटनेत ३५ सदस्य देशांचा समावेश आहे. अमेरिका आणि जपान सारख्या प्रभावी देशांना या संस्थेत निरीक्षक दर्जा आहे. ज्ञानेश कुमार यांची निवड भारताच्या निवडणूक व्यवस्थेवर असलेल्या जागतिक विश्वासाची ठोस पुष्टी मानली जात आहे.
३ डिसेंबर २०२५ रोजी स्टॉकहोम, स्वीडन येथे होणाऱ्या परिषदेच्या बैठकीत ते अधिकृतपणे पदभार स्वीकारतील. १९९५ मध्ये स्थापन झालेल्या आंतरराष्ट्रीय IDEA चे प्राथमिक ध्येय म्हणजे समावेशक, पारदर्शक, जबाबदार आणि लवचिक लोकशाही प्रणाली उभारण्यासाठी सदस्य देशांना सहाय्य करणे. भारत हा संघटनेचा सक्रिय देश असून तिच्या अनेक मूलभूत उपक्रमांमध्ये दीर्घकाळापासून भारताने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे. निवडणूक सुधारणांपासून ते तांत्रिक नवकल्पनांपर्यंत अनेक क्षेत्रांमध्ये भारताचे योगदान आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्य केले गेले आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Rare Minerals : काचिन प्रदेश नव्या भू-राजकीय रणभूमीत; म्यानमार पर्वतांमध्ये दडलेल्या दुर्मिळ खजिन्यावरून ‘या’ 3 महासत्ता आमनेसामने
ज्ञानेश कुमार यांच्या नेतृत्वाखाली भारत आता जागतिक लोकशाही अजेंडाला नवी दिशा देणार आहे. भारतीय निवडणूक आयोगाची (ECI) कार्यपद्धती, पारदर्शकता, तांत्रिक क्षमता आणि प्रचंड प्रमाणातील निवडणूक व्यवस्थापन कौशल्य जगभरात आदर्श मानले जाते. जगातील सर्वात मोठे लोकशाही राष्ट्र असल्याने भारताने विकसित केलेल्या पद्धती, तंत्रज्ञान आणि व्यवस्थापन कौशल्याचा उपयोग इतर देशांसाठी मार्गदर्शक ठरू शकतो. विशेषतः EVM-VVPAT प्रणाली, विशाल मतदान प्रक्रिया, मतदार नोंदी व्यवस्थापन आणि निवडणूक प्रशिक्षण हे भारताचे महत्त्वाचे बळ आहे.
IIIEDM द्वारे भारत जगभरातील १४२ देशांना प्रशिक्षण देण्यात अग्रेसर आहे. इंडिया इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डेमोक्रसी अँड इलेक्शन मॅनेजमेंट (IIIEDM) ने आजपर्यंत २८ देशांसोबत सामंजस्य करार (MoU) केले आहेत. १४२ देशांतील ३,१६९ निवडणूक अधिकाऱ्यांना ECI ने प्रशिक्षण दिले आहे. आगामी काळात हे प्रशिक्षण आणि तज्ज्ञतेचा प्रसार आणखी व्यापक होणार आहे. या सहकार्यामुळे भारताची निवडणूक प्रणाली जागतिक स्तरावर एक मॉडेल म्हणून समोर येत आहे.
निवडणूक प्रक्रियेतील वाढत्या जागतिक आव्हानांना तोंड देणे हे भारताच्या नेतृत्वाचे मोठे ध्येय असेल. निवडणूक हिंसाचार, बनावट बातम्या, दिशाभूल करणारी माहिती, मतदारांचा कमी होत चाललेला विश्वास, डिजिटल सुरक्षेची चिंता आणि सायबर हस्तक्षेप या समस्या अनेक देशांना सतावत आहेत. भारताने विविध निवडणुकांमध्ये या समस्यांवर प्रभावीपणे उपाययोजना केल्याने जग आता भारतीय तज्ज्ञतेकडे अधिक विश्वासाने पाहत आहे. आंतरराष्ट्रीय IDEA आणि ECI मिळून या गंभीर समस्यांवर जागतिक पातळीवर काम करतील.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Transcript : ‘Trumpना प्रशंसा आवडते, म्हणून जेव्हा Putin फोन करतात…’ लीक फोन कॉलमुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणातील गुपिते उघड
तांत्रिक आणि प्रशासकीय नवकल्पनांचे दस्तऐवजीकरण आणि प्रसार हेही भारताच्या अध्यक्षपदाचे महत्त्वाचे केंद्र असेल. ECI च्या नाविन्यपूर्ण प्रक्रियांचे जागतिक मान्यतेसाठी दस्तऐवजीकरण केले जाईल आणि ते परिषदेच्या बैठकीत सादर केले जाईल. यामुळे भारताचा जागतिक लोकशाहीतील प्रभाव वाढेल आणि निवडणूक व्यवस्थापनात “ग्लोबल लीडर” म्हणून भारताची ओळख अधिक दृढ होईल.
Ans: जगभरातील लोकशाही आणि निवडणूक प्रक्रिया मजबूत करण्यासाठी काम करणारी ३५ देशांची आंतरसरकारी संघटना.
Ans: ३ डिसेंबर २०२५ रोजी स्टॉकहोम येथे.
Ans: ECI ची तज्ज्ञता जगभर पोहोचेल आणि भारताचे जागतिक लोकशाही नेतृत्व मजबूत होईल.
