आता गाडीतही उपलब्ध होतायत ‘ब्लॅक बॉक्स’! अपघाताच्या वेळी नेमका कोणता डेटा रेकॉर्ड होतो? इन्शुरन्स क्लेममध्ये त्याचा काय फायदा होतो

आधुनिक गाड्यांमधील ब्लॅक बॉक्स (ईडीआर) अपघाताच्या वेळचा वेग, ब्रेक आणि स्टेअरिंगची स्थिती यांसारखा महत्त्वपूर्ण डेटा रेकॉर्ड करतो. हा डेटा विमा कंपन्यांना खोटे क्लेम ओळखण्यास आणि कायदेशीर विवादांमध्ये अपघाताचे खरे कारण शोधून निष्पाप चालकाचा जीव आणि पैसे वाचवण्यास मदत करतो.

विमानाचा अपघात झाल्यावर त्यामागचे नेमके कारण शोधण्यासाठी ‘ब्लॅक बॉक्स’चा वापर केला जातो, हे आपल्याला माहित आहे. परंतु, तुम्हाला माहीत आहे का की आता आधुनिक आणि आलिशान गाड्यांमध्येही असाच एक ब्लॅक बॉक्स बसवलेला असतो? ऑटोमोबाईलच्या भाषेत याला इव्हेंट डेटा रेकॉर्डर म्हणजेच ईडीआर म्हटले जाते.

हा ईडीआर नेमका काय आहे, तो गाडीत काय काम करतो आणि अपघात झाल्यावर विमा क्लेम करताना त्याचा काय फायदा होतो, हे आपण सविस्तर समजून घेऊया.

गाड्यांमधील ‘ब्लॅक बॉक्स‘ (ईडीआर) म्हणजे काय?

गाड्यांमधील ब्लॅक बॉक्स हा विमानासारखा वेगळा आणि मोठा बॉक्स नसून, तो गाडीच्या एअरबॅग कंट्रोल मॉ्युलच्या आत बसवलेली एक लहान इलेक्ट्रॉनिक चिप असते. हा रेकॉर्डर एरवी तुमचे संपूर्ण ड्रायव्हिंग रेकॉर्ड करत नाही, तर तो फक्त अपघात होण्याच्या ५ सेकंद आधी आणि अपघाताच्या ५ सेकंद नंतरचा महत्त्वाचा तांत्रिक डेटा स्वतःमध्ये सुरक्षित साठवून ठेवतो. जेव्हा गाडीला मोठा धक्का बसतो किंवा एअरबॅग्ज उघडतात, तेव्हाच हा डेटा कायमचा लॉक केला जातो.

गाडीला काळी फिल्म लावण्याबाबत कायदेशीर नियम काय आहेत? जाणून घ्या आरटीओ आणि सर्वोच्च न्यायालयाचा मोठा निर्णय

अपघाताच्या वेळी हा बॉक्स कोणता डेटा रेकॉर्ड करतो?

अपघात नेमका कसा आणि कोणाच्या चुकीमुळे झाला, हे समजून घेण्यासाठी हा ब्लॅक बॉक्स खालील महत्त्वाची माहिती रेकॉर्ड करतो:

गाडीचा वेग : अपघात झाला त्या सेकंदाला गाडीचा नेमका वेग किती होता?

ब्रेकची स्थिती: चालकाने ब्रेक दाबण्याचा प्रयत्न केला होता की नाही? ब्रेक किती तीव्रतेने दाबला गेला होता?

अॅक्सिलेटरची स्थिती: अपघाताच्या वेळी चालकाचा पाय वेगाच्या पॅडलवर होता का आणि इंजिनचा स्पीड किती होता?

स्टेअरिंगचा कोन: चालकाने गाडी वाचवण्यासाठी स्टेअरिंग कोणत्या बाजूला आणि किती वेगात फिरवले होते?

सीट बेल्ट आणि एअरबॅग: ड्रायव्हर आणि बाजूच्या प्रवाशाने सीट बेल्ट लावला होता का? तसेच, अपघाताच्या वेळी एअरबॅग कोणत्या सेकंदाला उघडली?

धक्क्याची तीव्रता: गाडीला समोरून, मागून की बाजूने फटका बसला आणि तो किती शक्तिशाली होता?

कमी हवेमुळे घसरते मायलेज, जास्त हवेमुळे सुटते ग्रिप; मग टायरसाठी ‘परफेक्ट’ हवा किती?

इन्शुरन्स क्लेम आणि कायदेशीर वादात याचा काय फायदा होतो?

हा डेटा डिजिटल स्वरूपात असल्यामुळे त्यात कोणतीही छेडछाड करता येत नाही. यामुळे अपघात झाल्यानंतर खालील गोष्टींमध्ये याचा मोठा फायदा होतो.

• खोटा इन्शुरन्स क्लेम पकडणे: अनेकदा लोक स्वतःच्या चुकीमुळे झालेल्या अपघाताचे खापर दुसऱ्यावर फोडतात किंवा विम्याचे पैसे मिळवण्यासाठी मुद्दाम गाडीचा अपघात घडवून आणतात. अशा वेळी ब्लॅक बॉक्सचा डेटा कंपनीला खरी परिस्थिती सांगतो, ज्यामुळे खोटे क्लेम फेटाळले जातात आणि खऱ्या ग्राहकांना क्लेम लवकर मिळतो.
• कायदेशीर चौकटीत पुरावा: जर अपघाताचा खटला न्यायालयात गेला, तर हा डेटा पोलिसांसाठी आणि न्यायालयासाठी सर्वात विश्वासार्ह कायदेशीर पुरावा ठरतो. चालकाचा निष्काळजीपणा होता की गाडीतच काही तांत्रिक बिघाड झाला होता, हे यातून स्पष्ट होते.
• सुरक्षेत सुधारणा: कार उत्पादक कंपन्या या डेटाचा अभ्यास करून भविष्यातील गाड्या अधिक सुरक्षित कशा बनवता येतील आणि एअरबॅग सिस्टीम कशी सुधारता येईल यावर काम करतात.

एक महत्त्वाची गोष्ट: तुमच्या गाडीत हा ब्लॅक बॉक्स असला, तरी त्याचा डेटा कोणीही सामान्य व्यक्ती सहज पाहू शकत नाही. त्यासाठी एका विशेष उपकरणाची आणि सॉफ्टवेअरची गरज असते, जी फक्त कार कंपनी, आरटीओचे फॉरेन्सिक तज्ज्ञ किंवा न्यायालयाच्या परवानगीने तपास अधिकाऱ्यांकडेच उपलब्ध असते. त्यामुळे तुमच्या ड्रायव्हिंगच्या प्रायव्हसीला कोणताही धोका नसतो.