फोटो सौजन्य: iStock
आजही विमानाचा आवाज कानी पडला तसे आपलं लक्ष वर हवेकडे जाते. कित्येक जणांचे स्वप्न असते की आपण एकदा तरी विमानात बसावे. हे स्वप्न पूर्ण होण्यासाठी अनेक जण अहोरात्र झटत असतात. परंतु याच जेट विमानाचे इंजिन किती सीसीचे असेल याबाबत तुम्हाला कधी प्रश्न पडला आहे का?
जेट इंजिनची कार्यक्षमता कार इंजिनप्रमाणे CC (क्यूबिक सेंटीमीटर) मध्ये मोजली जात नाही, कारण ते अंतर्गत ज्वलन इंजिनपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने कार्य करते. जेट इंजिनची कार्यक्षमता थ्रस्टमध्ये (पुश करण्याची शक्ती) मोजले जाते. उदाहरणार्थ, एक मोठे व्यावसायिक जेट इंजिन (जसे की बोईंग 777 चे GE90 इंजिन) 110,000 पाउंड-फोर्सचे थ्रस्ट निर्माण करू शकते. त्याऐवजी, कार इंजिनचे CC त्याचा आकार आणि कार्यक्षमता मोजते, तर जेट इंजिनची कार्यक्षमता त्याच्या थ्रस्ट आणि शक्तीने मोजली जाते.
हे देखील वाचा: Honda ची ‘ही’ बाईक देते लक्झरी कार्सना टक्कर, किंमत Toyota Fortuner पेक्षा जास्त
जेट विमान खूपच कमी मायलेज देतात. उदाहरणार्थ, मोठ्या विमानाचे (Boeing 747 सारखे) सरासरी मायलेज 0.2-0.3 किलोमीटर प्रति लिटर आहे. एक बोईंग 747 दर सेकंदाला 10-12 लिटर इंधन जाळू शकते, याचा अर्थ लांब उड्डाणांमध्ये हजारो लिटर इंधन वापरले जाऊ शकते. जे खरंच खूप जास्त आहे.
जेट प्लेनच्या इंजिनला जेट इंजिन म्हणतात. त्याची कार्यपद्धती खूपच गुंतागुंतीची आणि शक्तिशाली आहे. सोप्या शब्दात सांगायचे झाले तर जेट इंजिन प्रामुख्याने न्यूटनच्या तिसऱ्या नियमावर कार्य करते: “प्रत्येक क्रियेसाठी समान आणि विरुद्ध प्रतिक्रिया असते.” याचा अर्थ जेव्हा इंजिनमधून हवा आणि इंधनाचे मिश्रण मागे टाकले जाते तेव्हा विमान पुढे सरकू लागते.
जेट इंजिन काम करत असताना त्याच्या समोर बसवलेला मोठा पंखा हवा काढतो. ही हवा इंजिनच्या आत प्रवेश करते. हवेचे हे प्रमाण जितके जास्त असेल तितकी इंजिन अधिक शक्ती निर्माण करू शकेल.
हवा खेचल्यानंतर ते इंजिनच्या समोर असलेल्या कंप्रेसरपर्यंत पोहोचते. कॉम्प्रेसर लहान आणि अरुंद पॅसेजमधून हवा कंप्रेस करतो, ज्यामुळे हवेचा दाब आणि तापमान दोन्ही वाढते. कंप्रेस हवा आता जळण्यासाठी तयार आहे.
कंप्रेस हवा आता ज्वलन कक्षात (combustion chamber) प्रवेश करते, जिथे ती इंधनात (बहुतेकदा केरोसीन किंवा जेट इंधन) मिसळली जाते. हे मिश्रण बर्न केले जाते, आणि बर्निंग प्रक्रियेमुळे भरपूर उष्णता आणि ऊर्जा निर्माण होते. ही उष्णता वेगाने हवेला फैलावते आणि तिला मागे ढकलते.
जेव्हा गरम आणि वेगाने विस्तारणारी हवा इंजिनच्या जवळून जाते तेव्हा ती टर्बाइन ब्लेड फिरवते. टर्बाइनचे काम हे आहे की ते या ऊर्जेचा एक भाग इंजिनचा पंखा आणि कंप्रेसर चालवण्यासाठी वापरते, ज्यामुळे ही प्रक्रिया सतत चालू राहते.
शेवटी गरम हवा अतिशय वेगाने इंजिनच्या मागील भागातून बाहेर पडते. वेगाने जाणारी ही हवा विमानाला पुढे ढकलण्याचे काम करते. ज्यामुळे विमान चालू लागते आणि नंतर हवेत सुद्धा झेप घेते.
