
(फोटो सौजन्य - सोशल मीडिया)
भारतात सोन्याकडे फक्त एक दागिना म्हणून नाही तर गुंतवणूक म्हणून पाहिलं जातं. त्यामुळे त्याची खरेदी देखील काळजीपूर्वक करणं गरजेचं असतं. त्यासाठी तुम्ही सोन्याचे दागिने खरेदी करत असाल, त्यावरील हॉलमार्किंग नक्की तपासत असाल. जर तसं करत नसाल तर नक्की यापुढे दागिने खरेदी करत असताना हॉलमार्किंग तपासा. यामुळे सोन्याची सत्यता ओळखण्यास मदत होते. भारतीय मानक ब्युरोने (BIS) सोन्याच्या दागिन्यांवर हॉलमार्किंग करण्यासाठी नियम स्थापित केले आहेत. पण, हे नियम प्रत्येक प्रकारच्या दागिन्यांना आणि प्रत्येक सराफाला समान रीतीने लागू होत नाहीत. मग यात कोणते बदल आहेत नेमके कसे नियम लागू होतात?
ज्या जिल्ह्यांमध्ये अनिवार्य हॉलमार्किंगची आवश्यकता आहे, त्या जिल्ह्यांमध्ये BIS नियमांनुसार सोन्याच्या दागिन्यांवर हॉलमार्किंग करणे बंधनकारक आहे. ₹४० लाखांपर्यंत वार्षिक उलाढाल असलेल्या सराफांना अनिवार्य हॉलमार्किंगच्या आवश्यकतेतून सूट देण्यात आली आहे. याव्यतिरिक्त, नियमांनुसार काही विशिष्ट प्रकारचे दागिने आणि ॲक्सेसरीज यांना सूट देण्यात आली आहे.
जर एखाद्या सराफाने अनिवार्य हॉलमार्किंग नियमांचे उल्लंघन केले, तर BIS त्यांच्यावर कारवाई करू शकते. तपासणीदरम्यान दागिन्यांचे नमुने घेतले जाऊ शकतात. उल्लंघन आढळल्यास कायदेशीर कारवाई आणि दंड होऊ शकतो. काही प्रकरणांमध्ये, BIS नोंदणी देखील रद्द केली जाऊ शकते.
BIS कायद्यानुसार, अशा नियमांचे उल्लंघन केल्यास दंड आणि शिक्षा होऊ शकते. संबंधित प्रकरणांमध्ये, एक वर्षापर्यंत तुरुंगवास किंवा किमान ₹१ लाख (१,००,००० USD) दंड होऊ शकतो. हा दंड वस्तूच्या मूल्याच्या पाच पटीपर्यंत असू शकतो. इतर काही नियमांचे उल्लंघन केल्यास दोन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि किमान ₹२ लाख (२,००,००० USD) दंड होऊ शकतो.
घरी ठेवलेले जुने, हॉलमार्क नसलेले सोने स्वतःहून बेकायदेशीर नाही. BIS नुसार, ग्राहक त्यांचे जुने, हॉलमार्क नसलेले सोने सराफाला विकू शकतात. त्यामुळे, जुन्या दागिन्यांवर हॉलमार्क नसणे याचा अर्थ ते बेकायदेशीर आहेच असे नाही.
नवीन, हॉलमार्क असलेले सोने खरेदी करताना, त्यावर असलेला HUID क्रमांक नक्की तपासा. ग्राहक BIS केअर ॲपद्वारे HUID माहिती तपासू शकतात. यामुळे दागिन्यांवरील हॉलमार्किंगच्या माहितीची पडताळणी करण्यास मदत होते. याशिवाय, सोने खरेदी करताना तुम्ही त्याचे बिलदेखील घेतले पाहिजे, जेणेकरून तुमच्याकडे खरेदीची नोंद राहील.