मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
NPS e-Shramik Scheme: डिलिव्हरी पार्टनर्ससाठी मोठी खुशखबर! (फोटो सौजन्य- सोशलमीडिया)
पेन्शन फंड नियामक आणि विकास प्राधिकरण म्हणजेच PFRDA ने २९ ऑक्टोबर २०२५ रोजी NPS e-Shramik (Platform Service Partner) Model जाहीर केले. या माध्यमातून डिजिटल प्लॅटफॉर्मशी जोडलेल्या गिग वर्कर्सना राष्ट्रीय पेन्शन प्रणालीशी जोडण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. NPS e-Shramik Scheme:
या मॉडेलची खास गोष्ट म्हणजे गिग वर्कर्सच्या अनियमित कमाईचा विचार करण्यात आला आहे. दर महिन्याला एकच ठराविक रक्कम भरावी अशी सक्ती नसते. काम जास्त मिळाले तर अधिक पैसे बाजूला ठेवता येतात आणि कमाई कमी असताना त्यानुसार योगदान करता येते.
PFRDAच्या माहितीनुसार योगदानाची रचना कामगार आणि प्लॅटफॉर्म कंपनी दोघे मिळून, फक्त कामगार किंवा फक्त प्लॅटफॉर्मकडून अशी असू शकते. यामध्ये ठराविक किमान किंवा कमाल मर्यादा ठेवलेली नाही; मात्र एखाद्या प्लॅटफॉर्मकडून किमान रक्कम ठरवली जाऊ शकते. उदाहरण म्हणून ₹९९ इतकी रक्कम निश्चित करता येऊ शकते. त्यामुळे “पेन्शनसाठी मोठी रक्कम लागते” हा अडथळा काही प्रमाणात कमी होतो.
ही सुविधा फक्त डिलिव्हरी करणाऱ्या व्यक्तींपुरती मर्यादित नाही. अॅप किंवा ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून ग्राहकांना सेवा देणारे अनेक कामगार या व्यवस्थेत येऊ शकतात.
फूड आणि किराणा पोहोचवणारे डिलिव्हरी पार्टनर्स, ओला-उबरसारख्या प्लॅटफॉर्मवरील चालक, तसेच घरगुती दुरुस्ती, साफसफाई, ब्युटी किंवा इतर सेवा देणारे पार्टनर्स यांचा यात समावेश होऊ शकतो. PFRDAच्या परिपत्रकात Zomato, Swiggy, Blinkit, Ola, Uber आणि Urban Company यांसारख्या प्लॅटफॉर्मचा उदाहरण म्हणून उल्लेख आहे.
कामगारांना खाते सुरू करण्यासाठी KYC प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल. त्यानंतर आवश्यक संमती घेतल्यानंतर PRAN म्हणजे Permanent Retirement Account Number तयार केला जाईल. या प्रक्रियेत Point of Presence म्हणजेच अधिकृत सेवा केंद्रांची भूमिका महत्त्वाची आहे.
खाते सुरू करताना गुंतवणुकीचा पर्याय निवडण्याची प्रक्रिया असू शकते. पुढे संबंधित नियमांनुसार कामगाराला आपल्या पसंतीनुसार पेन्शन फंड किंवा गुंतवणुकीच्या पर्यायांमध्ये बदल करण्याची सुविधा मिळू शकते.
गिग इकॉनॉमीमध्ये काम करणाऱ्या व्यक्तीचे उत्पन्न महिन्यागणिक बदलू शकते. त्यामुळे आज कमावलेले पैसे पूर्णपणे आजच्या खर्चासाठी वापरण्याची शक्यता जास्त असते. अशा वेळी छोट्या रकमेतून नियमितपणे निवृत्तीची बचत करण्याची सवय लागणे महत्त्वाचे ठरू शकते.
आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे प्लॅटफॉर्म बदलला तरी खाते पोर्ट करण्याची सुविधा या मॉडेलमध्ये देण्यात आली आहे. म्हणजे एखाद्या कामगाराने एका प्लॅटफॉर्मवरून दुसऱ्या प्लॅटफॉर्मवर काम सुरू केले, तरी त्याच्या पेन्शन खात्याबाबत सातत्य राखता येऊ शकते.
मात्र ही योजना म्हणजे ठराविक रक्कम मिळण्याची हमी देणारी पेन्शन योजना नाही. NPSमधील गुंतवणुकीचे मूल्य आणि अंतिम लाभ हे निवडलेल्या गुंतवणूक पर्यायांच्या कामगिरीवर आणि लागू नियमांवर अवलंबून असतात.
एकंदरीत पाहता, आज हातात येणाऱ्या कमाईतून उद्यासाठी काहीतरी बाजूला ठेवण्याची संधी गिग वर्कर्सना मिळणे ही महत्त्वाची गोष्ट आहे. रक्कम छोटी असली तरी सुरुवात लवकर झाली, तर निवृत्तीच्या काळासाठी आर्थिक आधार तयार करण्याचा मार्ग अधिक सोपा होऊ शकतो.
