फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
या अभ्यासासाठी अमेरिकेतील ४९ राज्ये आणि डिस्ट्रिक्ट ऑफ कोलंबिया येथील सुमारे ४,६०० शाळांमध्ये शिकणाऱ्या ३३ लाख विद्यार्थ्यांचा डेटा समाविष्ट करण्यात आला. २०२१-२२ ते २०२५-२६ या पाच शैक्षणिक वर्षांच्या नोंदींचे विश्लेषण या संशोधनात करण्यात आले. तिसरी ते दहावीच्या विद्यार्थ्यांची गणित आणि वाचन क्षमता NWEA MAP Growth चाचणीद्वारे मोजण्यात आली.
ज्या शाळांमध्ये शाळेच्या संपूर्ण वेळेत विद्यार्थ्यांचे मोबाईल फोन Yondr सारख्या लॉक होणाऱ्या पाऊचमध्ये ठेवणे बंधनकारक होते आणि ज्या ठिकाणी अशी कठोर बंदी लागू नव्हती, अशा शाळांच्या निकालांची तुलना संशोधकांनी केली.
या अभ्यासाचे वैशिष्ट्य म्हणजे यात केवळ मोबाईल वापरावर सर्वसाधारण बंदी असलेल्या शाळांचा विचार करण्यात आला नाही. ज्या शाळांमध्ये विद्यार्थ्यांचे फोन ठेवण्यासाठी लॉक होणाऱ्या खास पाऊचचा वापर केला गेला, अशा शाळांवर संशोधकांनी विशेष लक्ष दिले. या पाऊचला Yondr Pouches म्हटले जाते. या व्यवस्थेत विद्यार्थी शाळेत आल्यानंतर आपला मोबाईल फोन पाऊचमध्ये ठेवतात आणि तो लॉक केला जातो. शाळेची वेळ संपल्यावरच तो उघडता येतो. यामुळे विद्यार्थी पूर्ण शाळेच्या वेळेत सोशल मीडिया, गेमिंग आणि मेसेजिंगपासून दूर राहतात. अहवालानुसार, अशी कठोर व्यवस्था लागू झाल्यानंतर शाळांमध्ये मोबाईल फोनच्या वापरात सुमारे २० टक्क्यांनी घट झाल्याचा अंदाज आहे.
संशोधनातील सर्वांत महत्त्वाच्या निष्कर्षानुसार, लॉक होणाऱ्या पाऊचद्वारे मोबाईलवर कठोर बंदी घालणाऱ्या शाळांमधील विद्यार्थ्यांच्या वार्षिक शैक्षणिक प्रगतीत सुमारे ०.०१ स्टँडर्ड डेव्हिएशनची सुधारणा आढळली. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, हे वर्षभरात सुमारे एक ते दोन आठवड्यांच्या अतिरिक्त अभ्यासाएवढे आहे. म्हणजेच प्रत्येक तासाच्या अभ्यासात सुमारे दोन मिनिटांचा अतिरिक्त सकारात्मक परिणाम दिसून आला. ही सुधारणा गणित आणि वाचन या दोन्ही विषयांमध्ये पाहायला मिळाली. प्राथमिक, माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक अशा तिन्ही स्तरांतील विद्यार्थ्यांवर याचा परिणाम जवळपास सारखाच होता.
शाळांतील विद्यार्थ्यांची आर्थिक स्थिती आणि त्यांची आधीची शैक्षणिक कामगिरी या आधारावरही या परिणामात फार मोठा फरक आढळला नाही. वर्षभरात ज्या विद्यार्थ्यांची वाचन क्षमता मोठ्या प्रमाणात खालावते, अशा विद्यार्थ्यांची संख्या कमी करण्यास मोबाईल बंदीमुळे मदत होऊ शकते, असेही अहवालात नमूद केले आहे. म्हणजेच ज्या मुलांचे लक्ष वारंवार विचलित होते, त्यांना फोनपासून दूर ठेवल्यास अभ्यासात फायदा होऊ शकतो.
हार्वर्डच्या अहवालात आणखी एक महत्त्वाची आकडेवारी समोर आली आहे. अमेरिकेत २०१३ ते २०२४ दरम्यान आठवीच्या विद्यार्थ्यांच्या गणित आणि वाचनाच्या कामगिरीत जवळपास एका ग्रेडइतकी घसरण नोंदवली गेली. दरवर्षी सुमारे २ ते ३ आठवड्यांच्या अभ्यासाएवढे शैक्षणिक नुकसान होत होते. स्मार्टफोन आणि ब्रॉडबँड इंटरनेटच्या वेगाने वाढणाऱ्या वापरासोबत ही घसरण दिसून आल्याचे संशोधकांचे म्हणणे आहे. शाळांमध्ये मोबाईलवर बंदी घातल्यास या वार्षिक घसरणीच्या जवळपास निम्म्या भागाची भरपाई होऊ शकेल, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
Ans: अमेरिकेतील ४,६०० शाळांमधील ३३ लाख विद्यार्थ्यांचा ५ वर्षांचा डेटा तपासून, शाळेत मोबाईल बंदी घातल्यास अभ्यासात किती सुधारणा होते, याचा अभ्यास हार्वर्डच्या CEPR संस्थेने केला आहे.
Ans: हे एक खास लॉक होणारे पाऊच आहे. शाळेत आल्यावर विद्यार्थी फोन यात ठेवतात आणि तो लॉक केला जातो, जो शाळा सुटल्यावरच उघडतो.
Ans: लॉक पाऊचद्वारे कठोर बंदी असलेल्या शाळांमधील विद्यार्थ्यांची गणित आणि वाचन क्षमता वर्षभरात १ ते २ आठवड्यांच्या अतिरिक्त अभ्यासाएवढी सुधारली.






