
Image
Satellite Engineer Career Scope: ‘चंद्रयान-३’ आणि ‘आदित्य-एल१’ यांसारख्या ऐतिहासिक मोहिमांच्या यशानंतर भारताच्या स्पेस सेक्टरमध्ये वेगाने क्रांती होत आहे. आता या क्षेत्रात केवळ सरकारी संस्थाच नव्हे, तर शेकडो खाजगी स्पेस स्टार्टअप्सही कार्यरत आहेत. अशा परिस्थितीत, ज्या विद्यार्थ्यांना अंतराळ विज्ञानात रस आहे आणि उपग्रहांची (सॅटेलाइट) निर्मिती शिकायची आहे, त्यांच्यासाठी हा करिअरचा सुवर्णकाळ आहे. मात्र, या मुक्कामापर्यंत पोहोचण्यासाठी योग्य विषयांची निवड आणि तांत्रिक शिक्षण अत्यंत आवश्यक आहे.
सॅटेलाइट इंजिनिअर बनवण्याचा पाया शालेय शिक्षणापासूनच रोवला जातो. यासाठी विद्यार्थ्यांना १० वी नंतर ११ वी आणि १२ वी मध्ये फिजिक्स, केमिस्ट्री आणि मॅथ्स (गणित) हे सायन्स स्ट्रीमचे विषय निवडावे लागतील. या क्षेत्रात जाण्यासाठी १२ वी मध्ये चांगले गुण मिळवणे आवश्यक आहे, कारण पुढे देशातील प्रतिष्ठित इंजिनिअरिंग संस्थांमध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी ‘JEE Main’ आणि ‘JEE Advanced’ सारख्या कठीण प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण कराव्या लागतात.
१२ वी उत्तीर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांना ४ वर्षांची B.Tech किंवा B.E ची पदवी मिळवावी लागते. सॅटेलाइटची निर्मिती हे कोणत्याही एका शाखेचे काम नाही, तर यामध्ये अनेक इंजिनिअरिंग क्षेत्रांची गरज भासते. यासाठी एरोस्पेस इंजिनिअरिंग आणि एव्हिओनिक्स इंजिनिअरिंग हे सर्वात प्रमुख कोर्सेस आहेत.
एका GPU च्या शोधाने रचला इतिहास! जगातील सर्वात मोठया टेक कंपनीचे CEO Jensen Huang नेमकं किती शिकलेत?
याशिवाय, इलेक्ट्रॉनिक्स अँड कम्युनिकेशन इंजिनिअरिंग, मेकॅनिकल इंजिनिअरिंग, कॉम्प्युटर सायन्स आणि इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेणारे विद्यार्थी देखील सॅटेलाइटचे विविध भाग, सेन्सर्स आणि सॉफ्टवेअर तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
भारतात अंतराळ आणि सॅटेलाइट तंत्रज्ञानाच्या शिक्षणासाठी ‘इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ स्पेस सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी, तिरुवनंतपुरम’ हा सर्वोत्तम पर्याय आहे. ही संस्था इस्रोची स्वतःची संस्था मानली जाते. येथे JEE Advanced च्या गुणांच्या आधारावर प्रवेश मिळतो आणि शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर थेट इस्रोमध्ये वैज्ञानिक किंवा इंजिनिअर बनण्याची संधी मिळते.
याशिवाय, आयआयटी बॉम्बे (IIT Bombay), आयआयटी मद्रास, आयआयटी कानपूर, आयआयटी खरगपूर आणि पंजाब इंजिनिअरिंग कॉलेजमधूनही एरोस्पेस इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेता येते.
अभ्यास पूर्ण झाल्यानंतर तरुणांकडे ISRO, संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) आणि हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) यांसारख्या सरकारी संस्थांमध्ये वैज्ञानिक किंवा इंजिनिअर बनण्याचा पर्याय असतो. याशिवाय, आता भारतात स्काईरूट एरोस्पेस (Skyroot Aerospace), अग्निकुल कॉसमॉस, पिक्सल (Pixxel) आणि ध्रुव स्पेस यांसारख्या अनेक खाजगी कंपन्या देखील सॅटेलाइट आणि रॉकेट बनवत आहेत, जिथे तरुणांना मोठी मागणी आहे.
Ans: सॅटेलाइट इंजिनिअरिंगच्या क्षेत्रात जाण्यासाठी विद्यार्थ्यांना १० वी नंतर ११ वी आणि १२ वी मध्ये फिजिक्स, केमिस्ट्री आणि मॅथ्स (PCM) हे सायन्स स्ट्रीमचे विषय असणे अनिवार्य आहे.
Ans: भारतीय अंतरिक्ष विज्ञान एवं प्रौद्योगिकी संस्थान (IIST), तिरुवनंतपुरम हे भारतामधील स्पेस आणि सॅटेलाइट तंत्रज्ञानाच्या शिक्षणासाठी सर्वोत्तम संस्थान मानले जाते.
Ans: शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर तरुणांना ISRO, DRDO आणि HAL या सरकारी संस्थांव्यतिरिक्त स्काईरूट एयरोस्पेस, पिक्सल आणि ध्रुव स्पेस यांसारख्या खाजगी स्पेस स्टार्टअप्समध्ये नोकरीच्या मोठ्या संधी मिळतात.