शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
कावीळवर काय आहे घरगुती उपाय (फोटो सौजन्य - Instagram/iStock)
कावीळ हा एक गंभीर यकृताचा आजार आहे ज्यामुळे यकृताचा कर्करोगदेखील होऊ शकतो आणि इतकंच नाही तर कावीळचा वेळीच उपाय न झाल्यास जीवही गमवावा लागू शकतो. डोळे पिवळे पडण्याचा हा एकमेव आजार नाही. आयुर्वेदानुसार, हा एक आजार आहे जो शरीराच्या आत खोलवर असमतोल झाल्यामुळे होतो ज्यामध्ये संपूर्ण रक्त अशुद्ध होते. याला पित्त दोष म्हणतात. तर आधुनिक वैद्यकशास्त्रात, कावीळवरील उपचार बहुतेकदा लक्षणांवर केंद्रित असतात. जसे की बिलीरुबिनची पातळी कमी करणे.
परंतु आयुर्वेद शरीराची मूळ कारणे समजून घेऊन त्याचे नैसर्गिक संतुलन पुनर्संचयित करण्यावर भर देतो. आयुर्वेदात कावीळला कमला म्हणतात. याला पित्तज नानात्मज विकार असे म्हणतात. म्हणजेच, पित्त विकार वाढल्याने होणारा आजार. हा रक्ताशी संबंधित आजार देखील मानला जातो. आयुर्वेदानुसार, जेव्हा रक्त अशुद्ध होते तेव्हा कावीळ होते. आचार्य चरक यांनी महाभारतात याला पांडुरोग म्हटले आहे कारण हा आजार युधिष्ठिराच्या वडिलांना झाला होता.
आयुर्वेदानुसार कावीळचे कारण
कावीळ होण्याचं कारण नेमकं काय आहे
टीओआयच्या वृत्तानुसार, एका आयुर्वेदिक तज्ज्ञाने म्हटले आहे की आयुर्वेदात कावीळचे तपशीलवार विश्लेषण केले गेले आहे. या आजारात, यकृत आणि प्लीहा आणि रक्तवाहिन्यांच्या शिरा प्रमुख भूमिका बजावतात. कावीळ होण्याच्या कारणांसाठी वाईट जीवनशैली आणि मानसिक ताण जबाबदार मानले जातात.
या आजारात यकृत आणि प्लीहामध्ये खराब पित्त वाढते ज्यामुळे चयापचय बिघडू लागते. यामुळे त्वचा आणि डोळे पिवळे होतात, भूक कमी लागते, सतत थकवा जाणवतो, अन्न पचत नाही आणि जास्त तापदेखील येऊ शकतो.
वर्षानुवर्ष पोटात सडलेली घाण होईल त्वरीत साफ, बाबा रामदेव यांनी सांगितले 5 जादुई उपाय!
बाबा रामदेव यांनी दिला उपाय
बाबा रामदेव यांनी दिला रामबाण उपाय
बाबा रामदेव आणि आचार्य बालकृष्ण यांनी ‘होलिस्टिक हेल्थ: लॉज अँड फॅक्ट्स’ या पुस्तकात कावीळवरील उपचार स्पष्ट केले आहेत. त्यांनी कावीळवरील मुख्य उपचार म्हणून शुद्धीकरणाचे वर्णन केले आहे. विरेचन कर्म ही आयुर्वेदाची एक पद्धत आहे जी पंचकर्मावर आधारित आहे. या प्रक्रियेद्वारे, यकृत आणि आतड्यांद्वारे शरीरातून अतिरिक्त पित्त दोष काढून टाकला जातो. यामुळे पित्त नलिकांवरील दाब कमी होतो आणि यकृताचे सामान्य कार्य पूर्ववत होते.
कोणत्या औषधी वनस्पती वापराव्यात
आयुर्वेदात शुद्धीकरणाबरोबरच अनेक औषधे आणि औषधी वनस्पतींचाही उल्लेख आहे. त्यात त्रिवृत, त्रिफळा, त्रिकतु (सुके आले, काळी मिरी, लांब मिरी) इत्यादींचा समावेश आहे जे पचनसंस्थेचे शुद्धीकरण करतात आणि पित्त नियंत्रित करतात. याशिवाय, त्रिफळा, गिलॉय, दारुहरिद्रा आणि काळी मिरी यांचा काढा मधात घालून सेवन करण्याचा सल्ला दिला जातो. हे यकृताचे कार्य सामान्य करते आणि पित्त चयापचय सुधारते.
गूळ किंवा साखरेसोबत त्रिभांडई मिसळून घेतल्याने पित्त संतुलित होण्यास मदत होते. पर्यायीरित्या, सुके आले आणि गुळाचे मिश्रणदेखील जळजळ कमी करण्यास मदत करते. पुस्तकानुसार, हरिताकी, विभीताकी, आमलकी आणि कडुनिंब यासारख्या चार प्रमुख औषधी वनस्पती यकृताचे पुनरुज्जीवन करण्यास आणि रक्त शुद्ध करण्यास मदत करतात.
टीप – हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी लिहिण्यात आला असून कोणत्याही प्रकारच्या उपचाराचा दावा यामध्ये करण्यात आलेला नाही. कोणताही उपाय करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि त्यांच्या सल्ल्यानुसारच योग्य बदलानुसार वापर करावा.
