Cervical Cancer: गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग आणि लैंगिक आरोग्य, गैरसमज टाळा; आरोग्याचा मार्ग निवडा!

बरेचदा गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग आणि लैंगिक आरोग्य याचा संबंध लावला जातो. अनेकदा याविषयी चुकीचे गैरसमज असतात, नक्की कोणते गैरसमज आहेत आणि चांगल्या आरोग्यासाठी काय करावे जाणून घ्या

• सर्व्हायकल कॅन्सर आणि लैंगिक आरोग्याचा काय संबंध 
• काय आहे गैरसमज 
• गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोगाबाबत महत्त्वाची माहिती 

गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग हा महिलांच्या आरोग्यासाठी असणारा एक सर्वात मोठा धोका आहे. तपासणीच्या नवीन पद्धती आणि लसीकरण क्षेत्रात झालेल्या प्रगतीनंतरही, गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाच्या बाबतीत अद्यापही ‘HPV’ लसीकरण, लैंगिक संसर्गजन्य आजार आणि प्रतिबंधात्मक तपासणीबाबतच्या चुकीच्या माहितीचा किंवा गैरसमजांचा प्रभाव दिसून येतो. त्यामुळे महिलांचे आरोग्य सुरक्षित ठेवण्यासाठी आणि या आजाराशी संबंधित समाजात मानले जाणारे कलंक कमी करण्यासाठी गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगाशी निगडित तथ्ये आणि गैरसमज समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. डॉ बंदिता सिन्हा, कन्सल्टन्ट, ऑब्स्टेट्रिक्स अँड गायनॅकोलॉजी, कोकिलाबेन धीरूभाई अंबानी हॉस्पिटल, नवी मुंबई यांनी अधिक माहिती दिली आहे. 

गैरसमज १: “गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग दुर्मिळ आहे, त्यामुळे मला तो होण्याची भीती बाळगण्याची गरज नाही.”

सत्य: गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग हा जगभरातील महिलांमध्ये सर्वात जास्त प्रमाणात आढळणाऱ्या कर्करोगांपैकी एक आहे. पॅप टेस्ट, एचपीव्ही टेस्टिंग आणि एचपीव्ही लसीकरणाच्या वाढत्या वापरामुळे या कर्करोगाच्या रुग्णांच्या संख्येत घट झाली आहे, ही सकारात्मक बाब आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या २०२६ च्या अहवालानुसार, लवकर निदानामुळे या आजारावर यशस्वी उपचार शक्य आहेत. तथापि, हा धोका पूर्णपणे टाळण्यासाठी महिलांनी सातत्याने याबद्दल जागरूक राहणे, इतरांना जागरूक करणे आणि प्रतिबंधात्मक तपासणी मोहिमांमध्ये सहभागी होणे आवश्यक आहे. यामुळे कर्करोगाचा प्रतिबंध करता येतो किंवा सुरुवातीच्या टप्प्यातच त्याचे निदान होऊन जीव वाचवता येतो.

Cervical cancer: गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग रोखण्यासाठी ‘HPV’ लसीचे सुरक्षा कवच, कसे होते स्क्रिनिंग

गैरसमज २: “गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग केवळ अशाच महिलांना होतो ज्यांचे अनेकांसोबत लैंगिक संबंध असतात.”

सत्य: गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाची लागण होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे ‘ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरस’ या अतिधोकादायक प्रकारच्या विषाणूंचा संसर्ग दीर्घकाळ राहणे हे आहे. एचपीव्ही हा अत्यंत सामान्य विषाणू असून तो कोणत्याही प्रकारच्या लैंगिक संबंधांतून (उदा. ओरल किंवा अ‍ॅनल सेक्स) किंवा गुप्तांगांच्या स्पर्शाद्वारे एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे सहज पसरू शकतो. ज्यांचे अनेक लैंगिक जोडीदार असतात अशा महिलांमध्ये संसर्गाची शक्यता वाढते, हे जरी खरे असले तरी हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, केवळ जोडीदारांची संख्या महत्त्वाची नसून, विषाणूशी झालेला संपर्क आणि त्या विषाणूला शरीरातून बाहेर काढण्याची तुमच्या रोगप्रतिकारक शक्तीची क्षमता यावर कर्करोग होणे अवलंबून असते.  

गैरसमज ३: “एचपीव्ही संसर्गाची लक्षणे दिसून येतातच, त्यामुळे मला संसर्ग झाला तर ते लगेच समजेल.” 

सत्य: बहुतेक ‘एचपीव्ही’ संसर्गांची कोणतीही लक्षणे दिसून येत नाहीत आणि बऱ्याचदा तो शरीरात असल्याचे लक्षातही येत नाही. अनेक प्रकरणांमध्ये, शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती नैसर्गिकरित्या या विषाणूला नष्ट करते. मात्र, जर अतिधोकादायक एचपीव्ही विषाणूचा संसर्ग शरीरात दीर्घकाळ राहिला, तर त्यामुळे गर्भाशय मुखाच्या पेशींमध्ये कर्करोगपूर्व बदल होऊ शकतात. वेळेत निदान न झाल्यास याचे रूपांतर कर्करोगात होऊ शकते. म्हणूनच, कोणतीही लक्षणे नसतानाही पॅप स्मीअर आणि एचपीव्ही टेस्ट सारख्या प्रतिबंधात्मक चाचण्या नियमितपणे करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

गैरसमज ४: “एचपीव्ही लसीकरणामुळे तरुण वयात लैंगिक संबंध ठेवण्यास प्रोत्साहन मिळते.”

सत्य: संशोधनानुसार असा कोणताही पुरावा आढळलेला नाही की, एचपीव्ही लस घेतल्यामुळे मुलांमध्ये लवकर किंवा असुरक्षित लैंगिक वर्तनाला प्रोत्साहन मिळते. ही लस एक प्रतिबंधात्मक उपाय आहे, जी विषाणूच्या संपर्कात येण्यापूर्वी घेणे सर्वात प्रभावी ठरते. म्हणूनच, ही लस ९ ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांना देण्याची शिफारस केली जाते. तरीही, वयाने मोठ्या असलेल्या आणि लैंगिकदृष्ट्या सक्रिय असलेल्या व्यक्तींसाठी देखील ही लस फायदेशीर ठरते. ही लस गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगास कारणीभूत ठरणाऱ्या मुख्य अतिधोकादायक एचपीव्ही विषाणूंपासून संरक्षण देते.  

गैरसमज ५: “जर मी लसीकरण केले असेल, तर मला तपासणीची गरज नाही.”

सत्य: एचपीव्ही लसीमुळे या विषाणूचा संसर्ग होण्याचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होतो, परंतु तो पूर्णपणे नष्ट होत नाही. ही लस गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगासाठी कारणीभूत असलेल्या सर्वच विषाणूंच्या प्रकारांपासून संरक्षण देऊ शकत नाही. तसेच, एचपीव्ही व्यतिरिक्त इतर काही अत्यंत दुर्मिळ कारणांमुळेही कर्करोग उद्भवू शकतो. त्यामुळे, लसीकरण झाले असले तरीही, संपूर्ण सुरक्षिततेसाठी नियमितपणे पॅप स्मीअर किंवा एचपीव्ही तपासणी करत राहणे आवश्यक आहे.  

महिलांमध्ये का वाढतंय Cervical Cancer चे प्रमाण? गर्भाशयमुखाचा कॅन्सर होण्यास कारणीभूत ठरतात ‘या’ चुकीच्या सवयी

गैरसमज ६: “गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगाचा लैंगिक आरोग्याशी कोणताही संबंध नाही.”

सत्य: लैंगिक आरोग्य आणि गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग यांचा एकमेकांशी खूप जवळचा संबंध आहे. याचे मुख्य कारण असे की, या कर्करोगाला कारणीभूत असलेला ‘एचपीव्ही’ हा विषाणू प्रामुख्याने लैंगिक संबंधांतून पसरतो. याबाबतचे सामाजिक कलंक दूर करण्यासाठी आणि प्रतिबंधात्मक उपायांना प्रोत्साहन देण्यासाठी एचपीव्ही, सुरक्षित शरीरसंबंध, लसीकरण आणि नियमित तपासणी या विषयांचा समावेश लैंगिक आरोग्य शिक्षणामध्ये असणे अत्यंत आवश्यक आहे.

गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाच्या प्रतिबंधासाठी जनजागृती, लसीकरण आणि तपासणी या त्रिसूत्रीची आवश्यकता असते. गैरसमज दूर केल्यामुळे महिलांना आरोग्याविषयी अधिक चांगले निर्णय घेणे, वेळेवर वैद्यकीय सल्ला घेणे आणि लैंगिक आरोग्याशी संबंधित सामाजिक कलंक किंवा संकोच दूर करणे शक्य होते. लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करून आणि गैरसमजुतींचे निराकरण करून, आपण असे जग निर्माण करू शकू जिथे गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगावर उपचार तर होतीलच शिवाय त्याला मोठ्या प्रमाणावर प्रतिबंध देखील घातला जाईल.