गुडघा शस्त्रक्रिया करण्याची वेळ आली, हे कसे ओळखाल?

Knee Surgery: वयानुसार गुडघेदुखी वाढत जाते. मात्र गुडघे दुखणे आणि गुडघ्यामध्ये त्रास असून त्यावर शस्त्रक्रियाच करावी लागणार आहे हे तुम्हाला नक्की कसे कळणार? हाडांची झीज होऊन गुडघ्याच्या समस्या होतात. पण आता शस्त्रक्रिया केल्याशिवाय पर्याय नाही हे कसे ओळखायचे हे तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.

हल्ली बऱ्याच व्यक्ती गुडघ्याच्या समस्येने त्रस्त आहे. जसजसे वय वाढते तसतसे हाडांची झीज होते आणि गुडघेदुखीची समस्या उद्भवते. गुडघ्यात तीव्र वेदना होणे, चालता न येणे, दैनंदिन कार्यात अडथळे येतात. अशावेळी गुडघ्याची शस्त्रक्रिया करावी लागेल की काय? अशी भीती प्रत्येकाला वाटते. गुडघा प्रत्यारोपण करण्याची ही योग्य वेळ आहे का? गुडघा प्रत्यारोपण कधी करावं आणि त्याची लक्षणे कोणती?, हे या लेखातून समजून घेऊया. 

डॉ. आशिष अरबट, ऑर्थोपेडिक आणि जॉइंट रिप्लेसमेंट सर्जन, जहांगीर मल्टीस्पेशालिटी हॉस्पिटल्स, पुणे यांनी याबाबत अधिक महत्त्वाची माहिती आपल्या वाचकांना दिली आहे. यासाठी नक्की काय लक्षणे असतात आणि सामान्यतः हे कसे ओळखता येते हे आपण जाणून घेऊया (फोटो सौजन्य – iStock) 

कधी होते गुडघेदुखी?

जसजसे वय वाढत जाते तसतसे गुडघेदुखी वाढत जाते. सध्या 40 वर्षाखालील व्यक्ती मोठ्या संख्येने गुडघेदुखीने त्रस्त आहेत. गुडघेदुखीच्या प्रमुख कारणांमध्ये ऑस्टियोआर्थरायटिस, आनुवंशिकता, तणाव, लठ्ठपणा आणि दुखापत यांचा समावेश आहे. फ्लॅट फूटसारख्या समस्येमुळे देखील गुडघ्याच्या सांध्यावर जास्त ताण येऊ शकतो, धावणे किंवा दीर्घकाळ बसणे यासारख्या क्रियेनंतर अस्वस्थता वाटू लागते. 

सांध्यावर वारंवार येणाऱ्या ताणामुळे खेळाडूंमध्ये गुडघेदुखीचे प्रमाण वाढते. वेदना असह्य होतात आणि एखाद्याला उभे राहणे, चालणे किंवा इतर क्रिया करणे कठीण होते. गुडघेदुखीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी अनेकदा गुडघा बदलण्याची शस्त्रक्रिया केली जाते.

हेदेखील वाचा – गुडघेदुखी आणि सांधेदुखी असल्यास करा हे घरगुती उपाय

गुडघ्याची शस्त्रक्रिया म्हणजे काय?

गुडघा बदलण्याच्या शस्त्रक्रियेदरम्यान, तुमच्या गुडघ्याचा एक भाग किंवा संपूर्ण भाग बदलण्यासाठी धातू किंवा प्लास्टिकपासून बनविलेले कृत्रिम सांधे रोपण केले जातात. जरी या शस्त्रक्रियेसाठी पुनर्प्राप्ती वेळ आवश्यक असला, तरीही ते आवश्यक आराम प्रदान करू शकते जे सहसा दिर्घकाळ टिकते. 

तथापि, जोपर्यंत तुम्हाला तीव्र वेदना होत नाही तोपर्यंत या शस्त्रक्रियेची शिफारस केली जात नाही. जेव्हा पारंपरिक उपचार अयशस्वी होतात, तेव्हा एखाद्याला गुडघा बदलण्याची शस्त्रक्रिया करावी लागते. खाली काही लक्षणे सांगितली आहेत जी गुडघे प्रत्यारोपण शस्त्रक्रियेची आवश्यकता असल्याचे संकेत देतात.

हेदेखील वाचा – गुडघेदुखी होईल आता छुमंतर एकच पदार्थ पाण्यात उकळून प्या, वेदनेला म्हणा बाय

या संकेतांकडे लक्ष द्या

• सतत अस्वस्थता आणि वेदना: तुम्हाला चालताना, व्यायाम करताना, उभे असताना, बसताना, पायऱ्या चढताना किंवा रात्री झोपताना वेदना होत असल्यास गुडघा बदलण्याची वेळ येऊ शकते. हे दुखणे तुमच्या हालचालीत अडथळा आणू शकते आणि तुमची झोपेच्या वेळापत्रकात व्यत्यय आणू शकते. जेव्हा बाहेर दमट हवामान असते तेव्हा तुम्हाला तुमच्या गुडघ्यांमध्ये सूज आणि स्नायुंमध्ये ताठरता येऊ शकते. इतकेच नाही तर तुमच्या सांध्यातील हाडे एकमेकांवर घासल्यामुळे त्यांची झीज होऊ शकते. गुडघा बदलण्याची शस्त्रक्रिया ही अस्वस्थता कमी करण्यास मदत करू शकते
• गुडघ्याच्या सांध्यातील विकृती ही गंभीर अस्वस्थतेमुळे होऊ शकते. तुम्हाला त्रासदायक वेदना होत असल्यास, संधिवाताने तुमचे पाय आतील किंवा बाहेरील बाजूने वाकलेले तुम्ही पाहू शकता. ही स्थिती जसजशी पुढे सरकते तसतसे गुडघा वाकलेला दिसू शकतो. ज्या प्रकरणांमध्ये ही विकृती सतत वाढत राहते त्यांच्यासाठी गुडघे प्रत्यारोपण हा एक चांगला पर्याय आहे
• हालचालींवर मर्यादा येणे: जसजसे वय वाढेल, तसतसे सांध्यांमधील लवचिकता कमी झाल्याचे लक्षात येईल, ज्यामुळे हालचालीवर मर्यादा येऊ शकतात. तुमच्या हालचाल करण्याच्या क्षमतेला बाधा आणणारा गुडघ्यामधील ताठरपणा अंतर्निहित समस्या दर्शवू शकतो. सायकल चालवणे किंवा व्यायाम करणे हे तुमच्यासाठी एक काम आहे किंवा एखादी वस्तू उचलताना तुम्हाला खाली वाकता येत नसेल तर तुम्हाला गुडघा प्रत्यारोपण शस्त्रक्रियेची आवश्यकता भासते
• गुडघ्यांना सूज: जर जास्त काळ औषधोपचार किंवा फिजिओ थेरपी घेतल्यानंतरही गुडघ्यांना सूज येत असेल तर तुम्हाला शस्त्रक्रिया करण्याचा सल्ला दिला जाईल
• सततच्या गुडघेदुखीमुळे झोप न लागणे
• गुडघेदुखीमुळे तुमच्या रात्रीच्या झोपेवर परिणाम होत असल्यास सर्जन शस्त्रक्रियेचा पर्याय सुचवू शकतात