Antarctica Blood Falls : अंटार्टिकाच्या सफेद बर्फातून वाहणाऱ्या त्या लाल पाण्याचे रहस्य काय?

अंटार्कटिकातील टेलर ग्लेशियरमधून वाहणारा ‘ब्लड फॉल्स’ हा झरा रक्तासारखा लाल दिसतो. खारट पाण्यातील लोखंड ऑक्सिडाइज झाल्यामुळे हा अद्भुत नजारा निर्माण होतो.

• अंटार्कटिकातील टेलर ग्लेशियरमधून वाहणारा हा झरा लोखंडाच्या ऑक्सिडेशनमुळे गडद लाल दिसतो, म्हणून त्याला ब्लड फॉल्स म्हणतात.
• या झऱ्याचा उगम ग्लेशियरखालील सुमारे २० लाख वर्षे जुने, अत्यंत खारट आणि न गोठणारे सरोवर आहे.
• सूर्यप्रकाश आणि ऑक्सिजन नसतानाही येथे सूक्ष्मजीव अस्तित्वात असून, ते लोखंड आणि सल्फेटवर आधारित जीवनचक्र चालवतात.

अंटार्कटिकाच्या असह्य थंडीमध्ये, चारही बाजूंनी पसरलेल्या पांढऱ्याशुभ्र बर्फाच्या दुनियेत एक असे दृश्य आहे, जे पाहून कुणाच्याही अंगावर काटा येईल. मॅकमर्डो ड्राय व्हॅलीजमधील टेलर ग्लेशियरमधून खाली कोसळणारा एक झरा अगदी रक्तासारखा गडद लाल दिसतो. या विलक्षण दृश्यामुळेच या झऱ्याला ‘ब्लड फॉल्स’ (Blood Falls) असे नाव देण्यात आले आहे. हा झरा नेमका लाल का दिसतो, याचे गूढ अनेक वर्षे शास्त्रज्ञांसाठी कोडेच होते. मात्र आधुनिक संशोधनामुळे आता या रहस्यावरून पडदा उघडला आहे. चला जाणून घेऊया या अद्भुत झऱ्यामागची कहाणी.

National Tourism Day 2026: प्रवासात तणाव येतोय? फॉलो करा या 5 स्मार्ट टिप्स आणि सहलीला बनवा लाइफस्टाईल

या विचित्र झऱ्याचा शोध कसा लागला?

सन 1911 मध्ये ऑस्ट्रेलियन भूशास्त्रज्ञ थॉमस ग्रिफिथ टेलर यांनी हा झरा सर्वप्रथम पाहिला. बर्फाच्या पांढऱ्या चादरीवरून वाहणारा लालसर प्रवाह पाहून सर्वजण थक्क झाले. सुरुवातीला अनेक वैज्ञानिकांना वाटले की पाण्याचा रंग लाल शेवाळामुळे (algae) बदलत असावा. पण पुढील संशोधनातून सत्य काही वेगळेच असल्याचे समोर आले.

रक्तासारख्या लाल रंगामागचे खरे कारण

शास्त्रज्ञांच्या अभ्यासानुसार, ब्लड फॉल्सचा उगम टेलर ग्लेशियरच्या खाली लपलेल्या एका अतिप्राचीन खाऱ्या सरोवरातून होतो. हे सरोवर सुमारे २० लाख वर्षांपासून पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून पूर्णपणे वेगळे आहे. सूर्यप्रकाश आणि ऑक्सिजनशिवाय अस्तित्वात असलेले हे पाणी अत्यंत खारट असल्याने, अंटार्कटिकाच्या कडाक्याच्या थंडीतही गोठत नाही.

जेव्हा हे खारट पाणी ग्लेशियरमधील भेगांमधून बाहेर येते आणि बाहेरील वातावरणातील ऑक्सिजनच्या संपर्कात येते, तेव्हा त्यातील लोखंड (आयरन) ऑक्सिडाइज होते. ही प्रक्रिया लोखंडाला गंज लागण्यासारखीच असते. त्यामुळे पाण्याचा रंग गडद लाल होतो आणि बर्फावर वाहताना ते रक्तासारखे दिसते.

ऑक्सिजनशिवायही इथे जीवन संभवते

ब्लड फॉल्सशी संबंधित सर्वात आश्चर्यकारक बाब म्हणजे या सरोवरात जीवन अस्तित्वात आहे. सूर्यप्रकाश आणि ऑक्सिजन नसतानाही येथे सूक्ष्मजीव टिकून आहेत. हे सूक्ष्मजीव लोखंड आणि सल्फेटचा उपयोग करून आपले जीवनचक्र चालवतात. शास्त्रज्ञांच्या मते, अंटार्कटिकाच्या अशा अंधाऱ्या आणि गोठलेल्या भागात जर जीवन शक्य असेल, तर भविष्यात इतर थंड ग्रहांवर किंवा चंद्रांवरही जीवन असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

कोकोनट आयलंड कुठे आहे माहिती आहे का? निसर्गाने नटलेल्या या ठिकाणाला नक्की भेट द्या

आपण हा झरा प्रत्यक्ष पाहू शकतो का?

ब्लड फॉल्स निसर्गाचा एक अद्भुत चमत्कार असला, तरी तो अंटार्कटिकाच्या मुख्य पर्यटन मार्गावर नाही. त्यामुळे सामान्य पर्यटकांसाठी तिथे पोहोचणे जवळजवळ अशक्य आहे. केवळ वैज्ञानिक संशोधनासाठीच तज्ज्ञांना या ठिकाणी जाण्याची परवानगी दिली जाते. आपल्यासाठी मात्र या ‘खूनी’ झऱ्याचे दर्शन फोटो आणि व्हिडिओपुरतेच मर्यादित आहे. निसर्गाने निर्माण केलेल्या या रहस्यमय झऱ्याने आजही शास्त्रज्ञांना आणि जगाला थक्क करून सोडले आहे. बर्फाच्या साम्राज्यात वाहणारे हे लाल पाणी अंटार्कटिकाच्या गूढतेला आणखीच गहिरे करते.