रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य-pinterest
दिवाळीतील लक्ष्मीपूजन हा धन, समृद्धी आणि सुख-शांतीचा उत्सव मानला जातो. या दिवशी देवी लक्ष्मी आणि भगवान गणेशाची पूजा करण्यासोबतच अनेक घरांमध्ये गोमती चक्र आणि कवड्याही पूजेत ठेवल्या जातात. काही जण या वस्तू तिजोरीत किंवा धन ठेवण्याच्या ठिकाणीही ठेवतात. गोमती चक्र आणि कवड्यांचा देवी लक्ष्मीशी काय संबंध आहे? लक्ष्मीपूजनात त्या ठेवण्यामागे नेमकी कोणती धार्मिक श्रद्धा आहे? जाणून घेऊया.
गोमती चक्र हे समुद्रातून मिळणारे नैसर्गिक कवचासारखे दिसणारे एक लहान गोलाकार शंखवर्गीय कवच आहे. त्याच्या एका बाजूला चक्रासारखी गोलाकार रचना दिसते. त्यामुळे त्याला गोमती चक्र असे म्हणतात. धार्मिक मान्यतेनुसार, गोमती चक्राचा संबंध भगवान विष्णूच्या सुदर्शन चक्राशी जोडला जातो. त्यामुळे ते शुभ आणि मंगलकारी मानले जाते.
धार्मिक श्रद्धेनुसार, गोमती चक्र घरात ठेवल्याने सुख-समृद्धी नांदते आणि आर्थिक अडचणी दूर होतात, असे मानले जाते. लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी गोमती चक्र देवी लक्ष्मीच्या चरणी ठेवून त्याची पूजा केली जाते. काही कुटुंबांमध्ये पूजेनंतर हे चक्र तिजोरीत किंवा पैशांच्या कपाटात ठेवण्याची परंपरा आहे. यामुळे घरात धनधान्याची भरभराट होते, अशी श्रद्धा आहे.
कवड्या म्हणजे समुद्रातून मिळणाऱ्या लहान शंखासारख्या कवचयुक्त वस्तू. जुन्या काळात काही ठिकाणी कवड्यांचा वापर देवाणघेवाणीसाठी केला जात असे. त्यामुळे त्यांचा संबंध धन आणि आर्थिक व्यवहारांशी जोडला गेला. धार्मिक परंपरेत कवड्या देवी लक्ष्मीचे प्रतीक मानल्या जातात. लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी पिवळ्या किंवा पांढऱ्या कवड्या देवीसमोर ठेवल्या जातात. काही घरांमध्ये त्यांना हळद-कुंकू लावून पूजण्याची पद्धत आहे.
कवड्यांचे वेगवेगळे रंग शुभ मानले जातात. पिवळ्या कवड्यांचा संबंध धन आणि समृद्धीशी जोडला जातो, तर पांढऱ्या कवड्या शुद्धता आणि मांगल्याचे प्रतीक मानल्या जातात. काही धार्मिक परंपरांमध्ये लाल कपड्यात कवड्या बांधून त्या तिजोरीत ठेवल्या जातात. यामुळे घरात आर्थिक स्थैर्य राहते, अशी श्रद्धा आहे.
लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी गोमती चक्र आणि कवड्या एकत्र ठेवण्यामागे धनप्राप्ती, आर्थिक भरभराट आणि घरातील सुख-समृद्धीची धार्मिक भावना आहे. गोमती चक्राला भगवान विष्णूच्या सुदर्शन चक्राचे प्रतीक मानले जाते, तर कवड्यांचा संबंध देवी लक्ष्मीशी जोडला जातो. त्यामुळे या दोन्ही वस्तू एकत्र पूजल्याने लक्ष्मी-नारायणाची कृपा राहते, अशी काही भाविकांची श्रद्धा आहे.
लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी पूजेची जागा स्वच्छ करून घ्यावी.
गोमती चक्र आणि कवड्या स्वच्छ पाण्याने पुसून घ्याव्यात.
पूजेच्या ताटात किंवा लाल कपड्यावर त्या ठेवाव्यात.
त्यांना हळद-कुंकू आणि अक्षता अर्पण कराव्यात.
देवी लक्ष्मीची पूजा करून फुले आणि नैवेद्य अर्पण करावा.
पूजा झाल्यानंतर काही परंपरांनुसार गोमती चक्र आणि कवड्या तिजोरीत किंवा धन ठेवण्याच्या जागी ठेवतात.
वास्तुशास्त्र आणि धार्मिक मान्यतेनुसार, गोमती चक्र आणि कवड्या तिजोरीत ठेवल्याने घरात धन टिकून राहते, आर्थिक अडचणी कमी होतात आणि समृद्धी येते, अशी श्रद्धा आहे. मात्र, या गोष्टी धार्मिक समजुतींचा भाग आहेत. त्यांना आर्थिक लाभाची वैज्ञानिक हमी समजू नये.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी गोमती चक्र आणि कवड्या ठेवण्याची धार्मिक परंपरा आहे. या दोन्ही वस्तूंचा संबंध धन, सुख आणि समृद्धीशी जोडला जातो.
Ans: धार्मिक मान्यतेनुसार गोमती चक्राला भगवान विष्णूंच्या सुदर्शन चक्राचे प्रतीक मानले जाते. ते पूजेत ठेवल्याने घरात सुख-समृद्धी नांदते, अशी श्रद्धा आहे.
Ans: गोमती चक्र आणि कवड्या स्वच्छ करून पूजेच्या ताटात किंवा लाल कापडावर ठेवाव्यात. त्यांना हळद-कुंकू, अक्षता आणि फुले अर्पण करून देवी लक्ष्मीची पूजा करावी.
