फोटो सौजन्य- pinterest
गंगा दशहरा हा हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि श्रद्धेचा सण मानला जातो. ज्येष्ठ महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील दशमी तिथीला हा उत्सव साजरा केला जातो. या दिवशी स्वर्गातून पृथ्वीवर आणि पृथ्वीवरून पाताळात देवी गंगेचे अवतरण झाले, अशी पौराणिक मान्यता आहे. त्यामुळे या दिवसाला “गंगा अवतरण दिन” असेही म्हटले जाते.
“दशहरा” या शब्दाचा अर्थ “दहा पापांचा नाश करणारा” असा होतो. गंगा स्नान, दान, जप, तप आणि पूजन केल्याने मनुष्याचे दहा प्रकारचे पाप नष्ट होतात, अशी श्रद्धा आहे. त्यामुळे या दिवसाला विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
गंगा दशहरा (गंगा दसरा) हा पवित्र सण सोमवार, २५ मे रोजी आहे. पंचांगानुसार, ज्येष्ठ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील दशमी तिथीची सुरुवात होते. यामध्ये पुण्य स्नानाचा मुहूर्त २५ मे रोजी सूर्योदयापासून ते २६ मे रोजी पहाटेपर्यंत गंगेत स्नान करणे आणि दानधर्म करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
भगीरथ राजा सगर यांनी अश्वमेध यज्ञ केला होता. त्या यज्ञातील घोडा हरवल्याने सगरराजांच्या साठ हजार पुत्रांनी पृथ्वी खोदून शोध सुरू केला. शेवटी त्यांना घोडा कपिल मुनी यांच्या आश्रमात दिसला. संशयामुळे त्यांनी कपिल मुनींचा अपमान केला. त्यामुळे क्रोधित होऊन कपिल मुनींनी आपल्या तपशक्तीने त्या सर्वांना भस्म केले. या आत्म्यांच्या मुक्तीसाठी अनेक पिढ्यांनी तप केले. अखेर राजा भगीरथ यांनी कठोर तपश्चर्या करून देवी गंगेला पृथ्वीवर आणण्याची विनंती केली. गंगेचा प्रचंड वेग पृथ्वी सहन करू शकणार नाही म्हणून भगवान शिव यांनी आपल्या जटांमध्ये गंगेला धारण केले आणि नंतर पृथ्वीवर सोडले. अशा प्रकारे गंगेचे अवतरण झाले आणि सगरपुत्रांना मोक्ष प्राप्त झाला. याच घटनेच्या स्मरणार्थ गंगा दशहरा साजरा केला जातो.
पापक्षालनाचा दिवस गंगा स्नान केल्याने शरीर आणि मन शुद्ध होते, अशी श्रद्धा आहे. या दिवशी गंगेच्या पाण्यात स्नान केल्याने दहा प्रकारची पापे नष्ट होतात असे धर्मग्रंथांमध्ये सांगितले आहे.
गंगाजलाला हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र मानले जाते. मृत्यूनंतर आत्म्याला मोक्ष मिळावा म्हणून गंगाजलाचा उपयोग केला जातो.
या दिवशी अन्नदान, वस्त्रदान, जलदान, तांदूळ, गहू, फळे आणि पंखे दान करण्याची परंपरा आहे. यामुळे पुण्य प्राप्त होते असे मानले जाते.
गंगेचे अवतरण भगवान शिवांच्या कृपेने झाले असल्यामुळे शिवपूजेलाही विशेष महत्त्व असते.
पवित्र नद्यांमध्ये स्नान
गंगा आरती
गंगामातेची पूजा
शिवलिंग अभिषेक
मंत्रजप आणि गंगास्तोत्र पठण
दीपदान
दानधर्म
अनेक भाविक या दिवशी “ॐ नमः शिवाय” आणि “गंगे च यमुने चैव” या मंत्रांचा जप करतात.
वाराणसी
गंगा दशहराचा सर्वात भव्य उत्सव वाराणसी येथे पाहायला मिळतो. दशाश्वमेध घाटावर भव्य गंगा आरती केली जाते. लाखो भाविक गंगास्नानासाठी येथे येतात.
हर की पौडी येथे गंगा स्नानासाठी प्रचंड गर्दी होते. गंगेला फुले आणि दिवे अर्पण करण्याची परंपरा येथे विशेष प्रसिद्ध आहे.
गंगा, यमुना आणि सरस्वतीच्या त्रिवेणी संगमावर स्नान करण्याला अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते.
येथे साधू-संतांच्या उपस्थितीत धार्मिक कार्यक्रम, भजन आणि गंगा पूजन केले जाते.
गंगेच्या काठावरील शहरांमध्येही हा उत्सव मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो.
गंगा नदी ही केवळ नदी नसून भारतीय संस्कृतीची जीवनवाहिनी मानली जाते. गंगा म्हणजे श्रद्धा, शुद्धता आणि मोक्षाचे प्रतीक आहे. अनेक संत, ऋषी आणि भक्तांनी गंगेचे महात्म्य आपल्या ग्रंथांत वर्णिले आहे. रामचरितमानस, महाभारत आणि विविध पुराणांमध्ये गंगेचे महत्त्व वर्णिलेले आढळते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: गंगा दशहरा हा हिंदू धर्मातील पवित्र सण असून या दिवशी गंगा माता पृथ्वीवर अवतरल्या अशी श्रद्धा आहे.
Ans: अन्नदान, वस्त्रदान आणि गरजूंना मदत करणे अत्यंत पुण्यदायी मानले जाते.
Ans: “ॐ नमः शिवाय” आणि गंगा स्तोत्र किंवा गंगा मंत्रांचा जप केला जातो.
.png "Videos"){kind=small}
