शनिवार, 26 सप्टेंबर 2026
फोटो सौजन्य- istock
घराची स्वच्छता ही केवळ आरोग्यासाठीच नव्हे, तर धार्मिक परंपरांमध्येही महत्त्वाची मानली जाते. हिंदू धर्मातील अनेक श्रद्धेनुसार सकाळच्या वेळी घर झाडणे आणि स्वच्छता करणे शुभ मानले जाते, तर सूर्यास्तानंतर घरातील केर काढणे टाळण्याची परंपरा आहे. यामागे धनदेवता लक्ष्मी, घरातील सकारात्मक ऊर्जा आणि पूर्वजांशी संबंधित काही धार्मिक समजुती असल्याचे सांगितले जाते.
गरुडपुराणानुसार मृत्यूनंतरचे संस्कार, दानधर्म आणि आचार-विचार याबाबत विविध नियमांचा उल्लेख आढळतो. मात्र, आज प्रचलित असलेली ‘सूर्यास्तानंतर केर काढू नये’ ही प्रथा गरुडपुराणात शब्दशः दिलेली आहे, असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही.
पूर्वीच्या काळात घरांमध्ये आजच्याप्रमाणे पुरेसा कृत्रिम प्रकाश उपलब्ध नव्हता. त्यामुळे सूर्यास्तानंतर झाडताना मौल्यवान वस्तू, धान्य किंवा घरातील एखादी लहान वस्तू केरासोबत बाहेर जाण्याची शक्यता असायची. या व्यावहारिक कारणासोबतच कालांतराने या प्रथेला धार्मिक मान्यताही जोडली गेली. धार्मिक श्रद्धेनुसार संध्याकाळची वेळ लक्ष्मीच्या आगमनाची मानली जाते. त्यामुळे या वेळी घरातील केर-कचरा बाहेर काढल्यास घरातील समृद्धीही बाहेर जाते, अशी श्रद्धा आहे.
हिंदू परंपरेत स्वच्छ आणि नीटनेटके घर लक्ष्मीला प्रिय असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे सकाळी घराची स्वच्छता करून केर बाहेर काढण्याची प्रथा आहे. मात्र संध्याकाळी केर काढल्यास घरातील धन-धान्य आणि सुख-समृद्धी बाहेर जाऊ शकते, अशी धार्मिक समजूत आहे. ही श्रद्धा धार्मिक परंपरेचा भाग आहे.
गरुडपुराणात जीवन, मृत्यू, कर्म, दान, धर्म आणि मृत्यूनंतरच्या प्रवासाशी संबंधित अनेक धार्मिक आणि तात्त्विक विचार मांडले आहेत. मात्र ‘सूर्यास्तानंतर घरातील केर काढू नये’ हा नियम गरुडपुराणात थेट आणि स्पष्ट स्वरूपात आहे, असे सांगणे योग्य ठरणार नाही. या प्रथेला विविध लोकपरंपरा, गृहाचार आणि धार्मिक समजुतींची जोड मिळाली आहे.
आजच्या धावपळीच्या जीवनात कधी कधी सायंकाळी किंवा रात्री घर स्वच्छ करणे आवश्यक ठरते. अशावेळी आरोग्य आणि स्वच्छतेला प्राधान्य देणे महत्त्वाचे आहे. धार्मिक श्रद्धा पाळायची असल्यास काही कुटुंबांमध्ये केर घराबाहेर न नेता आधी एका ठिकाणी जमा करून दुसऱ्या दिवशी सकाळी बाहेर टाकण्याची पद्धत आहे. मात्र ही सार्वत्रिक धार्मिक सक्ती नसून कुटुंबाच्या परंपरेनुसार पद्धत बदलू शकते.
सूर्यास्तानंतर केर काढू नये ही धार्मिक मान्यता असली तरी घरात कचरा साचू देणे योग्य नाही. ओला कचरा, अन्नाचे अवशेष किंवा दुर्गंधीयुक्त कचरा असल्यास आरोग्याच्या दृष्टीने तो वेळेवर बाहेर काढणे आवश्यक आहे. म्हणूनच धार्मिक परंपरा पाळताना स्वच्छता, आरोग्य आणि आधुनिक जीवनशैली यांच्यात योग्य समतोल राखणे महत्त्वाचे आहे.
सूर्यास्तानंतर केर न काढण्याची प्रथा ही मुख्यतः धार्मिक आणि लोकपरंपरेशी संबंधित आहे. लक्ष्मी घरातून निघून जाते किंवा धनसंपत्ती कमी होते, ही श्रद्धा आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
