world Students Day: १७ नोव्हेंबरलाच का साजरा केला जातो 'आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन'? वाचा १९३९ च्या क्रांतीचा रक्तरंजित इतिहास ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
विद्यार्थी हा कोणत्याही राष्ट्राच्या प्रगतीचा खरा कणा आणि उद्याचे उज्ज्वल भविष्य असतो. या युवाशक्तीच्या सामर्थ्याला, त्यांच्या धैर्याला आणि शिक्षणाच्या मूलभूत हक्कांना सलाम करण्यासाठी दरवर्षी १७ नोव्हेंबर रोजी संपूर्ण जगभरात ‘आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन’ (World Students Day) साजरा केला जातो. आजच्या आधुनिक युगात अनेक जण या दिवसाकडे केवळ महाविद्यालयीन उत्सव किंवा परदेशात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा दिवस म्हणून पाहतात. परंतु, या दिवसामागे शौर्य, त्याग आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याचा एक अत्यंत ज्वलंत आणि रक्तरंजित इतिहास दडलेला आहे.
आपण आज मुक्त वातावरणात ज्या शिक्षणाचा आनंद घेत आहोत, त्या शैक्षणिक स्वातंत्र्यासाठी इतिहासात अनेक तरुणांनी आपल्या प्राणांची आहुती दिली आहे. आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन हा आपल्याला केवळ विद्यार्थ्यांच्या योगदानाची जाणीव करून देत नाही, तर आजच्या पिढीला भेडसावणाऱ्या अनेक गंभीर समस्यांकडे समाजाचे आणि सरकारचे लक्ष वेधण्याचे कामही करतो.
आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिनाची मुळे दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळातील एका अत्यंत हृदयद्रावक घटनेत रुजलेली आहेत. ही घटना आहे १९३९ मधील तत्कालीन चेकोस्लोव्हाकियाची राजधानी ‘प्राग’ (Prague) शहरातील. त्या काळात चेकोस्लोव्हाकियावर नाझी जर्मनीचे क्रूर शासन होते आणि जनतेचे सर्व मूलभूत अधिकार हिरावून घेतले गेले होते. या जुलमी राजवटीविरोधात २८ ऑक्टोबर १९३९ रोजी प्रागमधील चार्ल्स विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांनी आणि प्राध्यापकांनी देशाच्या स्वातंत्र्यदिनाचे औचित्य साधून शांततापूर्ण निदर्शने सुरू केली.
नाझी सैनिकांनी हे आंदोलन चिरडण्यासाठी विद्यार्थ्यांवर अमानुष गोळीबार केला. या गोळीबारात वैद्यकीय शिक्षण घेणारा जॅन ओप्लेटल (Jan Opletal) हा तरुण विद्यार्थी गंभीर जखमी झाला आणि ११ नोव्हेंबर रोजी त्याचा दुर्दैवी मृत्यू झाला. १५ नोव्हेंबर रोजी जेव्हा जॅन ओप्लेटल याची अंत्ययात्रा निघाली, तेव्हा हजारो विद्यार्थी रस्त्यावर उतरले आणि या अंत्ययात्रेचे रूपांतर नाझी राजवटीविरोधातील एका महाप्रचंड जनआंदोलनात झाले.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Asean Summit: मनिलामध्ये रंगणार जागतिक महासत्तांची बैठक! 23 व्या आसियान-भारत शिखर परिषदेत कोणत्या मुद्द्यांवर होणार चर्चा?
या उद्रेकाने बिथरलेल्या नाझी प्रशासनाने १७ नोव्हेंबर १९३९ रोजी रात्री अत्यंत क्रूर पाऊल उचलले. नाझी सैन्याने चेकोस्लोव्हाकियातील सर्व विद्यापीठे आणि महाविद्यालये बंद केली. कोणत्याही खटल्याशिवाय नऊ विद्यार्थी नेत्यांना आणि कार्यकर्त्यांना फाशी देण्यात आली, तर १,२०० हून अधिक विद्यार्थ्यांना अटक करून छळछावणीत (Concentration Camp) डांबण्यात आले. या तरुणांच्या असीम त्यागाची आणि धैर्याची दखल घेत, १९४१ मध्ये लंडन येथे भरलेल्या आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी परिषदेत १७ नोव्हेंबर हा दिवस ‘आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन’ म्हणून घोषित करण्यात आला. पुढे १९८९ मध्ये याच दिवसाच्या ५० व्या स्मृतिदिनी प्रागच्या विद्यार्थ्यांनी पुन्हा एकदा रस्त्यावर उतरून कम्युनिस्ट राजवटीविरुद्ध ‘मखमली क्रांती’ (Velvet Revolution) घडवून आणली.
इतिहासातील या प्रेरणादायी अध्यायापासून बळ घेऊन, आजच्या काळात या दिवसाचा उद्देश अत्यंत व्यापक झाला आहे. शिक्षणाच्या माध्यमातून युवकांना स्वावलंबी आणि सक्षम बनवणे, तसेच त्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी पोषक वातावरण निर्माण करणे, हे या दिवसाचे प्रमुख ध्येय आहे. केवळ पुस्तकी ज्ञान देणे पुरेसे नसून, विद्यार्थ्यांना स्वतःचे विचार निर्भयपणे मांडण्याचे ‘शैक्षणिक स्वातंत्र्य’ (Academic Freedom) मिळणे आवश्यक आहे, हा संदेश या निमित्ताने दिला जातो.
आजच्या स्पर्धात्मक युगात विद्यार्थ्यांसमोर अनेक नवीन आव्हाने उभी राहिली आहेत. अभ्यासाचा आणि करिअरचा वाढता मानसिक ताण, उच्च शिक्षणासाठी येणाऱ्या आर्थिक अडचणी, सामाजिक किंवा भाषिक भेदभाव आणि ग्रामीण व शहरी भागातील विद्यार्थ्यांना मिळणाऱ्या असमान संधी या गंभीर प्रश्नांकडे जागतिक स्तरावर लक्ष वेधणे हे या दिवसाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. प्रत्येक युवकाला कोणताही भेदभाव न करता दर्जेदार शिक्षण मिळावे, यासाठी जगभरातील शिक्षणतज्ज्ञ आणि विद्यार्थी संघटना या दिवशी एकत्र येऊन आवाज उठवतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Mercor AI : अवघ्या 23 व्या वर्षी 40,000 कोटींचे मालक; हार्वर्ड सोडून बनले अब्जाधीश, आदर्श हिरेमठ अन् सूर्य मिधा यांची भन्नाट कहाणी
१७ नोव्हेंबर रोजी भारतासह जगभरातील शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये विविध उपक्रमांचे आयोजन केले जाते. अनेक शैक्षणिक संस्थांमध्ये या दिवशी सांस्कृतिक कार्यक्रम, वक्तृत्व स्पर्धा, चर्चासत्रे आणि जनजागृती मोहिमा राबवल्या जातात. विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना वाव देण्यासोबतच त्यांच्या मानसिक आरोग्याविषयी मार्गदर्शन करणारी शिबिरेही आयोजित केली जातात.
परदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या लाखो आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांच्या सांस्कृतिक विविधतेचा सन्मान करण्यासाठी अनेक जागतिक विद्यापीठांमध्ये ‘कल्चरल फेस्ट’ भरवले जातात. या माध्यमातून विविध देशांतील तरुण एकमेकांची संस्कृती, भाषा आणि विचार समजून घेतात, ज्यामुळे जागतिक बंधुभाव आणि शांतता वाढीस लागते. (येथे एक गोष्ट लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, भारतात १५ ऑक्टोबर रोजी डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीनिमित्त ‘जागतिक विद्यार्थी दिन’ साजरा केला जातो, तर १७ नोव्हेंबर हा ऐतिहासिक ‘आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन’ म्हणून ओळखला जातो.)
थोडक्यात सांगायचे तर, आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन हा आपल्याला आठवण करून देतो की विद्यार्थी हे केवळ वर्गात बसून शिकणारे घटक नसून, ते समाजपरिवर्तनाचे सर्वात मोठे शिल्पकार आहेत. युवकांना योग्य संधी, सन्मान आणि तणावमुक्त वातावरण मिळाले, तर ते संपूर्ण जगाचे चित्र बदलू शकतात.
Ans: जगभरातील विद्यार्थ्यांचे हक्क, शैक्षणिक स्वातंत्र्य आणि त्यांचे समाजातील योगदान अधोरेखित करण्यासाठी दरवर्षी १७ नोव्हेंबर रोजी आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन साजरा केला जातो.
Ans: १९३९ मध्ये प्रागमध्ये (चेकोस्लोव्हाकिया) नाझी राजवटीच्या अत्याचाराविरोधात लढणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर झालेल्या क्रूर कारवाईचे आणि त्यांच्या बलिदानाचे स्मरण करण्यासाठी १९४१ मध्ये हा दिवस घोषित करण्यात आला.
Ans: १५ ऑक्टोबर हा दिवस भारताचे माजी राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीनिमित्त 'जागतिक विद्यार्थी दिन' (World Students' Day) म्हणून साजरा होतो, तर १७ नोव्हेंबर हा १९३९ च्या ऐतिहासिक विद्यार्थी आंदोलनाच्या स्मरणार्थ 'आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन' (International Students' Day) म्हणून पाळला जातो.






