
फोटो सौजन्य- chatgpt
गिरनार पर्वत हा भगवान दत्तात्रेयांच्या तपश्चर्येचे पवित्र स्थान मानले जाते. त्यामुळे महाराष्ट्र, गुजरात, राजस्थान तसेच देशाच्या विविध भागांतून भाविक मोठ्या श्रद्धेने गिरनारच्या यात्रेला येतात.
कार्तिक शुद्ध एकादशीपासून कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत गिरनार परिसरात भाविकांची मोठी गर्दी पाहायला मिळते. या काळात होणाऱ्या लीली परिक्रमेला विशेष महत्त्व आहे. गिरनारची परिक्रमा म्हणजे केवळ डोंगराभोवती फिरणे नव्हे, तर ती श्रद्धा, संयम, भक्ती आणि निसर्गाशी एकरूप होण्याची आध्यात्मिक अनुभूती आहे. या परिक्रमेदरम्यान भाविक भगवान दत्तात्रेयांचे नामस्मरण करतात. ‘दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा’ आणि ‘जय गिरनारी’च्या जयघोषाने संपूर्ण परिसर भक्तिमय होतो.
गिरनार लीली परिक्रमेचे अंतर साधारण ३६ किलोमीटर आहे. ही परिक्रमा जंगल, डोंगर, दऱ्या आणि निसर्गरम्य परिसरातून जाते. किमान १०,००० पायर्या चढण्यासाठी किमान ८ ते १० तास लागतात..
गिरनार परिक्रमा (लीली परिक्रमा) ही भगवान दत्तात्रेय, सिद्ध पुरुष आणि देवी-देवतांच्या सानिध्यात आध्यात्मिक उन्नती व पापांपासून मुक्ती मिळावी म्हणून केली जाते; याच्या वर्षांबद्दल कोणताही कठोर शास्त्रोक्त नियम नसून भाविक आपल्या श्रद्धेनुसार आणि क्षमतेनुसार दरवर्षी किंवा शक्य तितक्या वेळा ती करावी.
यामागे प्राचीन पौराणिक कथा असून, भगवान दत्तात्रेय आणि अनेक सिद्ध संतांचे वास्तव्य येथे मानले जाते. या परिक्रमेमुळे नकळत घडलेल्या पापांची मुक्ती होते, मन शांत होते आणि निसर्गाच्या सान्निध्यात साधना करण्याची संधी मिळते अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. तसेच ‘लीली’ (हिरवी) परिक्रमा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या मार्गातून वर्षभरात केवळ याच मोजक्या दिवसांत भाविकांना जंगलातून चालण्याची संधी मिळते.
भवनाथ तळेटी
झीना बावा मढी
माळवेला
बोरदेवी
पुन्हा भवनाथ तळेटी
या संपूर्ण मार्गावर भाविकांना निसर्गाचे सुंदर दर्शन घडते. जंगलातील शांत वातावरण, पक्ष्यांचा किलबिलाट आणि भाविकांच्या मुखातून निघणारा दत्तनामाचा गजर यामुळे परिक्रमेचा अनुभव अविस्मरणीय ठरतो.
गिरनार पर्वतावर अनेक प्राचीन आणि पवित्र धार्मिक स्थळे आहेत.
भगवान दत्तात्रेय मंदिर: गिरनार पर्वतावरील अत्यंत महत्त्वाचे श्रद्धास्थान.
अंबाजी मंदिर: भाविकांचे श्रद्धास्थान असलेले प्रसिद्ध मंदिर.
गोरखनाथ मंदिर: नाथ संप्रदायाशी संबंधित पवित्र स्थान.
कमंडल कुंड: धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व असलेले ठिकाण.
भवनाथ महादेव मंदिर: गिरनारच्या पायथ्याशी असलेले प्रसिद्ध शिवमंदिर.
जैन मंदिरे: गिरनार पर्वत जैन धर्मीयांसाठीही महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे.
गिरनार परिक्रमेचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे सेवाभाव. परिक्रमेच्या मार्गावर अनेक सेवाभावी संस्था, मंडळे आणि भाविकांकडून अन्नदान, पिण्याचे पाणी, चहा आणि वैद्यकीय मदतीची व्यवस्था केली जाते.
कोणी अन्नदान करतो, कोणी पाणी वाटप करतो, तर कोणी थकलेल्या भाविकांना मदतीचा हात देतो. त्यामुळे गिरनारची परिक्रमा ही केवळ धार्मिक यात्रा न राहता माणुसकी, एकोपा आणि सेवाभावाचा सुंदर संदेश देणारी यात्रा ठरते.
परिक्रमा जंगल आणि डोंगराळ भागातून होत असल्याने भाविकांनी योग्य ती काळजी घेणे आवश्यक आहे.
आरामदायी आणि मजबूत पादत्राणे वापरावीत.
पुरेसे पाणी सोबत ठेवावे.
आवश्यक औषधे जवळ ठेवावीत.
जंगलात कचरा टाकू नये.
वन्यप्राण्यांना त्रास देऊ नये.
प्रशासनाने दिलेल्या सूचनांचे पालन करावे.
गिरनारची लीली परिक्रमा ही प्रत्येक भाविकासाठी एक वेगळी आध्यात्मिक अनुभूती आहे. हजारो भाविक एकत्र येऊन भक्तिभावाने परिक्रमा पूर्ण करतात. वय, भाषा, प्रांत आणि परिस्थिती यापलीकडे जाऊन सर्वांना जोडणारी ही यात्रा भारतीय संस्कृतीतील श्रद्धा आणि एकात्मतेचे दर्शन घडवते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: यंदा गिरनार लीली परिक्रमा २० ते २४ नोव्हेंबर २०२६ दरम्यान आयोजित करण्यात आली आहे.
Ans: भगवान दत्तात्रेयांचे आशीर्वाद, आध्यात्मिक समाधान आणि मनःशांती मिळावी, या श्रद्धेने भाविक ही परिक्रमा करतात.
Ans: भगवान दत्तात्रेय मंदिर, अंबाजी मंदिर, गोरखनाथ मंदिर, कमंडल कुंड आणि भवनाथ महादेव मंदिर ही प्रमुख धार्मिक स्थळे आहेत.