शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
प्रभु हनुमान माता अंजनी आणि वानरराज केसरी यांचे सुपुत्र हिंदू धर्मात भगवान हनुमान हे शक्ती, भक्ती, आणि समर्पणाचे सर्वोच्च प्रतीक मानले जातात. रामभक्त हनुमंताचा जन्म माता अंजनी (अंजना) आणि वानरराज केसरी यांच्या पोटी झाला. हनुमानजींना ‘अंजनीसुत’ (अंजनीचा मुलगा) आणि ‘केसरीनंदन’ (केसरीचा मुलगा) या नावांनीही ओळखले जाते. त्यांच्या जन्माची आणि त्यांच्या माता-पित्यांची कथा अत्यंत पवित्र आणि प्रेरणादायी आहे. माता अंजनी आणि वानरराज केसरी यांच्यावर आधारित सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात
माता अंजनी ही पूर्वजन्मी एक अप्सरा होती. हनुमंताच्या जन्मामध्ये तिची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. माता अंजनी पूर्वजन्मी ‘पुंजिकस्थला’ नावाची स्वर्गातील एक अत्यंत सुंदर अप्सरा होती. एका ऋषींच्या शापामुळे तिला भूतलावर वानर रूपात जन्म घ्यावा लागला. परंतु, ऋषींनी तिला आशीर्वाद दिला की, तिच्या पोटी एक अत्यंत पराक्रमी आणि अमर पुत्राचा जन्म होईल, ज्याच्यामुळे तिचा शाप मुक्त होईल.
वानरराज केसरी यांच्याशी विवाह झाल्यानंतर, अपत्य प्राप्तीसाठी माता अंजनीने जंगलात भगवान शिवाची कठोर तपश्चर्या केली. तिच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन भगवान शिव यांनी तिला पुत्राचा आशीर्वाद दिला. जेव्हा माता अंजनी तपश्चर्या करत होती, तेव्हाच अयोध्येचे राजे दशरथ पुत्राप्राप्तीसाठी ‘पुत्रकामेष्टी यज्ञ’ करत होते. यज्ञातून मिळालेल्या खीरचा एक भाग (प्रसाद) एका घारीने पळवला. पवनदेवाच्या (वायू) साहाय्याने तो प्रसाद तपश्चर्या करणाऱ्या माता अंजनीच्या हातात पडला. अंजनीने तो प्रसाद ग्रहण केला, ज्यामुळे तिच्या पोटी हनुमानजींचा जन्म झाला. म्हणूनच हनुमानाला ‘पवनपुत्र’ किंवा ‘वायुपुत्र’ असेही म्हणतात.
वानरराज केसरी हे हनुमानजींचे पिता आणि एक महान, पराक्रमी वानर योद्धा होते. केसरी हे सुमेरू पर्वताचे राजे होते. ते अत्यंत बलवान, शूर आणि धार्मिक प्रवृत्तीचे होते. ‘ त्यांना ‘केसरी’ हे नाव पडण्यामागे एक कथा आहे. त्यांनी जंगलातील एका अत्यंत भयानक आणि हिंस्र अशा ‘शंभसादन’ नावाच्या राक्षसाचा वध केला होता, जो हत्तीसारखा बलवान होता. या पराक्रमामुळे त्यांना ‘केसरी’ (ज्याचा अर्थ सिंह असा होतो) ही पदवी मिळाली.
वानरराज केसरी हे देखील भगवान शिवाचे परम भक्त होते. त्यांनी आणि माता अंजनीने मिळून शिवाची आराधना केली होती, ज्यामुळे भगवान शिवाने स्वतः त्यांच्या घरात हनुमानजींच्या (रुद्रावतार) रूपात जन्म घेतला.
हनुमानजींच्या जन्मानंतर माता अंजनीला तिच्या शापातून मुक्ती मिळाली आणि ती पुन्हा स्वर्गात परतली. वानरराज केसरी यांनी हनुमानजींचे संगोपन केले. हनुमानजींच्या बालपणीच्या अनेक लीला आणि पराक्रमांमध्ये (जसे की सूर्याला फळ समजून गिळणे) माता-पित्यांचे छत्र आणि त्यांचे संस्कार महत्त्वाचे ठरले.
थोडक्यात सांगायचे तर, माता अंजनीची अथांग भक्ती आणि वानरराज केसरी यांचे शौर्य यांच्या मीलनातूनच हनुमानजींसारख्या महापराक्रमी, बुद्धिमान आणि संकटमोचक पुत्राचा जन्म झाला. आज जे गुण आपण हनुमानजींमध्ये पाहतो. शौर्य, शक्ती आणि भक्ती ते त्यांना त्यांच्या माता-पित्यांकडूनच वारशाने मिळाले आहेत.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: माता अंजनी आणि वानरराज केसरी हे भगवान हनुमानजींचे आई-वडील होते.
Ans: माता अंजनी यांचे पुत्र असल्यामुळे हनुमानजींना अंजनीसुत असे म्हटले जाते.
Ans: माता अंजनीने अपत्यप्राप्तीसाठी भगवान शिवाची कठोर तपश्चर्या केली होती, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
