शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
महात्मा ज्योतिबा फुले यांना लहान वयातच शाळा सोडावी लागली पण त्यांनी समाजात पसरलेल्या वाईट प्रथांविरुद्ध आवाज उठवला. मुलींच्या शिक्षणासाठी, विधवांच्या पुनर्विवाहासाठी आणि जातिवादाच्या विरोधात त्यांनी केलेल्या संघर्षामुळे ते भारताचे एक महान समाजसुधारक बनले. त्यांची जयंती ही प्रेरणेचे प्रतीक आहे.
महात्मा ज्योतिबा फुले यांची जयंती दरवर्षी 11 एप्रिल रोजी साजरी केली जाते. महात्मा फुले यांचा जन्म महाराष्ट्रातील सातारा येथे झाला. ज्योतिबा फुले लहानपणापासूनच हुशार होते पण आर्थिक अडचणींमुळे त्यांना लहान वयातच शाळा सोडावी लागली. मात्र, नंतर जेव्हा त्यांना शिक्षणाची ताकद कळली, तेव्हा त्यांनी 1841 मध्ये पुण्यातील स्कॉटिश मिशन हायस्कूलमध्ये पुन्हा प्रवेश घेतला आणि तेथून त्यांचे शिक्षण पूर्ण केले. आता त्यांना भारतातील महान समाजसुधारक म्हणून ओळखले जाते. महात्मा ज्योतिबा फुले यांच्या शिक्षणाबद्दल आणि योगदानाबद्दल जाणून घेऊया
महात्मा ज्योतिराव फुले यांचा जन्म 1827 मध्ये महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील कटगुण गावात झाला. ते एक प्रसिद्ध समाजसुधारक, विचारवंत आणि समाजसेवक होते. जातिव्यवस्था आणि सामाजिक असमानतेविरुद्ध आवाज उठवणाऱ्या सुरुवातीच्या नेत्यांपैकी ते एक होते. तो अशा जातीचा होता ज्याला समाजात बहिष्कृत मानले जात असे, तरीही त्याने शिक्षण आणि सुधारणांचा मार्ग स्वीकारला.
महात्मा फुले यांचे शिक्षण ख्रिश्चन मिशनरी शाळेत शिकला. 1873 मध्ये त्यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली, ज्याचा उद्देश जातीय भेदभाव दूर करणे आणि कनिष्ठ वर्गातील लोकांना न्याय प्रदान करणे हा होता. हा समाज सत्याच्या शोधावर आणि समानतेच्या संवर्धनावर आधारित होता. 1888 मध्ये, विठ्ठलराव कृष्णाजी वांडेकर यांनी त्यांना ‘महात्मा’ ही पदवी दिली, ज्याचा अर्थ – ‘महान आत्मा’. महात्मा फुले यांनी भेदभाव, जातीभेद आणि अस्पृश्यता यासारख्या वाईट प्रथांना विरोध केला आणि शुद्धता-अशुद्धतेचे खोटे नियम नाकारले.
जानेवारी 1848 रोजी त्यांनी त्यांच्या पत्नी सावित्रीबाई फुले यांच्यासोबत, पुण्यातील भिडे वाडा येथे देशातील पहिली स्वदेशी शाळा उघडली, जी केवळ मुलींसाठी होती.
ज्योतिबा आणि सावित्रीबाई स्वतः या शाळेत शिकवत असत. तेव्हा सावित्रीबाई फक्त 17 वर्षांच्या होत्या.
1873 मध्ये ‘सत्यशोधक समाज’ नावाची संघटना स्थापन झाली. त्याचा अर्थ ‘सत्याचा शोध घेणारा’ असा होता. या संघटनेच्या माध्यमातून त्यांनी महाराष्ट्रातील कनिष्ठ वर्गात समान, सामाजिक आणि आर्थिक हक्क मिळविण्यासाठी जागरूकता निर्माण केली.
1873 मध्ये फुले यांनी गुलामगिरी नावाचे पुस्तक लिहिले, ज्याचा अर्थ गुलामगिरी असा होतो. महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सुमारे 15 इतर उल्लेखनीय प्रकाशित कामे आहेत.
ज्योतिराव फुले यांनी उच्चवर्णीय महिलांना होणाऱ्या भेदभावाविरुद्ध आणि कामगारांच्या दुर्दशेविरुद्धही लढा दिला. यावरून असे दिसून येते की त्यांनी सर्व प्रकारच्या असमानतेविरुद्ध युक्तिवाद केला.
ज्योतिबा फुले यांच्या कार्याने प्रभावित होऊन, समाजसुधारक विठ्ठलराव कृष्णाजी वांडेकर यांनी त्यांना महात्मा ही पदवी दिली.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तू, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/ बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navrashtra या तथ्यांची पुष्टी करु शकत नाही)
