शुक्रवार, 9 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- istock
हिंदू धर्मातील प्रमुख सणांपैकी शारदीय नवरात्री हा एक प्रमुख सण आहे. या नऊ दिवसांच्या उत्सवादरम्यान, देवी दुर्गेच्या नऊ रूपांची विधीपूर्वक पूजा केली जाते. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी कलश स्थापनेने देवीच्या पूजेला सुरुवात होते. यावर्षी, शारदीय नवरात्रीची सुरुवात रविवार, ११ ऑक्टोबर रोजी होणार आहे. पंचांगानुसार, या दिवशी घटस्थापनेसाठी शुभ मुहूर्त सकाळी ६:१९ ते सकाळी १०:१२ पर्यंत आहे. तर, अभिजीत मुहूर्त सकाळी ११:४४ ते दुपारी १२:३१ पर्यंत असेल. घटस्थापना करण्याची पद्धत, साहित्य आणि महत्त्व जाणून घेऊया
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी पूजास्थळ पूर्णपणे स्वच्छ करावे. यानंतर, व्यासपीठावर स्वच्छ लाल किंवा पिवळे कापड पसरून देवी दुर्गेची मूर्ती किंवा चित्र स्थापित करावे. कलश स्थापनेसाठी, मातीच्या भांड्यात जव पेरावे आणि त्यावर कलश ठेवावा. कलश स्वच्छ पाण्याने भरा आणि त्यात तांदळाचे अखंड दाणे, सुपारी आणि एक नाणे घाला. त्यानंतर, कलशाचे तोंड आंब्याच्या किंवा अशोकाच्या पानांनी सजवा आणि त्यावर एक नारळ ठेवा. मग, देवी दुर्गेचे ध्यान करा, पूजा करण्याची प्रतिज्ञा घ्या आणि विधीला सुरुवात करा. धार्मिक मान्यतेनुसार, कलश हे सुख, समृद्धी आणि सकारात्मक ऊर्जेचे प्रतीक मानले जाते.
शास्त्रानुसार नवरात्रीच्या प्रतिपदा दिवशी कलश स्थापनेला विशेष महत्त्व आहे. त्यामुळे, भक्तांनी शुभ मुहूर्तावर कलश स्थापना करण्याचा प्रयत्न करावा. पंचांगानुसार, ११ ऑक्टोबर रोजी सकाळी ६:१९ ते १०:१२ या वेळेत कलश स्थापना करता येईल. काही कारणास्तव या वेळेत कलश स्थापना करणे शक्य न झाल्यास, अभिजीत मुहूर्त सकाळी ११:४४ ते दुपारी १२:३१ पर्यंत असेल.
मातीचे भांडे किंवा तांब्याचे/पितळेचे भांडे, स्वच्छ पाणी, गंगेचे पाणी, आंब्याची किंवा अशोकाची पाने, नारळ, माऊली किंवा कलावा, रोळी आणि अक्षत, सुपारी, नाणे, फुले आणि हार, धूप आणि दिवा, कापूर, लाल किंवा पिवळे कापड, माती आणि जव (स्थापनेसोबत जव पेरण्याची परंपरा आहे. यासाठी स्वच्छ जमिनीत जव पेरून नऊ दिवस पाणी दिले जाते.)
पूजेचे ताट, फळे आणि प्रसाद
नवरात्रीदरम्यान अनेक घरांमध्ये नऊ दिवस अखंड ज्योत प्रज्वलित करण्याची परंपरा आहे. जर तुम्हीही अखंड ज्योत प्रज्वलित करत असाल, तर दिवा अशा ठिकाणी ठेवा जिथे तो स्थिर राहील आणि ज्वलनशील पदार्थांपासून दूर असेल. आग लागू नये म्हणून दिवा लहान मुले आणि पाळीव प्राण्यांपासून दूर ठेवणे महत्त्वाचे आहे. ज्योतीवर नियमितपणे लक्ष ठेवले पाहिजे.
घटस्थापनेनंतर, देवी दुर्गेच्या विविध रूपांची सलग नऊ दिवस पूजा केली जाते. भक्त आपल्या कौटुंबिक परंपरेनुसार आणि संकल्पानुसार दुर्गा सप्तशती, देवी कवच, दुर्गा चालीसा किंवा इतर देवी स्तोत्रांचे पठण करू शकतात. नवरात्रीदरम्यान, पूजास्थळाची स्वच्छता, नियमित पूजा आणि सद्गुणी आचरणाकडे विशेष लक्ष दिले पाहिजे. अशी धार्मिक श्रद्धा आहे की देवीची भक्ती आणि नियमित पूजेमुळे घरात आनंद, शांती आणि सकारात्मक ऊर्जा येते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
